Sociologie: sociologische
verbeelding als kracht
Inhoud
Inleiding.......................................................................................................5
Over de vissen en het water.....................................................................5
Is sociologie nuttig?..................................................................................6
Wetenschap en professionaliteit...............................................................6
Deel 1: Het vizier: de sociologische kijk.......................................................6
Inleiding....................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Wat bestudeert de sociologie?................................................7
Wat onderzoekt sociologie.....................................................................8
Definitie van sociologie.............................................................................8
Sociale constructie: het actor perspectief (Weber)...................................8
Typologie van sociaal handelen bij Weber.............................................8
Actor- analyse van het sociale..................................................................9
Sociale bepaaldheid: sociaal systeem perspectief (Durkheim).................9
Structuur bepaalt sociaal handelen.....................................................10
Cultuur bepaalt sociaal handelen........................................................11
Structuur en cultuur bepalen sociaal handelen...................................11
Circulaire causaliteit...............................................................................12
Hoofdstuk 2: Gelaagdheid van de sociale context.....................................12
Twee brillen om naar de gelaagdheid van soc context te kijken.............12
1. Systeem als analyse en interventiekader........................................13
2. Niveaus van analyse en interventies: micro, meso, macro..............13
3. Sociologisch denken op de verschillende analyseniveaus:
toepassingen.......................................................................................14
4 Ecologische en atomische fouten.....................................................17
Hoofdstuk 3: sociologie is een wetenschap...............................................18
Ontstaan van sociologie als wetenschap................................................18
Soorten kennis: geloof, wijsheid en wetenschap....................................19
Kennis op basis van geloof of opvatting = geloofskennis....................19
1
, Wijsheid, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid........................19
Wetenschappelijke kennis....................................................................20
Empirische cyclus................................................................................20
Evoluties in menswetenschappelijk denken............................................20
Toepassen van menswetenschappen = sociale technologie?.................21
Sociologische vragen en sociale problemen...........................................21
Deel 2: de lenzen: basisconcepten uit de sociologie..................................22
Inleiding..................................................................................................22
Hoofdstuk 1: Sociaal structuur...................................................................23
Sociale actoren en sociale positie...........................................................23
Allocatieprincipe.....................................................................................23
Sociale relaties........................................................................................24
Communicatie, interactie.....................................................................24
Sociale netwerken en sociale groeperingen............................................25
Groepen...............................................................................................25
De collectiviteit....................................................................................27
Togetherness situation.........................................................................27
Categorieën.........................................................................................27
Macht.....................................................................................................28
Sociale ongelijkheid, sociale stratificatie en sociale mobiliteit...............29
Van sociale ongelijkheid naar sociale stratificatie...............................29
Sociale mobiliteit.................................................................................30
Sociale stratificatie: van ongelijke rechten naar ongelijke kansen......30
Hoofdstuk 2: Cultuur..................................................................................32
Inleiding..................................................................................................32
Nature vs Nuture..................................................................................32
Een veelvoud aan definities.................................................................33
Componenten van cultuur......................................................................34
Cultuur als ui- model............................................................................34
Cultuur als 3 componenten..................................................................34
Cultuur als gedeelde referentiekader: waarden en normen....................36
Waarden...............................................................................................36
Normen................................................................................................37
2
, Doeleinden...........................................................................................37
Verwachtingen.....................................................................................38
Gedeelde waarden en normen: sociale controle..................................38
Sociale rollen...........................................................................................39
Herhaling deel 2, hoofdstuk 1 sociale structuur..................................39
Herhaling deel 2, hoofdstuk 1, cultuur.................................................39
Wat zijn sociale rollen..........................................................................40
Rolvoorschriften...................................................................................40
Rolbepaling..........................................................................................41
Rolconflict............................................................................................41
Sociale status.......................................................................................42
Statuscongruentie................................................................................42
Socialisatie..............................................................................................43
Wat is socialisatie................................................................................43
Primaire socialisatie.............................................................................44
Secundaire socialisatie........................................................................44
Tertiaire socialisatie.............................................................................44
Differentiële socialisatie.......................................................................45
Diversiteit...............................................................................................46
Intraculturele diversiteit......................................................................46
Interculturele diversiteit.......................................................................46
Acculturatie en enculturatie.................................................................47
Culturalisering.....................................................................................47
Cultural en structural lag........................................................................47
Hoofdstuk 3: Institutionalisering en instituties...........................................48
1 Institutionalisering en instituties: proces en resultaat.........................48
Primaire en secundaire instituties (Malinowski)...................................49
2 Reïficatie, institutionele discriminatie..................................................49
Interpersoonlijke discriminatie en institutionele discriminatie.............50
Voorbeelden van instituties.....................................................................50
Gezin....................................................................................................50
Zorgsysteem........................................................................................53
Religie..................................................................................................54
3
, Functies van religie..............................................................................56
Deel 3: perspectieven: stromingen binnen de sociologie...........................56
Inleiding..................................................................................................56
1. Een veelheid aan scholen, stromingen en paradigma’s..................56
2. Een oriëntatiemodel voor sociologische stromingen.......................58
Hoofdstuk 1: het symbolisch interactionisme............................................58
George Herbert Mead: grondlegger symbolisch interactionisme............59
Ons denken/ bewustzijn (mind)...........................................................59
Het zelfbewustzijn (self).......................................................................60
Sociale werkelijkheid (Society)............................................................61
Bulmer: het symbolisch interactionisme.................................................61
Goffman..................................................................................................61
Algemene situering..............................................................................61
Het toneelspel van het dagelijks leven................................................61
Stigma.................................................................................................62
Totale instituties...................................................................................63
De relevantie van Goffmans inzichten op vandaag.............................63
Howard Becker........................................................................................64
Afwijkend gedrag volgens Becker en voorgangers..............................64
De bijdragen aan het bestuderen van afwijkend gedrag.....................65
Hoofdstuk 2: sociale ruiltheorie.................................................................66
1. De sociale ruiltheorie (en de rationele keuze)....................................66
2. Belangrijke vertegenwoordigers van de sociale ruiltheorie................67
Homans (1960)....................................................................................67
Blau......................................................................................................68
Toepassingen op microniveau.................................................................69
Verklaring voor onder bescherming of non-take-up.............................69
Verklaring voor criminaliteit en sancties – Gary Becker.......................69
De speltheorie en het gevangenisdilemma.........................................69
Solidariteit en ruil op macroniveau.........................................................70
Uitdaging en aanvulling op de sociale ruiltheorie...................................70
Rationaliteit en de dagelijkse concrete handelingen...........................70
Is criminaliteit een rationeel gegeven?................................................71
4
verbeelding als kracht
Inhoud
Inleiding.......................................................................................................5
Over de vissen en het water.....................................................................5
Is sociologie nuttig?..................................................................................6
Wetenschap en professionaliteit...............................................................6
Deel 1: Het vizier: de sociologische kijk.......................................................6
Inleiding....................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Wat bestudeert de sociologie?................................................7
Wat onderzoekt sociologie.....................................................................8
Definitie van sociologie.............................................................................8
Sociale constructie: het actor perspectief (Weber)...................................8
Typologie van sociaal handelen bij Weber.............................................8
Actor- analyse van het sociale..................................................................9
Sociale bepaaldheid: sociaal systeem perspectief (Durkheim).................9
Structuur bepaalt sociaal handelen.....................................................10
Cultuur bepaalt sociaal handelen........................................................11
Structuur en cultuur bepalen sociaal handelen...................................11
Circulaire causaliteit...............................................................................12
Hoofdstuk 2: Gelaagdheid van de sociale context.....................................12
Twee brillen om naar de gelaagdheid van soc context te kijken.............12
1. Systeem als analyse en interventiekader........................................13
2. Niveaus van analyse en interventies: micro, meso, macro..............13
3. Sociologisch denken op de verschillende analyseniveaus:
toepassingen.......................................................................................14
4 Ecologische en atomische fouten.....................................................17
Hoofdstuk 3: sociologie is een wetenschap...............................................18
Ontstaan van sociologie als wetenschap................................................18
Soorten kennis: geloof, wijsheid en wetenschap....................................19
Kennis op basis van geloof of opvatting = geloofskennis....................19
1
, Wijsheid, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid........................19
Wetenschappelijke kennis....................................................................20
Empirische cyclus................................................................................20
Evoluties in menswetenschappelijk denken............................................20
Toepassen van menswetenschappen = sociale technologie?.................21
Sociologische vragen en sociale problemen...........................................21
Deel 2: de lenzen: basisconcepten uit de sociologie..................................22
Inleiding..................................................................................................22
Hoofdstuk 1: Sociaal structuur...................................................................23
Sociale actoren en sociale positie...........................................................23
Allocatieprincipe.....................................................................................23
Sociale relaties........................................................................................24
Communicatie, interactie.....................................................................24
Sociale netwerken en sociale groeperingen............................................25
Groepen...............................................................................................25
De collectiviteit....................................................................................27
Togetherness situation.........................................................................27
Categorieën.........................................................................................27
Macht.....................................................................................................28
Sociale ongelijkheid, sociale stratificatie en sociale mobiliteit...............29
Van sociale ongelijkheid naar sociale stratificatie...............................29
Sociale mobiliteit.................................................................................30
Sociale stratificatie: van ongelijke rechten naar ongelijke kansen......30
Hoofdstuk 2: Cultuur..................................................................................32
Inleiding..................................................................................................32
Nature vs Nuture..................................................................................32
Een veelvoud aan definities.................................................................33
Componenten van cultuur......................................................................34
Cultuur als ui- model............................................................................34
Cultuur als 3 componenten..................................................................34
Cultuur als gedeelde referentiekader: waarden en normen....................36
Waarden...............................................................................................36
Normen................................................................................................37
2
, Doeleinden...........................................................................................37
Verwachtingen.....................................................................................38
Gedeelde waarden en normen: sociale controle..................................38
Sociale rollen...........................................................................................39
Herhaling deel 2, hoofdstuk 1 sociale structuur..................................39
Herhaling deel 2, hoofdstuk 1, cultuur.................................................39
Wat zijn sociale rollen..........................................................................40
Rolvoorschriften...................................................................................40
Rolbepaling..........................................................................................41
Rolconflict............................................................................................41
Sociale status.......................................................................................42
Statuscongruentie................................................................................42
Socialisatie..............................................................................................43
Wat is socialisatie................................................................................43
Primaire socialisatie.............................................................................44
Secundaire socialisatie........................................................................44
Tertiaire socialisatie.............................................................................44
Differentiële socialisatie.......................................................................45
Diversiteit...............................................................................................46
Intraculturele diversiteit......................................................................46
Interculturele diversiteit.......................................................................46
Acculturatie en enculturatie.................................................................47
Culturalisering.....................................................................................47
Cultural en structural lag........................................................................47
Hoofdstuk 3: Institutionalisering en instituties...........................................48
1 Institutionalisering en instituties: proces en resultaat.........................48
Primaire en secundaire instituties (Malinowski)...................................49
2 Reïficatie, institutionele discriminatie..................................................49
Interpersoonlijke discriminatie en institutionele discriminatie.............50
Voorbeelden van instituties.....................................................................50
Gezin....................................................................................................50
Zorgsysteem........................................................................................53
Religie..................................................................................................54
3
, Functies van religie..............................................................................56
Deel 3: perspectieven: stromingen binnen de sociologie...........................56
Inleiding..................................................................................................56
1. Een veelheid aan scholen, stromingen en paradigma’s..................56
2. Een oriëntatiemodel voor sociologische stromingen.......................58
Hoofdstuk 1: het symbolisch interactionisme............................................58
George Herbert Mead: grondlegger symbolisch interactionisme............59
Ons denken/ bewustzijn (mind)...........................................................59
Het zelfbewustzijn (self).......................................................................60
Sociale werkelijkheid (Society)............................................................61
Bulmer: het symbolisch interactionisme.................................................61
Goffman..................................................................................................61
Algemene situering..............................................................................61
Het toneelspel van het dagelijks leven................................................61
Stigma.................................................................................................62
Totale instituties...................................................................................63
De relevantie van Goffmans inzichten op vandaag.............................63
Howard Becker........................................................................................64
Afwijkend gedrag volgens Becker en voorgangers..............................64
De bijdragen aan het bestuderen van afwijkend gedrag.....................65
Hoofdstuk 2: sociale ruiltheorie.................................................................66
1. De sociale ruiltheorie (en de rationele keuze)....................................66
2. Belangrijke vertegenwoordigers van de sociale ruiltheorie................67
Homans (1960)....................................................................................67
Blau......................................................................................................68
Toepassingen op microniveau.................................................................69
Verklaring voor onder bescherming of non-take-up.............................69
Verklaring voor criminaliteit en sancties – Gary Becker.......................69
De speltheorie en het gevangenisdilemma.........................................69
Solidariteit en ruil op macroniveau.........................................................70
Uitdaging en aanvulling op de sociale ruiltheorie...................................70
Rationaliteit en de dagelijkse concrete handelingen...........................70
Is criminaliteit een rationeel gegeven?................................................71
4
