Samenvatting: Zorg voor onszelf?
Deel 1 – Krachten verkend
Hoofdstuk 2 – Van opvoedingskramp naar opvoedingskracht
De moderne opvoeding is door allerlei verschillende oorzaken in een soort kramptoestand geraakt.
De belangrijkste van die oorzaken lijkt te zijn dat opvoeding een privé project is geworden waarin
ouders zich persoonlijk verantwoordelijk zijn gaan voelen voor het eindresultaat. Wetenschappelijk
onderzoek toont echter aan dat er veel meer beïnvloedende factoren dan de kwaliteit van het
ouderschap alleen zijn. Het versterken van de pedagogische civil society kan een belangrijk middel
zijn om de collectieve verkramping tegen te gaan, en om juist de opvoedingskracht in de samenleving
aan te wakkeren.
Hoofdstuk 3 – Zeer bedankt! Heel fijn dat u dit doet
De overheid zou moeten stimuleren dat ouders of burgers die vergelijkbare waarden hebben,
daadwerkelijk samenkomen. Ouders die bepaalde idealen delen, moeten een school kunnen
stichten, of een sportvereniging of een bedrijf. De overheid kan dit stimuleren. Elke ouder moet bij
een breder netwerk te rade kunnen gaan – iedereen vraagt zich immers wel eens af of het goed is
wat hij of zij doet. Ook vanuit een meer filosofisch perspectief. Waarom zou je niet vaker elkaars
advies inwinnen?
Hoofdstuk 4 – Hoe verder na de pedagogische civil society?
Linking social capital:
1. Social bonds – relaties binnen de eigen gemeenschap
2. Social bridges – relaties met leden van andere gemeenschappen
3. Social links – relaties met instellingen, waaronder overheidsdiensten
Deel 2 – Oproepen en doordenkers: de rol van bestuur en beleid
Hoofdstuk 5 – Pedagogisch beleid met ruimte voor zelfsturing
Het jeugdveld in gemeenten is enorm in ontwikkeling. Dit biedt een kans op een nieuwe koers te
gaan varen: jeugdbeleid dat volgend is ten opzichte van de dynamiek in de gezinnen en informele
sociale structuren. Naast de besparingen die dit kan opleveren, is vooral het behalen van meer
maatschappelijk rendement vanuit een sturende, inhoudelijke richting van belang. Daarbij
onderscheiden we uiteindelijk twee inspanningsverplichtingen voor gemeenten: het creëren van een
‘vruchtbare bodem’ voor het ontstaan van samenwerkingsverbanden en het leveren van
ondersteuning in concrete gevallen. Belangrijke aandachtspunten zijn een gemeenschappelijke visie
op samenwerking, een andere houding van professionals, gerichtheid op de natuurlijke vindplaatsen
(school, zelforganisaties) en investeringen in informeel contact. Het pedagogisch beleid moet anders.
Hoofdstuk 6 – Garnituur of hoofdgerecht
De grootste uitdaging ligt bij de lokale overheid. In zowel de ontwikkelende als in de beschermende
rol is het van belang dat niet het institutionele belang domineert. Hierbij zijn 4 opgaven te
benoemen:
1. Bureaucratische regels van de overheid die in de weg zitten, worden opgeruimd.
2. Opdrachten aan organisaties worden gericht op steun aan eigen kracht.
3. Professionals – zowel ambtenaren als professionals ‘in het veld’ – werken in dienst van
talentontwikkeling bij mensen en niet in dienst van regels en instellingsbelangen.
4. Het begint en eindigt met burgers.
, Hoofdstuk 7 – Een onverantwoorde inzet op eigen verantwoordelijkheid
Door de nadruk op efficiëntere en effectievere jeugdzorg wordt de zorg uitbesteed aan de burger:
instrumentaliserend beleid. Dit versterkt de autonomie van de cliënt. Deze wordt aangesproken op
haar individuele eigenbelang / individuele logica. Deze veroorzaakt positief en negatief ‘redundant’
gedrag. Dit negatieve redundante gedrag uit zich in de praktijk als incident. Nasleep van deze
incident zal beleid moeten worden gemaakt om de jeugdzorg te kunnen controleren en meetbaar te
maken. De nadruk komt te liggen op de bureaucratische logica (jeugdzorg). Dit zorgt voor een nadruk
op het naleven en handhaven van regels en procedures om de efficiëntie en effectiviteit te
garanderen. Vervolgens begint de dynamiek weer van voor af aan.
Hoofdstuk 8 – Het meisje met het koning en andere verhalen
Een sociaal netwerk voor iedereen: iedere zorg moet er op gericht zijn om mensen in hun kracht te
zetten en op hun eigen verantwoordelijkheid aan te spreken.
‘It takes a whole village to raise a child’: laat de overheid dit gedachtegoed écht omarmen en
doorleven in de pedagogische civil society waar mogelijk ondersteunen en faciliteren. Hier ligt een
mooie uitdaging om het concept van de pedagogische civil society verder uit te werken en te
verbeden, inderdaad, ieder kind telt!
Hoofdstuk 9 – De betekenis van het kinderrechtenverdrag voor het versterken van de eigen kracht
van gezinnen
De 3 hoofdlijnen van het kinderrechtenverdrag:
1. De ouder heeft het recht om zijn eigen kind te verzorgen en op te voeden. Een ouder kan volgens
deze laatste bepaling de opvoeding naar eigen inzicht vormgeven, weliswaar binnen de kader van de
wet.
2. Het kind heeft recht om door zijn eigen ouders opgevoed te worden
3. Parens patriae, achterwacht: een verantwoordelijke overheid in het geval de eigen ouders het
laten afweten.
Hoofdstuk 10 – De via-via logica van de pedagogische civil society
De pedagogische civil society: de gemeenschappelijke en vrijwillige activiteiten van burgers rond het
grootbrengen van kinderen en jongeren.
Het belang van de pedagogische civil society:
Als ouders met elkaar spreken, als ze elkaar bij staan, als ze steunnetwerken vormen gaat het beter
met kinderen. Ze doen het beter op school. Ze ontsporen minder. Ouders voelen zich gesteund en
kinderen weten zich geborgen.
Deel 3 – Gaan voor de pedagogische civil society: (vrijwilligers) organisaties en onderwijs als
spelers
Hoofdstuk 11 – Grenzen aan de civil society
Civil society verwijst naar het deel van de maatschappij dat wordt aangeduid als de vrijwillige
associaties van de burgers. De civil society betreft aldus het zelfstandige domein van georganiseerde
burgers, buiten het privé/leven, markt of staat. Onderscheidend kenmerk van de civil society is dat
burgers er gezamenlijk de dienst uit maken, in tegenstelling tot anderen domeinen waarin
bijvoorbeeld geld (markt) een overheid (staat) of individuele belangen bepalend zijn.
Deel 1 – Krachten verkend
Hoofdstuk 2 – Van opvoedingskramp naar opvoedingskracht
De moderne opvoeding is door allerlei verschillende oorzaken in een soort kramptoestand geraakt.
De belangrijkste van die oorzaken lijkt te zijn dat opvoeding een privé project is geworden waarin
ouders zich persoonlijk verantwoordelijk zijn gaan voelen voor het eindresultaat. Wetenschappelijk
onderzoek toont echter aan dat er veel meer beïnvloedende factoren dan de kwaliteit van het
ouderschap alleen zijn. Het versterken van de pedagogische civil society kan een belangrijk middel
zijn om de collectieve verkramping tegen te gaan, en om juist de opvoedingskracht in de samenleving
aan te wakkeren.
Hoofdstuk 3 – Zeer bedankt! Heel fijn dat u dit doet
De overheid zou moeten stimuleren dat ouders of burgers die vergelijkbare waarden hebben,
daadwerkelijk samenkomen. Ouders die bepaalde idealen delen, moeten een school kunnen
stichten, of een sportvereniging of een bedrijf. De overheid kan dit stimuleren. Elke ouder moet bij
een breder netwerk te rade kunnen gaan – iedereen vraagt zich immers wel eens af of het goed is
wat hij of zij doet. Ook vanuit een meer filosofisch perspectief. Waarom zou je niet vaker elkaars
advies inwinnen?
Hoofdstuk 4 – Hoe verder na de pedagogische civil society?
Linking social capital:
1. Social bonds – relaties binnen de eigen gemeenschap
2. Social bridges – relaties met leden van andere gemeenschappen
3. Social links – relaties met instellingen, waaronder overheidsdiensten
Deel 2 – Oproepen en doordenkers: de rol van bestuur en beleid
Hoofdstuk 5 – Pedagogisch beleid met ruimte voor zelfsturing
Het jeugdveld in gemeenten is enorm in ontwikkeling. Dit biedt een kans op een nieuwe koers te
gaan varen: jeugdbeleid dat volgend is ten opzichte van de dynamiek in de gezinnen en informele
sociale structuren. Naast de besparingen die dit kan opleveren, is vooral het behalen van meer
maatschappelijk rendement vanuit een sturende, inhoudelijke richting van belang. Daarbij
onderscheiden we uiteindelijk twee inspanningsverplichtingen voor gemeenten: het creëren van een
‘vruchtbare bodem’ voor het ontstaan van samenwerkingsverbanden en het leveren van
ondersteuning in concrete gevallen. Belangrijke aandachtspunten zijn een gemeenschappelijke visie
op samenwerking, een andere houding van professionals, gerichtheid op de natuurlijke vindplaatsen
(school, zelforganisaties) en investeringen in informeel contact. Het pedagogisch beleid moet anders.
Hoofdstuk 6 – Garnituur of hoofdgerecht
De grootste uitdaging ligt bij de lokale overheid. In zowel de ontwikkelende als in de beschermende
rol is het van belang dat niet het institutionele belang domineert. Hierbij zijn 4 opgaven te
benoemen:
1. Bureaucratische regels van de overheid die in de weg zitten, worden opgeruimd.
2. Opdrachten aan organisaties worden gericht op steun aan eigen kracht.
3. Professionals – zowel ambtenaren als professionals ‘in het veld’ – werken in dienst van
talentontwikkeling bij mensen en niet in dienst van regels en instellingsbelangen.
4. Het begint en eindigt met burgers.
, Hoofdstuk 7 – Een onverantwoorde inzet op eigen verantwoordelijkheid
Door de nadruk op efficiëntere en effectievere jeugdzorg wordt de zorg uitbesteed aan de burger:
instrumentaliserend beleid. Dit versterkt de autonomie van de cliënt. Deze wordt aangesproken op
haar individuele eigenbelang / individuele logica. Deze veroorzaakt positief en negatief ‘redundant’
gedrag. Dit negatieve redundante gedrag uit zich in de praktijk als incident. Nasleep van deze
incident zal beleid moeten worden gemaakt om de jeugdzorg te kunnen controleren en meetbaar te
maken. De nadruk komt te liggen op de bureaucratische logica (jeugdzorg). Dit zorgt voor een nadruk
op het naleven en handhaven van regels en procedures om de efficiëntie en effectiviteit te
garanderen. Vervolgens begint de dynamiek weer van voor af aan.
Hoofdstuk 8 – Het meisje met het koning en andere verhalen
Een sociaal netwerk voor iedereen: iedere zorg moet er op gericht zijn om mensen in hun kracht te
zetten en op hun eigen verantwoordelijkheid aan te spreken.
‘It takes a whole village to raise a child’: laat de overheid dit gedachtegoed écht omarmen en
doorleven in de pedagogische civil society waar mogelijk ondersteunen en faciliteren. Hier ligt een
mooie uitdaging om het concept van de pedagogische civil society verder uit te werken en te
verbeden, inderdaad, ieder kind telt!
Hoofdstuk 9 – De betekenis van het kinderrechtenverdrag voor het versterken van de eigen kracht
van gezinnen
De 3 hoofdlijnen van het kinderrechtenverdrag:
1. De ouder heeft het recht om zijn eigen kind te verzorgen en op te voeden. Een ouder kan volgens
deze laatste bepaling de opvoeding naar eigen inzicht vormgeven, weliswaar binnen de kader van de
wet.
2. Het kind heeft recht om door zijn eigen ouders opgevoed te worden
3. Parens patriae, achterwacht: een verantwoordelijke overheid in het geval de eigen ouders het
laten afweten.
Hoofdstuk 10 – De via-via logica van de pedagogische civil society
De pedagogische civil society: de gemeenschappelijke en vrijwillige activiteiten van burgers rond het
grootbrengen van kinderen en jongeren.
Het belang van de pedagogische civil society:
Als ouders met elkaar spreken, als ze elkaar bij staan, als ze steunnetwerken vormen gaat het beter
met kinderen. Ze doen het beter op school. Ze ontsporen minder. Ouders voelen zich gesteund en
kinderen weten zich geborgen.
Deel 3 – Gaan voor de pedagogische civil society: (vrijwilligers) organisaties en onderwijs als
spelers
Hoofdstuk 11 – Grenzen aan de civil society
Civil society verwijst naar het deel van de maatschappij dat wordt aangeduid als de vrijwillige
associaties van de burgers. De civil society betreft aldus het zelfstandige domein van georganiseerde
burgers, buiten het privé/leven, markt of staat. Onderscheidend kenmerk van de civil society is dat
burgers er gezamenlijk de dienst uit maken, in tegenstelling tot anderen domeinen waarin
bijvoorbeeld geld (markt) een overheid (staat) of individuele belangen bepalend zijn.
