Samenvatting Praktisch Straf(proces)recht - Strafrecht en strafvordering 6e editie (cijfer: 7,1)

Praktisch straf(proces)recht – editie 6
Het strafbare feit
Strafbaar feit: In het Nederlandse strafrecht wordt er van een strafbaar feit gesproken als het
om een menselijke gedragen gaat, die valt binnen een delictsomschrijving en die
wederrechtelijk en aan schuld te wijten is.

Dus de vier voorwaarden om van een strafbaar feit te kunnen spreken;

- Menselijke gedraging
o Menselijke gedraging in het strafrecht betekent dit dat een persoon een gewilde
spierbeweging heeft uitgeoefend. Een menselijke gedraging kan ook bestaan uit
een nalaten. In dit geval had de verdachte een spierbeweging kunnen maken,
maar heeft dat niet gedaan.
o Rechtspersonen zoals Bv’s en Nv’s kunnen een strafbaar feit plegen. We noemen
dat functioneel daderschap.
- Gedraging valt binnen een delictsomschrijving
o In een delictsomschrijving staat welke gedragingen strafbaar zijn. De wetgever
schrijft in een delictsomschrijving op welke gedraging volgens de wet verboden
zijn.
o Een delictsomschrijving moet altijd wettelijk zijn vastgelegd. Dit volgt uit Artikel 1
Sr. Dit artikel bepaalt namelijk dat een feit pas strafbaar is als er voorafgaand
aan de gedraging een wettelijke strafbepaling is geformuleerd.
(legaliteitsbeginsel)
o Om te beoordelen of een menselijke gedraging valt onder een
delictsomschrijving, moet de wet geïnterpreteerd worden. Er moet immers een
juridisch etiket op het menselijk gedrag geplakt worden en dat kan alleen door
de wet te interpreteren. Als de menselijke gedraging niet onder een
delictsomschrijving is te brengen, dan kan er nooit sprake zijn van een strafbaar
feit.
- Wederrechtelijke gedraging
o Met wederrechtelijk wordt er bedoelt ´in strijd met de wet’.
- Aan schuld te wijten
o De gedraging moet de verdachte kunnen worden toegerekend. Er is sprake van
verwijtbaarheid als de verdachte anders hadden kunnen handelen, maar dit niet
heeft gedaan.
o Het komt wel voor dat iemand een delictsomschrijving vervul, maar dat hem
geen verwijt kan worden gemaakt. Als dat het geval is, dan is er geen sprake van
schuld en is van een strafbaar feit geen sprake.
▪ Wanneer een verdachte een beroep kan doen op een omstandigheid die
ertoe moet leiden dat de verdachte geen verwijt kan worden gemaakt,
dan doet de verdachte een beroep op schulduitsluitingsgrond -> geen
schuld dus geen strafbaar feit.

Wederrechtelijke gedragingen en schuld worden ook wel elementen genoemd. De elementen
zijn ongeschreven voorwaarden om iemand te kunnen straffen.

,De onderdelen waaruit een delictsomschrijving bestaat noemen we de bestanddelen. De
bestanddelen staan altijd in de tenlastelegging opgenomen en moeten door een rechter
bewezen worden verklaard.

Verschillende strafbare feiten

Elk strafbaar feit is onder te verdelen in een type delict. Delicten vind je in allerlei verschillende
wet- en regelgeving.

- Misdrijven en overtredingen’
o Het verschil tussen misdrijven en overtredingen zit in de strafbedreiging.
o Misdrijven (Boek 2) zijn delicten waarvan de wetgever vindt dat de overtreder
ervan zwaar(der) gestraft moet worden. Op misdrijven staat dan ook altijd
gevangenisstraf.
o Overtredingen (Boek 3) zijn delicten waarvan de wetgever heeft gemeend dat de
strafbedreiging wat minder mag zijn. Voor overtredingen krijgt de dader alleen
een geldboete of hechtenis.
o Een belangrijke reden waarom de wetgever een onderscheid heeft gemaakt
tussen misdrijven en overtredingen, is een procesrechtelijke. Overtredingen
behoren namelijk tot de bevoegdheid van de kantonrechter, terwijl misdrijven tot
de bevoegdheid van de rechtbank horen.
- Formele en materiële delicten
o Formele delicten zijn delicten die een bepaald handelen strafbaar stellen. Het
gaat bij dit type delicten om de handeling en niet om het gevolg.
o Materiële delicten stellen het intreden van een bepaald gevolg juist strafbaar. De
manier waarop het gevolg intreedt, is niet van belang: het gaat om het gevolg.
o Overigens is het belangrijk om te weten dat er ook een grote categorie delicten is
waarvan het niet duidelijk is of het een materieel of een formeel delict is.
- Commissie- en omissiedelicten
o Commissiedelicten zijn delicten die een bepaald handelen strafbaar stellen.
o Omissiedelicten zijn delicten die een nalaten strafbaar stellen. Bij
omissiedelicten moet in de delictsomschrijving wel altijd goed omschreven
staan welk nalaten aan wie moet worden toegerekend.
- Gronddelicten, gekwalificeerde delicten en geprivilegieerde delicten
o Het uitgangspunt is dat een bepaalde gedraging strafbaar is gesteld. Dit is het
gronddelict, je zou het een soort nulpunt kunnen noemen.
o 7k Als we spreken van een gekwalificeerd delict, dan is dat een delict dat
ernstiger is dan het gronddelict. Het gaat echter nog steeds om hetzelfde soort
delict, er is dan alleen vaak een extra bestanddeel toegevoegd. Een
gekwalificeerd delict kent ook een zwaardere strafbedreiging dan het
gronddelict.
o Een geprivilegieerd delict is een minder ernstigere variant van een gekwalificeerd
delict. Ten opzichte van het gronddelict is het geprivilegieerd delict een lichtere
variant met een lagere strafbedreiging.

,Wederrechtelijkheid
Het element wederrechtelijkheid betekent: in strijd met de wet. Het bestanddeel
wederrechtelijkheid heeft een andere betekenis en kan ertoe leiden dat rechtmatig gedrag
onder een delictsomschrijving valt.

Betekenis 1: zonder toestemming van de rechthebbende

Bij deze betekenis geldt het volgende onderscheid:

- Privaatrechtelijke bevoegdheid: het hebben van toestemming van de rechthebbende
- Publiekrechtelijke bevoegdheid: het is iemand vanuit zijn functie toegestaan de
handeling te verrichten.

Betekenis 2: bestanddeel is element

Vaak heeft het bestanddeel ‘wederrechtelijkheid’ dezelfde betekenis als het element
‘wederrechtelijkheid’ (in strijd met de wet). Als het bestanddeel deze betekenis heeft, wil dat
niks anders zeggen dan dat de verdachte in strijd is met de geschreven en ongeschreven regels
heeft gehandeld.

Verschillende betekenissen geven verschillende uitkomsten

Het is belangrijk om te weten welke betekenis het bestanddeel wederrechtelijk in een
delictsomschrijving heeft. Het kan namelijk zo zijn dat bij het hanteren van de ene betekenis de
verdachte vrijuit gaat, terwijl als de andere betekenis gebruikt zou worden, de verdachte
veroordeeld zal worden.

Overigens is het vaak zo dat in een proces-verbaal van aangifte beide betekenissen van
wederrechtelijkheid worden opgenomen en uitgewerkt.

, Opzet
Opzet is een bestanddeel in het strafrecht dat vaak voorkomt.

Boos opzet

Er is sprake van boos opzet wanneer de verdachte willens en te wetens de strafwet heeft
overtreden. De verdachte wist dat hij de wet overtrad en hij heeft dat ook gewild.

Van boos opzet kan alleen sprake zijn als de verdachte weet dat wat hij doet strafbaar is.

Kleurloos opzet

Bij kleurloos opzet wordt alleen gekeken naar het handelen van de verdachte. Wanneer een
verdachte willens en wetens heeft gehandeld, is er al sprake van (kleurloos) opzet. Dat de
verdachte niet wist dat zijn handelen strafbaar was doet er niet toe.

Kleurloos opzet wil niets anders zeggen dan dat er wordt gekeken naar het handelen van
de verdachte. Het handelen wordt verder niet ingekleurd.

Verschillende vormen van opzet

Er zijn verschillende vormen van opzet in het strafrecht te onderscheiden, wat alle verschillende
vormen van opzet gemeen hebben, is dat de verdachte willens en wetens heeft gehandeld.
Waar echter onderscheid in gemaakt kan worden, is in hoeverre en verdachte iets heeft gewild
of geweten.

Opzet als bedoeling

Opzet als bedoeling is een vorm van opzet die veel overeenkomsten heeft met het boos opzet.
Een verdachte heeft een bepaalde bedoeling en daarom pleegt hij een strafbaar feit. De
verdachte wil dat een gevolg intreedt en daarom handelt hij. Hij weet ook dat zijn handelen een
bepaald (gewild) gevolg teweeg zal brengen.

Bij vorm opzet als bedoeling is het overigens niet vereist dat het gewilde gevolg ook
daadwerkelijk intreedt. Het kan zijn dat door invloeden van buitenaf het gevolg niet
intreedt.

Als er wordt gesproken over opzet als bedoeling dan komt dit, naast het bestanddeel opzet, in
een delictsomschrijving vaak tot uiting door het bestanddeel oogmerk Bij oogmerk gaat het om
het doel dat een verdachte heeft. Om dit doel te realiseren, pleegt de verdachte willens en
wetens een strafbaar feit.

Opzet als zekerheidsbewustzijn

Om te kunnen spreken van opzet bij zekerheidsbewustzijn moet het namelijk gaan om een
gevolg waar de wil van de dader niet op gericht is/ met een bepaalde handeling heeft de dader
een bepaald doel willen bereiken, maar als rechtstreeks gevolg van die handeling is het
ongewilde gevolg ingetreden.

Als de verdachte wist dat door zijn handeling het ongewilde gevolg intrad, dan is er
sprake van opzet als zekerheidsbewustzijn. Simpeler gezegd: de verdachte weet zeker
dat het gevolg in zal treden.