Samenvatting Belgische Binnenlandse Politiek (geslaagd eerste zit)

Evolutie Belgische politieke partijen

DE VOLKSUNIE EN ERFGENAMEN

1) De aanloop tot de oprichting van de Volksunie
- Voorlopers: Frontpartij en VNV (Vlaams Nationaal Verbond)
- WO II:
o Collaboratie (landverraad)
- Na WO II:
o Kleine minderheid Vlaamsgezinden had geoordeeld dat enkel samenwerking met
bezetter inwilligen van Vlaamse eisen mogelijk zou maken.
o Vlaams Nationaal Verbond (VNV): Hun sympathie ging vooral uit naar Duitsland
en het Duits nationaalsocialisme. Zij hoopten dat Duitsers, nat zoals tijdens WOI,
een Flamenpolitik zouden voeren.
 = Het inwilligen van aloude Vlaamse eisen  Belgische eenheid en verzet
tegen bezetting ondermijnen door hun kant te kiezen.
o Na bevrijding werd Vlaams-nationalisme geassocieerd met fascisme en
naziregime.
o Oprichting CN en de beginnende Europese integratie  elk nationalisme was
verdacht
o Reactie op collaboratie: repressie
 Uitgesproken ideologische en communautaire dimensie
 Zware klap voor Vlaamse Beweging en politiek Vlaams-nationalisme
o Verbittering bij Vlaamsgezinden:
 Associatie met fascisme en naziregime
 Brutale en willeukeurige karakter van repressie
 Vooroologse Vlaamse verworvenheden werden teruggeschroefd.
 Er ontstond sfeer waarin iedereen die Vlaams-nationale sympathieën liet
blijken verdacht was.
- Heropflakkering Vlaams bewustzijn (Dit kan je zien aan:)
o Culturele kringen, volksdansgroepen, publicaties …
o Dynamitering Ijzertoren
 Vredessymbool
 Allen voor Vlaanderen – Vlaanderen voor Christus
o Talentelling 1947 (belangrijk kristallisatiepunt)
 Tienjaarlijkse telling werd ongewild een politiek wapen. 
Taalgrensgemeenten konden van taalstatuut veranderen o.b.v. resultaten.
 Men had het idee dat er gefraudeerd werd ten nadele van de Vlamingen.
 Taalgrensgemeenten waar, volgens telling van 1930, grote
Nederlandstalige meerderheid bestond was spectaculair gedaald.
 Reactie:
 Verzet van Davidsfons, Willemfonds en Vermeylenfonds
 Socialist Hendrik Fayat eiste sancties voor afleggen van valse
verklaringen.
o Anti-Vlaams karakter repressie

,  Vlaming (dat idee hadden ze toch) werden harden gestraft voor hun
collaboratiedaden dan Walen.
o Aantal Vlaamse verworvenheden waren teruggeschroefd
- Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij (CVP – Christelijke Volkspartij)
o VNV verdwenen  grote concurrent verdwenen.
o CVP streefde naar terugwinnen oud VNV-kiezers.
o CVP tegen oprichting van nieuwe Vlaams-nationale partij:
 Risico op verliezen stemmen
 In jaren 30 (voor oorlog) hadden ze al gezien dat oprichting betekende dat
vooral katholieke partij stemmen verloor.
 Om dit proberen te verkomen: Vlaamse nationalisten zelf op hun lijst
zetten.
o Door Waalse en Brusselse vleugel konden ze zich niet al te radicaal opstellen.
 N.a.v. aarzelende houding inzake Koningskwestie was dit voor vele
flaminganten bewijs dat dit niet werkte.
- Nieuwe Vlaams-nationale partij? Twee visises volgens Frans van der Elst:
o Te vroeg  Men beschikte over onvoldoende middelen en organisatie om enige
kans op succes te bekomen tijdens verkiezingen 1949.
o Men kon niet langer wachten  Zelfs bescheiden succes bij verkiezingen zou een
stroomversnelling meebrengen.
- 1949 oprichting ‘Volksunie’ (kort bestaan)
o Initiatief van Jules de Clercq, Wim Jorissen, Piet Legon, Herman Todts, e.a.
o Hoofdthema’s programma:
 Solidarisme
 Strijd tegen repressie
 Particratie (=systeem waarin de politieke partijen de macht hebben)
o Eerste congres door verzetslieden onder voet gelopen  ontbinding
- Parlementsverkiezingen 1949
o Oprichting ‘Vlaamse Concentratie’
 Voorzitter: Alex Donckerwolcke
 Ook Vlaams nationale lijst
 Haalde toen wel maar 2% van de stemmen
 Anti-repressiepartij
 Eveneens kort bestaan
o Situering in tijd: toen schoolstrijd
- Verkiezingen 1950 (Koningskwestie)
o VC nam niet deel aan verkiezingen.
o Vlaamse Concentratie valt door interne spanningen uiteen.
o Nederlaag CVP in koningskwestie  zware teleurstelling voor vele katholieke
flaminganten.
- Parlementsverkiezingen 1954
o Toen regering Van Acker
 Paarse regering.
 Van Acker: Vader sociale zekerheid + eerste minister
o Oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’

,  Verkiezingsakkoord tussen een groep Vlaams-nationalisten (VC),
vertegenwoordigers Boerenfront, Vlaams-nationale
landbouwersorganisatie.
o Slecht resultaat
 Er is een ideologische discussie.
 beslissing oprichting volwaardige partij

OPM: Van 1958 tot 1999 zitten christen-democraten bij meerderheid in regering.
OPM: Volksunie verbonden met communautaire breuklijn.

2) Van het ontstaan tot de eerste politieke doorbraak 1954-1961
- December 1954 oprichting Volksunie
o Nieuwe partij profileerde zich als zelfstandige Vlaams-nationale partij
o Doelstellingen:
 Veroveren politieke macht en deze ten dienste stellen van Vlaamse
volksgemeenschap
 Op levensbeschouwelijk vlak: open staan voor alle Vlamingen (ongeacht
godsdienst of overtuiging)
 Regeling taalkwestie
 Vlaams-Waalse verhoudingen
 Socio-economisch: werk in eigen streek
 Wegnemen gevolgen van repressie.
 …
o Gunstige voedingsbodem:
 Koningskwestie
 Al dan niet terugkeren van Leopold III (Hij komt niet terug en
wordt vervangen door zoon Boudewijn)
 Wat was de rol van Leopold III tijdens oorlog?
 Conflict koning en toenmalige regering. Hij volgde hun visie niet
tijdens WOII.
 Aan waalse kant stemt men nee en aan Vlaamse kant stemt men
ja. Globaal gezien waren er meer ja- dan nee-stemmen en toch
komt Leopold III niet terug. De Vlamingen zagen dit als een
vernedering. Partij beloofde toen ook dat ze de koning zouden
terughalen. (niet gebeurd)
 Aarzelende houding regering m.b.t. repressie
 Gebrekkige toepassing taalwetten
 Publicatie resultaten talentelling 1947
o Belangrijkste eisen
 Amnestie (niet vergeten wat er tijdens oorlog is gebeurd maar men moet
het wel een stuk kunnen vergeten en vergeven)  Stuk kwijtschelden van
straf.
 Federalisme: eigen bevoegdheden voor Vlaanderen  over zichzelf
beslissen
- Volksunie onopgemerkt tot 1958
o Slecht politiek klimaat

,  Schoolstrijd (1954-1958)  Vlaams-Waalse berhoudingen verdwenen uit
politieke actualiteit
 Standpunt Volksunie: verdedigen van volledig wettelijke
gelijkstelling van het vrij onderwijs met het officieel onderwijs
 Slachtoffers repressie
o Partij van ‘zwarten’
 Link WOII  collaborateurs/landverraders
o CVP zag VU als bedreiging (partij van scheurmakers = ze wilden geen concurrentie
en katholieke blok bijeenhouden voor tijdens schoolstrijd)
o Partij-uitbouw moeizaam  gebrak financiële middelen en onvoldoende
mankracht.
o Start ‘Van der Elst tijdperk’  voorzitter sinds 1957
- Tekenen van opleving na 1958
o Parlementsverkiezingen 1958
 Beheerst door levensbeschouwelijke breuklijn
 Belgische kerkelijke overheid riep op tot eendracht rond CVP
 Stemmen voor volksunie is zware zonde.
 Resultaat heel zwak (2%)
 Parlementaire activiteit Frans Van der Elst (voorzitter sinds 1957)
o Partij organisatorisch beter uitgebouwd
o Na Schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond
 EXAMENVRAAG: Schets betekenis schoolpact voor verschillende politieke
partijen.
 Zij wouden ook meer inzetten op dit terrein (communautaire, sociaal-
economische) dus voor hun was dit pact voordelig.
 Kort samengevat: tekenen van opleving na 1958:
o Door intensieve parlementaire activiteit van Van der Elst slaagde hij er in het
isolement van éénmansfractie in Kamer te doorbreken.
o VU slaagde er in partij organisatorisch verder uit te bouwen.
o Door einde Schoolstrijd kwamen Vlaams-Waalse tegenstellingen opnieuw op
voorplan.
 Stakingen tegen eenheidwet (A960-1961)
 Boycot talentelling tegen dreigende nieuwe ‘gebiedsrood’ op Vlaanderen.
- Problemen voor kleinere partijen (cf. single issue partijen)
o Partijfinanciering
o Partijprogramma
o Partijstructuur
o Kiesdrempel

Schoolpact: Pact tussen verschillende politieke partijen over onderwijs. Strijdbijl omtrent
onderwijs werd begraven. Levensbeschouwelijke moet op de achtergrond komen, dat is niet
meer het belangrijkste. Het sociaal-economische komt meer op de voorgrond i.p.v.
levensbeschouwelijke.

3) Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961-1970
Zweeppartij: Door de opkomst van hun partij zorgde dit voor een reactie op andere politieke
partijen. De Volksunie zat met een belangrijke thematiek en als andere politieke partijen zich