Samenvatting sociaal werk en sociale rechtvaardigheid

SOCIAAL WERK EN SOCIALE
RECHTVAARDIGHEID
LES 1: SOCIALE RECHTVAARDIGHEID ALS SOCIAAL-POLITIEK EN
HANDELINGSKADER VOOR HET SOCIAAL WERK


1. INLEIDING: SOCIALE RECHTVAARDIGHEID ALS ‘ESSENTIALLY CONTESTED
CONCEPT’’
SOCIALE RECHTVAARDIGHEID

Rechtvaardigheid: krijgen waar men recht op heeft

Sociale rechtvaardigheid: zorgen dat iedereen binnen een sociale structuur rechtvaardig
behandeld wordt

 Gaat over de verdeling van rechten en plichten, middelen en kansen in onze
samenleving om te komen tot (meer) sociale gelijkheid.

OF iedereen krijgt waar die recht op heeft, zodat die kan deelnemen aan de samenleving.



Gericht op (ongewenste) ongelijkheden in onze samenleving = onrechtvaardig



RECHTVAARDIGHEID = GELIJKHEID?

Rechtvaardigheid kan intuïtief ingevuld worden als ‘iedereen gelijk voor de wet’

 ‘eerlijke verdeling’: iedereen hetzelfde
 Gelijke kansen



SOCIALE RECHTVAARDIGHEID IS SOCIAAL-POLITIEK

Rol van de overheid: welke rol moet de overheid spelen binnen sociale rechtvaardigheid:

 Specifieke aandacht voor de meest kwetsbaren of is een overheid er net voor alle
burgers?
 Tegenover welke rechten staan plichten, wat verwacht een overheid van haar burgers?
 Kan het niet nemen van verantwoordelijkheid in de samenleving gesanctioneerd worden?
 Welke verhouding innemen tegenover burgerinitiatieven en acties uit het middenveld?

Rol van sociaal werkers?

Sociaal werkers: vormen buffer tussen burger en samenleving

 Zorgen dat burgers aan en tot hun recht komen
 Zorgen voor sociaal rechtvaardige verdeling door beleid (zorgen voor sociaal beleid)

1

,SOCIALE RECHTVAARDIGHEID

‘’mensen ongelijk behandelen voor meer gelijkheid’’

Essentially contested concept: eens over de waarde van het concept, maar onenigheid over de
invulling

 Politiek-filosofisch begrip: verticale relatie tussen burger – overheid
 Verschil tussen solidariteit: tussen burgers – horizontaal (koude en warme solidariteit)
 Sociale rechtvaardigheid is een proces, streven naar ideaal van sociale gelijkheid
 Te meten via verschillende factoren – verschillende invullingen
- De verdeling van rijkdom
- De verdeling van kansen tot persoonlijke ontwikkeling en ontplooiing
- De verdeling van sociale voordelen
- De verdeling van mogelijkheden tot participatie in de samenleving



2. SOCIALE RECHTVAARDIGHEID ALS SOCIAAL-POLITIEK KADER VOOR HET
SOCIAAL WERK: DE ONTWIKKELING VAN GUNST NAAR RECHT



SOCIAAL WERK: EVOLUTIE VAN GUNST NAAR RECHT

We zien een verschuiving van gunst naar recht, op verschillende vlakken




Van tekortkomingen naar mogelijkheden

18de – 19de eeuw:

 Medisch model: deficit-benadering
o Als sociaal werk: ‘sociale tekortkomingen’ = de onaangepastheid van een individu
of een groep van mensen aan de burgerlijke waarden en normen in onze
samenleving -> ‘’het zijn de individuen zelf die zelf niet willen aanpassen’’
 Beschavingsoffensief: classes laborieuses et classes dangereuses
 Rol sociaal werk: beschaving bijbrengen, bv. via de eerste kinderwetten
o Wet op het verbod van kinderarbeid (1889)
o Wet op de kinderbescherming (1912)

2

, o Wet op de leerplicht (1914)

Na WOII:

 Ondersteunende benadering
o Startpunt = mogelijkheden van mensen
o Bv. eigen krachten, herstelgericht werken, ervaringsdeskundigen in de
hulpverlening, zelforganisaties bij armoedebestrijding
 Naast individuele ook structurele focus: hoe maatschappelijke structuren aanpassen
zodat mensen met een beperking kunnen deel nemen?




Van sociale controle naar emancipatie

18de – 19de eeuw:

 Doel sociaal werk: sociale controle
o Bv. heropvoedingsmaatregelen in de jeugdzorg, programma’s van sociale hygiëne
of arbeidsmarktbegeleiding: ze dienen tot sociale cohesie of reintegratie in de
samenleving
 ‘sociale controle-logica’ = instrumentalisering van het sociaal werk (inzetten voor de
realisatie van doelen die gelegen zijn buiten haar eigen praktijk).


Na WOII:

 Jaren 60: maatschappelijke contenstatiebeweging
 Van verticale naar horizontale ondersteuningsrelaties: focus op onderhandeling
 Doel sociaal werk: emancipatie = kritische analyse van machtsrelaties die beletten dat
mensen (of groepen) tot hun recht komen en er deze machtsrelaties ombuigen in een
groter respect voor de menselijke waardigheid




Van (overheid)paternalisme naar gebruikersparticipatie

18e – 19e eeuw:

 Sociaal werker als expert en vertegenwoordiger van een superieure moraal
 Cliënten als objecten van zorg
3

,  Aanbod gerichte logica: client past zich aan de structuren van het sociaal werk

Na WOII:

 Recht op zelfbeschikking
 Democratische welzijnsbenadering
o Mede-actorschap van cliënten
o Dialogische relatie tussen sociaal werker en client
o Participatieve opvatting
 Ontwikkeling naar vraaggerichte praktijken in het sociaal werk -> vraaggericht werken




Van privaat naar publiek

18e – 19e eeuw:

 Ontstaan van sociaal werk vanuit caritas en filantropie  private actoren
 Kenmerk: gunstkarakter!

Na WOII:

 Ontwikkeling van de verzorgingsstaat: overheid als verantwoordelijke voor de uitbouw
van sociale arrangementen
 Kenmerken: sociale gelijkheid en rechtvaardigheid




Van selectiviteit naar universaliteit

18e-19e eeuw:

 Sociaal werk gericht op stedelijke arbeidersklasse  zij waren ‘onaangepast’ aan de
dominante waarden en normen van de samenleving
 Focus op kinderen en jongeren + focus op mensen in armoede
 Sociaal werk vanuit selectieve categoriale maatregelen: vb. onaangepaste ouders,
asociale jongeren, …

4