Hoofdstuk 2: persoonlijkheidspsychologische theorieën
1: persoonlijkheidspsychologie
Is het onderdeel van de psychologie dat de gelijkenissen en de verschillen in de
persoonlijkheid van mensen onderzoekt.
Om te omschrijven hoe een persoon in mekaar zit, worden verschillenden begrippen gebruikt.
Algemeen aanvaarde definities zijn er echter niet. Verschillende psychologen interpreteren de
begrippen anders. In dit boek definiëren we ze als volgt.
- Persoonlijkheid is een verzameling van stabiele en unieke psychische en
gedragsmatige kenmerken waardoor iemand zich in de loop van zijn leven op een min
of meer gelijkaardige manier gedraagt. Elke mens heeft een eigen combinatie van
kenmerken, dus een eigen persoonlijkheid
- Temperament wordt meestal beschouwd als het aangeboren gedeelte van de
persoonlijkheid. Temperament komt prenataal al tot uiting. Zo bewegen
temperamentvolle foetussen meer als de buik van de moeder wordt aangeraakt. Ook in
het huilgedrag de eerste weken na de geboorte komt het temperament tot uiting. Het
temperament bevat eigenschappen zoals de felheid waarmee iemand op prikkels
reageert, het algemene energie- en activiteitsniveau en de mate van introversie of
extraversie
- Karakter wordt vaak als synoniem gebruikt voor persoonlijkheid. Sommigen drukken
er de morele kant van iemands persoonlijkheid mee uit. In de volksmond spreken we
bijvoorbeeld van een ‘goed’ of ‘slecht’ karakter om aan te duiden of we een persoon als
positief of negatief ervaren. Net als temperament wordt karakter vaak als een
aangeboren deel van de persoonlijkheid gezien
Temperament en karakter zijn het tegengestelde van gewoontes. Dat zijn aangeleerde
manieren waarop mensen typisch reageren en die ze ook weer kunnen afleren. Sommige
psychologen beschouwen persoonlijkheid als de combinatie van temperament en karakter
(aangeboren eigenschappen) en gewoontes (aangeleerde eigenschappen)
Iemands persoonlijkheid wordt vaak beschreven aan de hand van (persoonlijkheid)trekken.
Een TREK of DISPOSITIE is een stabiel, duurzaam, niet lichamelijke kenmerk dat mensen van
elkaar onderscheidt. Een persoon heeft een trek als die bepaald gedrag vaak vertoont, in
verschillende situaties en gespreid over de tijd.
Uiterlijke kenmerken zijn geen persoonlijkheidstrekken. Toch worden die uiterlijke kenmerken
er vaak onterecht mee geassocieerd. Daarbij gebruiken mensen hun impliciete
persoonlijkheidstheorie: ze verbinden uiterlijk kenmerken met innerlijke kenmerk
ook tijdelijk, niet-stabiele eigenschappen, zoals stemmingen of emoties, zijn geen trekken.
Bedroefd, boos of geïrriteerd worden dus niet als trekken gezien.
Als bepaald gedrag maar af en toe voorkomt bij iemand, vormt het geen trek van die persoon.
Zo kan iemand in de juiste situatie met de juiste mensen vaal aan het woord zijn.
->nodig voor arbeids- en organisatiepsychologen
-> ook voor klinische psychologen is persoonlijkheid een belangrijk concept. Zij onderzoeken
onder meer persoonlijkheidsstoornissen. Bv. Borderline
2: stromingen in de persoonlijkheidspsychologie
Biologische perspectief
De focus ligt op biologische factoren. Onze persoonlijkheid is met andere woorden terug te
vinden in aangeboren eigenschappen, de werking van de hersenen, neurotransmitters ( de
verbinding tussen de hersencellen worden gereguleerd door neurotransmitters, zorgt ervoor
dat het brein optimaal functioneert) zoals dopamine, endorfine, cortisol en testosteron
, De casus van Phineas Gage was van groot belang voor de ontwikkeling van de biologische
stromingen in de persoonlijkheidspsychologie. De gevalsstudie toonde aan dat delen van onze
hersenen een rol spelen in onze persoonlijkheid.
->in een heuvel moest een gat en het moest met boskruit en
dit doen ze ook uiteindelijk gaat Gage bij iemand omdat hij
teamleader is en hij kijkt bij iemand en toont dat hij het niet
goed doet maar hij vergeet zelf iets te doen en het ontploft
het gaat door zijn oog en zijn hersenen. Hij leeft maar
bewusteloos en hij verandert omdat er een deel van zijn
hersenen weg zijn.
Een bekende neurobioloog is de Nederlander Dick Swaab. In
zijn populairwetenschappelijk boek ‘wij zijn ons brein 2010’
stelt hij dat ons brein ons determineert. Ons brein bepaalt met andere woorden grotendeels
wie ze zijn. Naast onze genen beïnvloedt ook het milieu in de baarmoeder de ontwikkeling van
onze hersenen (cocaïne -> zorgt ervoor dat je verandert in persoonlijkheid daardoor)
Psychoanalyse – Freud (zelf handelen)
TAT= thematic apperception test = een projectieve test, wat betekent dat de proefpersonen
moeten reageren op een reeks onduidelijke of dubbelzinnig woorden of afbeeldingen. Hun
reacties zouden wijzen op bepaalde persoonlijkheidskenmerken. De TAT bestaat uit zwart-
wittekeningen van verschillende personen en situaties die voor interpretatie vatbaar zijn.
(Vrije associëren) van Morgan en Murray in de jaren 30
Sociaal cognitieve theorieën
Het behaviorisme ontwikkelde geen theorie over de structuur van de persoonlijkheid
Zelfeffectiviteit/ self-efficacy = is het vertrouwen van een individu in de eigen bekwaamheid.
Belangrijk is dat het niet gaat om de effectieve competentie, maar om het geloof van de
persoon in het eigen kunnen. Bovendien kan de mate van zelfeffectitviteit verschillen
naargelang de vaardigheden die de persoon bij zichzelf beoordeelt.
De mate van zelfeffectiviteit kan wijzigen door de werking van het wederzijdse
determinisme. Dat kan soms leiden tot selffulfiling prophecy’s
Locus of control – Julian Rotter
volgens hem is de manier waarop mensen
handelen afhankelijk van hun gevoel van
persoonlijke invloed. Gedrag wordt met andere
woorden bepaald door de mate waarin
individuen denken controle te hebben over
gebeurtenissen dat noemde hij de locus of
control rotter maakte een onderscheid tussen
interne en externe
Interne = gelooft dat gebeurtenissen vooral het
gevolg zijn van eigen acties, gedrag of
eigenschappen.
Externe= lot, geluk of toeval of anderen meer
invloed hebben op de gebeurtenissen, volgens hem werkt de locus of control dubbel
Internal-external locus of control scale. De test bepaalt of mensen de belangrijkste invloed op
gebeurtenissen in hun leven binnen of buiten zichzelf situeren. De test bestaat uit 29 paren
1: persoonlijkheidspsychologie
Is het onderdeel van de psychologie dat de gelijkenissen en de verschillen in de
persoonlijkheid van mensen onderzoekt.
Om te omschrijven hoe een persoon in mekaar zit, worden verschillenden begrippen gebruikt.
Algemeen aanvaarde definities zijn er echter niet. Verschillende psychologen interpreteren de
begrippen anders. In dit boek definiëren we ze als volgt.
- Persoonlijkheid is een verzameling van stabiele en unieke psychische en
gedragsmatige kenmerken waardoor iemand zich in de loop van zijn leven op een min
of meer gelijkaardige manier gedraagt. Elke mens heeft een eigen combinatie van
kenmerken, dus een eigen persoonlijkheid
- Temperament wordt meestal beschouwd als het aangeboren gedeelte van de
persoonlijkheid. Temperament komt prenataal al tot uiting. Zo bewegen
temperamentvolle foetussen meer als de buik van de moeder wordt aangeraakt. Ook in
het huilgedrag de eerste weken na de geboorte komt het temperament tot uiting. Het
temperament bevat eigenschappen zoals de felheid waarmee iemand op prikkels
reageert, het algemene energie- en activiteitsniveau en de mate van introversie of
extraversie
- Karakter wordt vaak als synoniem gebruikt voor persoonlijkheid. Sommigen drukken
er de morele kant van iemands persoonlijkheid mee uit. In de volksmond spreken we
bijvoorbeeld van een ‘goed’ of ‘slecht’ karakter om aan te duiden of we een persoon als
positief of negatief ervaren. Net als temperament wordt karakter vaak als een
aangeboren deel van de persoonlijkheid gezien
Temperament en karakter zijn het tegengestelde van gewoontes. Dat zijn aangeleerde
manieren waarop mensen typisch reageren en die ze ook weer kunnen afleren. Sommige
psychologen beschouwen persoonlijkheid als de combinatie van temperament en karakter
(aangeboren eigenschappen) en gewoontes (aangeleerde eigenschappen)
Iemands persoonlijkheid wordt vaak beschreven aan de hand van (persoonlijkheid)trekken.
Een TREK of DISPOSITIE is een stabiel, duurzaam, niet lichamelijke kenmerk dat mensen van
elkaar onderscheidt. Een persoon heeft een trek als die bepaald gedrag vaak vertoont, in
verschillende situaties en gespreid over de tijd.
Uiterlijke kenmerken zijn geen persoonlijkheidstrekken. Toch worden die uiterlijke kenmerken
er vaak onterecht mee geassocieerd. Daarbij gebruiken mensen hun impliciete
persoonlijkheidstheorie: ze verbinden uiterlijk kenmerken met innerlijke kenmerk
ook tijdelijk, niet-stabiele eigenschappen, zoals stemmingen of emoties, zijn geen trekken.
Bedroefd, boos of geïrriteerd worden dus niet als trekken gezien.
Als bepaald gedrag maar af en toe voorkomt bij iemand, vormt het geen trek van die persoon.
Zo kan iemand in de juiste situatie met de juiste mensen vaal aan het woord zijn.
->nodig voor arbeids- en organisatiepsychologen
-> ook voor klinische psychologen is persoonlijkheid een belangrijk concept. Zij onderzoeken
onder meer persoonlijkheidsstoornissen. Bv. Borderline
2: stromingen in de persoonlijkheidspsychologie
Biologische perspectief
De focus ligt op biologische factoren. Onze persoonlijkheid is met andere woorden terug te
vinden in aangeboren eigenschappen, de werking van de hersenen, neurotransmitters ( de
verbinding tussen de hersencellen worden gereguleerd door neurotransmitters, zorgt ervoor
dat het brein optimaal functioneert) zoals dopamine, endorfine, cortisol en testosteron
, De casus van Phineas Gage was van groot belang voor de ontwikkeling van de biologische
stromingen in de persoonlijkheidspsychologie. De gevalsstudie toonde aan dat delen van onze
hersenen een rol spelen in onze persoonlijkheid.
->in een heuvel moest een gat en het moest met boskruit en
dit doen ze ook uiteindelijk gaat Gage bij iemand omdat hij
teamleader is en hij kijkt bij iemand en toont dat hij het niet
goed doet maar hij vergeet zelf iets te doen en het ontploft
het gaat door zijn oog en zijn hersenen. Hij leeft maar
bewusteloos en hij verandert omdat er een deel van zijn
hersenen weg zijn.
Een bekende neurobioloog is de Nederlander Dick Swaab. In
zijn populairwetenschappelijk boek ‘wij zijn ons brein 2010’
stelt hij dat ons brein ons determineert. Ons brein bepaalt met andere woorden grotendeels
wie ze zijn. Naast onze genen beïnvloedt ook het milieu in de baarmoeder de ontwikkeling van
onze hersenen (cocaïne -> zorgt ervoor dat je verandert in persoonlijkheid daardoor)
Psychoanalyse – Freud (zelf handelen)
TAT= thematic apperception test = een projectieve test, wat betekent dat de proefpersonen
moeten reageren op een reeks onduidelijke of dubbelzinnig woorden of afbeeldingen. Hun
reacties zouden wijzen op bepaalde persoonlijkheidskenmerken. De TAT bestaat uit zwart-
wittekeningen van verschillende personen en situaties die voor interpretatie vatbaar zijn.
(Vrije associëren) van Morgan en Murray in de jaren 30
Sociaal cognitieve theorieën
Het behaviorisme ontwikkelde geen theorie over de structuur van de persoonlijkheid
Zelfeffectiviteit/ self-efficacy = is het vertrouwen van een individu in de eigen bekwaamheid.
Belangrijk is dat het niet gaat om de effectieve competentie, maar om het geloof van de
persoon in het eigen kunnen. Bovendien kan de mate van zelfeffectitviteit verschillen
naargelang de vaardigheden die de persoon bij zichzelf beoordeelt.
De mate van zelfeffectiviteit kan wijzigen door de werking van het wederzijdse
determinisme. Dat kan soms leiden tot selffulfiling prophecy’s
Locus of control – Julian Rotter
volgens hem is de manier waarop mensen
handelen afhankelijk van hun gevoel van
persoonlijke invloed. Gedrag wordt met andere
woorden bepaald door de mate waarin
individuen denken controle te hebben over
gebeurtenissen dat noemde hij de locus of
control rotter maakte een onderscheid tussen
interne en externe
Interne = gelooft dat gebeurtenissen vooral het
gevolg zijn van eigen acties, gedrag of
eigenschappen.
Externe= lot, geluk of toeval of anderen meer
invloed hebben op de gebeurtenissen, volgens hem werkt de locus of control dubbel
Internal-external locus of control scale. De test bepaalt of mensen de belangrijkste invloed op
gebeurtenissen in hun leven binnen of buiten zichzelf situeren. De test bestaat uit 29 paren
