Samenvatting Levenslooppsychologie TPS1

H1: Terreinverkenning

 Levenslooppsychologie = studie van het gedrag door de
verschillende levensfasen van de mens
 Gedrag = zichtbare + onzichtbare

1.1 Een korte historiek

 Ver verleden, kort geschiedenis
 Onstaan 19de eeuw

1.1.1 De verre voorgeschiedenis

Ervaringen  denkbeelden en inzichten in hoe wereld in elkaar zit

Voorwetenschappelijke ontwikkelingspsychologie:
Bv. “een kinderrijke fantasie” of “jeugdige overmoed”

Filosofen beschreven wat “typisch” was voor bepaalde levensfases

Nativisten: alles ligt vast bij de geboorte = NATURE
Empiristen: ervaring en opvoeding = NURTURE

1.1.2 Start van de “genetische” psychologie

19de eeuw: babybiografieën

 Vorderingen in het gedrag van eigen kinderen
 Niet alleen nadenken, ook observeren

Wetenschappelijke theorievorming:

Inspiaratie Darwin  gelijkenissen tussen ontwikkeling verschillende
levensvormen en ontwikkeling individu

Recapitualatietheorie: ontogenese = herhaling van de fylogenese

 Genetische psychologie

1.1.3 Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie

 Nieuwe onderzoekstechnieken
 Statische methodes

Bekeken vanuit 2 hoeken:
1) Nadruk op opvoeding en ontwikkeling
2) Nadruk op ervaringen
1.2 De indeling in fasen

1.2.1 Continuïteit of discontinuïteit in de ontwikkeling
1

,Iedere levensfase vertoont specifieke kenmerken:
- Kwantitatief: lichaamsgestalte & kennis, vaardigehden
- Kwalitatief: manier van denken, voelen & handelen

Discontinuïteit: stabiele periodes worden afgewisseld door relatief korte
overgangsfasen (crisis), verschillende stadia

Continuïteit: mens verandert continu, geleidelijke groei

1.2.2 Het trapmodel




 Gestaltpsychologie: elke trap maakt deel uit van een grotere
structuur
 Inleiding – actie – climax – anticlimax – ontknoping
 Discontinu

1.2.3 Het gelaagde model

 Levensfasen = lagen van de aardkorst
 reeks van toevallige gebeurtenissen die elkaar hebben opgevolgd in het
verleden
 Aardbevingen = crissisen
 gevolg van spanningen of breuklijnen in de diepere lagen (traumatische
gebeurtenissen uit kindertijd)

 Geen focus op zinvolle overgangen
 Niet toekomsgericht, focus op nu
 Continu

Persoonlijkheidstheorie Freud:


2

,Es (id) = levens- en doddsdriften gericht op bevredigen van lust en
vermijden van onlust
Ich (ego) = manier vinden om driften te bevredigen
Über-ich (superego) = morele waarden en regels

Freuds psychoseksuele ontwikkeling
1. Orale fase (0-1 jaar): Lust via de mond (zuigen, bijten).
2. Anale fase (1-3 jaar): Lust door ontlasting en controle (ophouden,
loslaten).
3. Fallische fase (3-6 jaar): Ontdekken van sekseverschillen; oedipus-
en elektracomplex ontstaan.
4. Latentiefase (6-puberteit): Driften worden verdrongen; interesse in
schoolse activiteiten.
5. Genitale fase (puberteit): Volwassen seksualiteit ontwikkelt zich.

1.2.4 Het lijnmodel

 Ontwikkeling = proces van continue verandering zonder sprongen of
overgangen
 Doorlopende lijn of ingewikkelder constructies (bv. golven)
 Continu

Behaviorisme: mens komt ter wereld zonder een uitgetekend
stappenplan
 accumulatie van ervaringen bepaalt de ontwikkeling

Informatieverwerkingstheorie: contïnuiteit doorheen de levensfasen
 kleuters gaan op dezelfde manier om met de problemen als de
volwassenen


1.3 Factoren die de ontwikkeling sturen

 Erfelijkheid: genen = nature
 Mileu: opvoeding, omgeving = nurture

1.3.1 Erfelijkheid

- Chromosomen: bouwstenen lichaam
- Genen en eiwitten: productie van hormonen en ontwikkeling
organen
- Complexiteit: intelligentie, genexpressie

Epigenetica: onderzoekt tijdelijke veranderingen in de genactiviteit die
niet de structuur van het DNA veranderen, maar wel beïnvloeden of een
gen wordt afgelezen
 Veroorzaakt door omgevingsfactoren
 Niet permament



3

, 1.3.2 Milieu

Ecologische systementheorie van Bronfenbrenner:

1. Microsysteem: directe omgeving (gezin, school, vrienden, werk)
2. Mesosysteem: interacties tussen microsystemen (huis-school)
3. Exosysteem: indirecte invloeden (financiele situatie ouders,
woonbuurt)
4. Macrosysteem: socio-culturele context (cultuur, religie)
5. Chronosysteem: tijdsdimensie (echtscheiding, verhuizing, oorlog)




1.3.3 Erfelelijkheid, milieu en zelfsturing

 Erfelijkheid en milieu zijn onlosmakelijk verbonden: een
recept dat ingrediënten (het milieu) nodig heeft om tot een maaltijd
(de eigenschap) te leiden

 Relatieve invloed van erfelijkheid en milieu:
- lichamelijke groei en motorische ontwikkeling  biologische
processen
- taal  omgeving

 Erfelijkheid beïnvloedt het milieu: muzikaal talent kan door
genetica bepaald worden, maar de omgeving van een muzikaal
gezin versterkt dit talent

 Milieu beïnvloedt erfelijkheid: effect van de Hongerwinter op de
gezondheid van kinderen die tijdens de hongersnood in de
baarmoeder zaten


Zelfsturing als derde factor: bewuste keuzes maken die
ontwikkeling sturen, zoals het opzoeken van bepaalde omgevingen
4