1
,Inhoud
Voorwoord................................................................................................................................................................4
Studierichtingen....................................................................................................................................................4
Algemene voorwaarden........................................................................................................................................4
Structuur samenvatting.........................................................................................................................................4
Digitalisering..........................................................................................................................................................4
Termen examen....................................................................................................................................................4
Actualiteit..............................................................................................................................................................5
Extra hulp nodig?...................................................................................................................................................5
Wat vind je van de samenvatting?........................................................................................................................6
De economische kringloop........................................................................................................................................6
De verschillende huishoudingen in de economische kringloop............................................................................6
De onderlinge verbanden tussen de huishoudingen............................................................................................7
De markt en de prijs van de goederen en diensten................................................................................................10
Het begrip markt.................................................................................................................................................10
De vraag en de vraagcurve..................................................................................................................................10
Het aanbod en de aanbodcurve..........................................................................................................................12
Het marktevenwicht............................................................................................................................................14
De factoren die de marktprijs beïnvloeden........................................................................................................16
De prijselasticiteit van vraag en aanbod.............................................................................................................18
Inkomenselasticiteit............................................................................................................................................22
Prijsvorming op de markt met volkomen concurrentie of competitieve markt.................................................25
Prijsvorming bij het monopolie...........................................................................................................................27
Prijsvorming bij het oligopolie.............................................................................................................................29
Prijsvorming bij monopolistische concurrentie..................................................................................................31
Prijsbeleid van de overheid.................................................................................................................................33
Inflatie en deflatie...............................................................................................................................................38
Prijsindexatie.......................................................................................................................................................40
Arbeidsmarkt...........................................................................................................................................................42
Begrip..................................................................................................................................................................42
De vraag naar arbeid...........................................................................................................................................42
Aanbod van aarbeid............................................................................................................................................44
Prijsvorming op de arbeidsmarkt........................................................................................................................46
Actuele thema’s uit de arbeidswereld................................................................................................................48
De geld-en kapitaalmarkt........................................................................................................................................50
Begrippen geld- en kapitaalmarkt.......................................................................................................................50
2
, De vraag naar geld en/of kapitaal.......................................................................................................................51
Aanbod van geld en kapitaal...............................................................................................................................52
Rol van banken op geld- en kapitaalmarkt.........................................................................................................55
Prijsvorming op de geld- en kapitaalmarkt.........................................................................................................56
Economische omgeving...........................................................................................................................................57
Bruto binnenlands product (bbp)........................................................................................................................57
Economische groei..............................................................................................................................................58
Conjunctuurcyclus of conjunctuurgolf................................................................................................................61
Conjunctuurindicatoren......................................................................................................................................63
Buitenlands beleid...................................................................................................................................................65
Internationale handel..........................................................................................................................................65
Handels- en betalingsbalans...............................................................................................................................68
Internationale handel voor belgië.......................................................................................................................70
Internationale betalingsverkeer..........................................................................................................................72
Documenten en afspraken bij internationale handel.........................................................................................74
Duurzaam ondernemen..........................................................................................................................................78
Duurzaam ondernemen......................................................................................................................................78
Rol van overheid bij duurzaam ondermen of maatschappelijk verantwoord ondernemen..............................80
Eerlijke handel (fair trade)...................................................................................................................................81
Ontwikkelingssamenwerking..................................................................................................................................85
Industriële ontwikkeling van landen...................................................................................................................85
Meting van inkomensongelijkheden...................................................................................................................88
Belgische en Vlaamse ontwikkelingshulp............................................................................................................91
Bronnen...................................................................................................................................................................93
Verloop examen......................................................................................................................................................93
Algemene tips..........................................................................................................................................................93
Eindwoord...............................................................................................................................................................93
3
, VOORWOORD
Dit is een samenvatting voor de examencommissie voor het vak algemene economie in de 3 e graad TSO. Het is
opgesteld met behulp van de vakfiche van de examencommissie voor 2025 (tot september):
(https://app.akov.be/pls/pakov/f?
p=EXCO_PUBLIC:1000::::1000:P1000_VAKFICHE_ID,P1000_VAK_ID,P1000_VAKFICHE_VERSIE_NOI_ID,P1000_G
ELDIGHEID_ID:1311,205,1112,2829 ). Ik zal in de samenvatting telkens verwijzen naar de vakfiche zodat je
duidelijk weet wat je moet kennen volgens hun richtlijnen. Dit zal telkens in de lichtblauwe kaders onder de
titel staan.
STUDIERICHTINGEN
Voor de 3e graad TSO dus:
Handel
Deze samenvatting kan ook gebruikt worden voor andere schoolinstituten dan de examencommissie aangezien
de vakfiches van de examencommissie opgesteld zijn aan de hand van de eindtermen van het secundair
onderwijs in Vlaanderen voor algemene economie
(http://eindtermen.vlaanderen.be/secundair-onderwijs/derde-graad/tso ). Indien je dit daarvoor zou willen
gebruiken, raad ik je aan om wel even te kijken naar de inhoudstafel om zeker te zijn dat je alle informatie
hebt.
ALGEMENE VOORWAARDEN
Deze samenvatting mag niet verspreid worden aan mensen die niet tot het gezin behoren. Dit is
auteursrechtelijk beschermd en als dit verspreid wordt, ben ik genoodzaakt om acties te ondernemen.
STRUCTUUR SAMENVATTING
Ik heb in de inhoudstafel elk onderwerp gezet dat ik bespreek, maar dit zijn eigenlijk gewoon de onderwerpen
van de vakfiche. Ik wou hier toch nog even een kleine uitleg geven zodat je er makkelijker mee kan werken. Je
zal zien dat de titel altijd een lijntje boven zich heeft. Daaronder staan de puntjes van de vakfiche (dus de zaken
die je zou moeten kunnen voor de examencommissie). Dit heb ik er bijgezet zodat je een beter beeld hebt van
wat je moet kunnen. Deze puntjes zijn in een apart ‘balkje’ gezet dat een kleur heeft gekregen. Deze kleur. Daar
onder heb je telkens de uitleg gegeven (op basis van die puntjes van de examencommissie). Helemaal op het
einde vind je vorige examenvragen. Veel succes!
DIGITALISERING
Ik probeer mijn samenvattingen zo makkelijk mogelijk te maken om te gebruiken. Sommige mensen drukken ze
af om zo bepaalde zaken te kunnen markeren of andere bedoelingen wat ik totaal begrijp. Toch snap ik ook dat
er steeds meer nood is aan digitalisering en om die reden heb ik een inhoudstafel waarop je kan klikken om
naar een bepaald onderdeel te gaan. Sommigen waren zich daar niet van bewust dus daarom dat ik het even
zeg zodat je dit kan gebruiken als je daar de behoefte voor hebt
TERMEN EXAMEN
Bepaalde termen worden nog uitgelegd in de inleiding van de vakfiche. Hiervan zullen er zeker een aantal
basiskennis zijn, echter is het belangrijk om deze hier nog in over te nemen zodat er geen verwarringen kunnen
voorkomen op het examen zelf. Er wordt ook van je verwacht dat je al deze termen kunt gebruiken en
toepassen op verschillende onderdelen van de leerstof. Deze termen en definities zijn letterlijk overgenomen
uit de vakfiche.
4
,Inhoud
Voorwoord................................................................................................................................................................4
Studierichtingen....................................................................................................................................................4
Algemene voorwaarden........................................................................................................................................4
Structuur samenvatting.........................................................................................................................................4
Digitalisering..........................................................................................................................................................4
Termen examen....................................................................................................................................................4
Actualiteit..............................................................................................................................................................5
Extra hulp nodig?...................................................................................................................................................5
Wat vind je van de samenvatting?........................................................................................................................6
De economische kringloop........................................................................................................................................6
De verschillende huishoudingen in de economische kringloop............................................................................6
De onderlinge verbanden tussen de huishoudingen............................................................................................7
De markt en de prijs van de goederen en diensten................................................................................................10
Het begrip markt.................................................................................................................................................10
De vraag en de vraagcurve..................................................................................................................................10
Het aanbod en de aanbodcurve..........................................................................................................................12
Het marktevenwicht............................................................................................................................................14
De factoren die de marktprijs beïnvloeden........................................................................................................16
De prijselasticiteit van vraag en aanbod.............................................................................................................18
Inkomenselasticiteit............................................................................................................................................22
Prijsvorming op de markt met volkomen concurrentie of competitieve markt.................................................25
Prijsvorming bij het monopolie...........................................................................................................................27
Prijsvorming bij het oligopolie.............................................................................................................................29
Prijsvorming bij monopolistische concurrentie..................................................................................................31
Prijsbeleid van de overheid.................................................................................................................................33
Inflatie en deflatie...............................................................................................................................................38
Prijsindexatie.......................................................................................................................................................40
Arbeidsmarkt...........................................................................................................................................................42
Begrip..................................................................................................................................................................42
De vraag naar arbeid...........................................................................................................................................42
Aanbod van aarbeid............................................................................................................................................44
Prijsvorming op de arbeidsmarkt........................................................................................................................46
Actuele thema’s uit de arbeidswereld................................................................................................................48
De geld-en kapitaalmarkt........................................................................................................................................50
Begrippen geld- en kapitaalmarkt.......................................................................................................................50
2
, De vraag naar geld en/of kapitaal.......................................................................................................................51
Aanbod van geld en kapitaal...............................................................................................................................52
Rol van banken op geld- en kapitaalmarkt.........................................................................................................55
Prijsvorming op de geld- en kapitaalmarkt.........................................................................................................56
Economische omgeving...........................................................................................................................................57
Bruto binnenlands product (bbp)........................................................................................................................57
Economische groei..............................................................................................................................................58
Conjunctuurcyclus of conjunctuurgolf................................................................................................................61
Conjunctuurindicatoren......................................................................................................................................63
Buitenlands beleid...................................................................................................................................................65
Internationale handel..........................................................................................................................................65
Handels- en betalingsbalans...............................................................................................................................68
Internationale handel voor belgië.......................................................................................................................70
Internationale betalingsverkeer..........................................................................................................................72
Documenten en afspraken bij internationale handel.........................................................................................74
Duurzaam ondernemen..........................................................................................................................................78
Duurzaam ondernemen......................................................................................................................................78
Rol van overheid bij duurzaam ondermen of maatschappelijk verantwoord ondernemen..............................80
Eerlijke handel (fair trade)...................................................................................................................................81
Ontwikkelingssamenwerking..................................................................................................................................85
Industriële ontwikkeling van landen...................................................................................................................85
Meting van inkomensongelijkheden...................................................................................................................88
Belgische en Vlaamse ontwikkelingshulp............................................................................................................91
Bronnen...................................................................................................................................................................93
Verloop examen......................................................................................................................................................93
Algemene tips..........................................................................................................................................................93
Eindwoord...............................................................................................................................................................93
3
, VOORWOORD
Dit is een samenvatting voor de examencommissie voor het vak algemene economie in de 3 e graad TSO. Het is
opgesteld met behulp van de vakfiche van de examencommissie voor 2025 (tot september):
(https://app.akov.be/pls/pakov/f?
p=EXCO_PUBLIC:1000::::1000:P1000_VAKFICHE_ID,P1000_VAK_ID,P1000_VAKFICHE_VERSIE_NOI_ID,P1000_G
ELDIGHEID_ID:1311,205,1112,2829 ). Ik zal in de samenvatting telkens verwijzen naar de vakfiche zodat je
duidelijk weet wat je moet kennen volgens hun richtlijnen. Dit zal telkens in de lichtblauwe kaders onder de
titel staan.
STUDIERICHTINGEN
Voor de 3e graad TSO dus:
Handel
Deze samenvatting kan ook gebruikt worden voor andere schoolinstituten dan de examencommissie aangezien
de vakfiches van de examencommissie opgesteld zijn aan de hand van de eindtermen van het secundair
onderwijs in Vlaanderen voor algemene economie
(http://eindtermen.vlaanderen.be/secundair-onderwijs/derde-graad/tso ). Indien je dit daarvoor zou willen
gebruiken, raad ik je aan om wel even te kijken naar de inhoudstafel om zeker te zijn dat je alle informatie
hebt.
ALGEMENE VOORWAARDEN
Deze samenvatting mag niet verspreid worden aan mensen die niet tot het gezin behoren. Dit is
auteursrechtelijk beschermd en als dit verspreid wordt, ben ik genoodzaakt om acties te ondernemen.
STRUCTUUR SAMENVATTING
Ik heb in de inhoudstafel elk onderwerp gezet dat ik bespreek, maar dit zijn eigenlijk gewoon de onderwerpen
van de vakfiche. Ik wou hier toch nog even een kleine uitleg geven zodat je er makkelijker mee kan werken. Je
zal zien dat de titel altijd een lijntje boven zich heeft. Daaronder staan de puntjes van de vakfiche (dus de zaken
die je zou moeten kunnen voor de examencommissie). Dit heb ik er bijgezet zodat je een beter beeld hebt van
wat je moet kunnen. Deze puntjes zijn in een apart ‘balkje’ gezet dat een kleur heeft gekregen. Deze kleur. Daar
onder heb je telkens de uitleg gegeven (op basis van die puntjes van de examencommissie). Helemaal op het
einde vind je vorige examenvragen. Veel succes!
DIGITALISERING
Ik probeer mijn samenvattingen zo makkelijk mogelijk te maken om te gebruiken. Sommige mensen drukken ze
af om zo bepaalde zaken te kunnen markeren of andere bedoelingen wat ik totaal begrijp. Toch snap ik ook dat
er steeds meer nood is aan digitalisering en om die reden heb ik een inhoudstafel waarop je kan klikken om
naar een bepaald onderdeel te gaan. Sommigen waren zich daar niet van bewust dus daarom dat ik het even
zeg zodat je dit kan gebruiken als je daar de behoefte voor hebt
TERMEN EXAMEN
Bepaalde termen worden nog uitgelegd in de inleiding van de vakfiche. Hiervan zullen er zeker een aantal
basiskennis zijn, echter is het belangrijk om deze hier nog in over te nemen zodat er geen verwarringen kunnen
voorkomen op het examen zelf. Er wordt ook van je verwacht dat je al deze termen kunt gebruiken en
toepassen op verschillende onderdelen van de leerstof. Deze termen en definities zijn letterlijk overgenomen
uit de vakfiche.
4
