GEZONDHEIDSCOMMUNICATIE
1: PLANMATIGE BEVORDERING VAN GEZOND GEDRAG
INLEIDING
- Wat is gezondheidscommunicatie?
- Uitgangspunt
o Communicatie essentieel bij “gezondheidsinformatie”
▪ Genereren
▪ Verzamelen
▪ Delen van “gezondheidsinformatie”
- 2 belangrijke focussen:
o Face-to-face communiatie in gezondheidszorg en bij gezondheidspromotie
o Gemedieerde communicatie in gezondheidszorg en bij gezondheidspromotie
- → Subdisciplines die naar elkaar toe groeien
GEZONDHEIDSVOORLICHTING EN GEZONDHEIDSBEVORDERING
GEZONDHEIDSVOORLICHING:
- Alle (communicatie)activiteiten die kunnen worden ondernomen om te stimuleren
dat mensen zich op vrijwillige basis gezonder gaan gedragen
o Denk aan folders, social media campagnes, trainingen, lesmateriaal…
o Vnl. gericht op op educatie en bewustwording > ”waarom” is het belangrijk
om meer te bewegen?
- Gezondheidsvoorliching past binnen ruimere kader van de gezondheidsbevordering
(health promotion) / ziektepreventie
o Combinatie van voorlichting en omgevingsveranderingen die gezond gedrag
& gezonde leefomgeving stimuleren
, o Vnl. gericht op het gedragsverandering en omgevingsverandering > “hoe”
moet ik meer bewegen?
- Planmatigheid
o Systematisch gebruik van bevingingen van wetenschappelijk onderzoek om
gezondheidsvoorlichting richting, inhoud en uitvoering te geven
GEZONDHEIDSBEVORDERING: DOELEN
- Primaire preventie = VOORKOMEN
o Voorkomen van specifiek gezondheidsprobleem door het wegnemen van
oorzaken of risicofactoren van de aandoeningen
▪ Stoppen met roken = preventie hart- en vaatziekten
▪ Handen wassen = preventie COVID-19
▪ Medische vorm = vaccinatie zoals griepprik
Enkel mogelijk als de oorzaken van het probleem voldoende bekend zijn én deze
oorzaken te beïnvloeden zijn
- Secundaire preventie = VROEGE OPSPORING
o Mensen in voor- of vroeg stadium van ziekte bereiken
▪ Bevolkingsonderzoeken zoals borst- en darmkanker
Zinvol wanneer een goede test / zelfonderzoek bestaat + wanneer de aandoening
effectief vroegtijdig behandeld kan worden
- Tertiaire preventie = NA DIAGNOSE
o Beheersing van welbepaalde ziekte (na diagnose)
o Cure (poging tot genezing) + Care (zorg)
▪ Denk aan (zwangerschaps)diabetespatiënten = dieetvoorlichting,
training voor bloedsuikerconroles, toedienen van medicatie
GEZONDHEIDSBEVORDERING: DOELGROEPEN
- Hoogrisico benadering
o Het risico is bij weinig mensen sterk verhoogd
o Bijv. interventie gebaseerd op erfelijke eigenschappen (zoals borstkanker)
- Populatiebenadering
o Het risco is bij veel mensen beperkt verhoogd
o Bijv. interventies die focussen op gezond eten / meer bewegen
- Universele Preventie
o Gericht op totale bevolking / grote groep
o Doel: bij alle mensen gezondheid verbeteren / ziekte verminderen
o Primaire preventie d.m.v. populatiebenadering
, - Selectieve Preventie
o Gericht op bevolgingsgroepen met verhoogd risico
o Doel: gezondheid van een specifieke groep verbeteren
o Vorm van hoogrisico benadering
- Geïndiceerde Preventie
o Gericht op individuen met nog geen gediagnosticeerde ziekte, maar wel
symptomen
o Doel: ontstaan van de ziekte of verdere gezondheidssschade voorkomen
o Secundaire preventie d.m.v. hoogrisico benadering
- Zorgerelateerde Preventie
o Gericht op individuen met de ziekte (bv. Zwangerschapsdiabetes)
o Doel: ziektelast reduceren
o Tertiaire preventie
MIDDELEN OM GEZONDHEIDSBEVORDERING TE BEREIKEN
- Voorlichting (SERMON)
o Mensen motiveren tot, trainen in en ondersteunen bij gezond gedrag
o Meer dan informatieoverdacht: vaardigheidstrainingen, zelftests, rollenspel…
o Combinatie van activiteiten → voorlichtingsinterventies &
voorlichtingsprogramma’s
o Gebaseerd op (min of meer) vrijwillige gedragsverandering
- Voozieningen (CARROT)
o Gezond gedrag gemakkelijker en beter beschikbaar maken
o Nudging: Mensen zachtjes in de goede richting duwen door gezonde
alternatief aantrekkelijker te maken d.m.v. Kleine aanpassingen in de
omgeving
- Regelgeving, controle & sancties (STICK)
o Gebaseerd op het afdwingen van gezond gedrag
- Voorlichting + omgevingsverandering (voorziening+regelgeving) = effectieve
gezondheidsbevordering
EFFECTIEVE GEZONDSHEIDSBEVORDERING
- Regelgeving = gordel dragen is verplicht
- Voorziening = notificatie bij niet dragen
- Voorlichting = regelgeving en voorziening toelichten (billboards langs de weg)
, GEDRAG EN OMGEVING
- Doelgroepen op 5 niveaus
o Individueel niveau: individuele beslissing → personen die het risico lopen vb.
kinderen
o Interpersoonlijk of groepsniveau: ouders, vrienden, leerkrachten, verzorgers…
vb. ouders als je interventie voor kinderen wilt
o Organisatieniveau: directeuren, managers vb. school, havenbedrijf cafetaria
o Lokaal niveau: opinieleiders, redacteuren in lokale dorpen, regionale politici
vb. krant
o Samenlevingsniveau: vakbonden, werkgeversorganisaties, landelijke politici
vb. voorlichting, regels
MODEL VOOR PLANMATIGE GEZONDHEIDSVOORLICHTING &
GEDRAGSVERANDERING
- Gezondheidsvoorlichting op basis van wetenschappelijke inzichten
o Stapsgewijs & planpatig ontwikkelen, implementeren & evalueren = grootste
kans op SUCCES!
- Wij volgen Model voor Planmatie Gezondheidsvoorlichting & Gedragsverandering
o Gebaseerd op PRECEDE-PROCEED Model (Green, 2022)
o Intervention Mapping (Bartholomew Eldredge en anderen, 2016)
1: PLANMATIGE BEVORDERING VAN GEZOND GEDRAG
INLEIDING
- Wat is gezondheidscommunicatie?
- Uitgangspunt
o Communicatie essentieel bij “gezondheidsinformatie”
▪ Genereren
▪ Verzamelen
▪ Delen van “gezondheidsinformatie”
- 2 belangrijke focussen:
o Face-to-face communiatie in gezondheidszorg en bij gezondheidspromotie
o Gemedieerde communicatie in gezondheidszorg en bij gezondheidspromotie
- → Subdisciplines die naar elkaar toe groeien
GEZONDHEIDSVOORLICHTING EN GEZONDHEIDSBEVORDERING
GEZONDHEIDSVOORLICHING:
- Alle (communicatie)activiteiten die kunnen worden ondernomen om te stimuleren
dat mensen zich op vrijwillige basis gezonder gaan gedragen
o Denk aan folders, social media campagnes, trainingen, lesmateriaal…
o Vnl. gericht op op educatie en bewustwording > ”waarom” is het belangrijk
om meer te bewegen?
- Gezondheidsvoorliching past binnen ruimere kader van de gezondheidsbevordering
(health promotion) / ziektepreventie
o Combinatie van voorlichting en omgevingsveranderingen die gezond gedrag
& gezonde leefomgeving stimuleren
, o Vnl. gericht op het gedragsverandering en omgevingsverandering > “hoe”
moet ik meer bewegen?
- Planmatigheid
o Systematisch gebruik van bevingingen van wetenschappelijk onderzoek om
gezondheidsvoorlichting richting, inhoud en uitvoering te geven
GEZONDHEIDSBEVORDERING: DOELEN
- Primaire preventie = VOORKOMEN
o Voorkomen van specifiek gezondheidsprobleem door het wegnemen van
oorzaken of risicofactoren van de aandoeningen
▪ Stoppen met roken = preventie hart- en vaatziekten
▪ Handen wassen = preventie COVID-19
▪ Medische vorm = vaccinatie zoals griepprik
Enkel mogelijk als de oorzaken van het probleem voldoende bekend zijn én deze
oorzaken te beïnvloeden zijn
- Secundaire preventie = VROEGE OPSPORING
o Mensen in voor- of vroeg stadium van ziekte bereiken
▪ Bevolkingsonderzoeken zoals borst- en darmkanker
Zinvol wanneer een goede test / zelfonderzoek bestaat + wanneer de aandoening
effectief vroegtijdig behandeld kan worden
- Tertiaire preventie = NA DIAGNOSE
o Beheersing van welbepaalde ziekte (na diagnose)
o Cure (poging tot genezing) + Care (zorg)
▪ Denk aan (zwangerschaps)diabetespatiënten = dieetvoorlichting,
training voor bloedsuikerconroles, toedienen van medicatie
GEZONDHEIDSBEVORDERING: DOELGROEPEN
- Hoogrisico benadering
o Het risico is bij weinig mensen sterk verhoogd
o Bijv. interventie gebaseerd op erfelijke eigenschappen (zoals borstkanker)
- Populatiebenadering
o Het risco is bij veel mensen beperkt verhoogd
o Bijv. interventies die focussen op gezond eten / meer bewegen
- Universele Preventie
o Gericht op totale bevolking / grote groep
o Doel: bij alle mensen gezondheid verbeteren / ziekte verminderen
o Primaire preventie d.m.v. populatiebenadering
, - Selectieve Preventie
o Gericht op bevolgingsgroepen met verhoogd risico
o Doel: gezondheid van een specifieke groep verbeteren
o Vorm van hoogrisico benadering
- Geïndiceerde Preventie
o Gericht op individuen met nog geen gediagnosticeerde ziekte, maar wel
symptomen
o Doel: ontstaan van de ziekte of verdere gezondheidssschade voorkomen
o Secundaire preventie d.m.v. hoogrisico benadering
- Zorgerelateerde Preventie
o Gericht op individuen met de ziekte (bv. Zwangerschapsdiabetes)
o Doel: ziektelast reduceren
o Tertiaire preventie
MIDDELEN OM GEZONDHEIDSBEVORDERING TE BEREIKEN
- Voorlichting (SERMON)
o Mensen motiveren tot, trainen in en ondersteunen bij gezond gedrag
o Meer dan informatieoverdacht: vaardigheidstrainingen, zelftests, rollenspel…
o Combinatie van activiteiten → voorlichtingsinterventies &
voorlichtingsprogramma’s
o Gebaseerd op (min of meer) vrijwillige gedragsverandering
- Voozieningen (CARROT)
o Gezond gedrag gemakkelijker en beter beschikbaar maken
o Nudging: Mensen zachtjes in de goede richting duwen door gezonde
alternatief aantrekkelijker te maken d.m.v. Kleine aanpassingen in de
omgeving
- Regelgeving, controle & sancties (STICK)
o Gebaseerd op het afdwingen van gezond gedrag
- Voorlichting + omgevingsverandering (voorziening+regelgeving) = effectieve
gezondheidsbevordering
EFFECTIEVE GEZONDSHEIDSBEVORDERING
- Regelgeving = gordel dragen is verplicht
- Voorziening = notificatie bij niet dragen
- Voorlichting = regelgeving en voorziening toelichten (billboards langs de weg)
, GEDRAG EN OMGEVING
- Doelgroepen op 5 niveaus
o Individueel niveau: individuele beslissing → personen die het risico lopen vb.
kinderen
o Interpersoonlijk of groepsniveau: ouders, vrienden, leerkrachten, verzorgers…
vb. ouders als je interventie voor kinderen wilt
o Organisatieniveau: directeuren, managers vb. school, havenbedrijf cafetaria
o Lokaal niveau: opinieleiders, redacteuren in lokale dorpen, regionale politici
vb. krant
o Samenlevingsniveau: vakbonden, werkgeversorganisaties, landelijke politici
vb. voorlichting, regels
MODEL VOOR PLANMATIGE GEZONDHEIDSVOORLICHTING &
GEDRAGSVERANDERING
- Gezondheidsvoorlichting op basis van wetenschappelijke inzichten
o Stapsgewijs & planpatig ontwikkelen, implementeren & evalueren = grootste
kans op SUCCES!
- Wij volgen Model voor Planmatie Gezondheidsvoorlichting & Gedragsverandering
o Gebaseerd op PRECEDE-PROCEED Model (Green, 2022)
o Intervention Mapping (Bartholomew Eldredge en anderen, 2016)
