Samenvatting Geschiedenis van het Strafrecht

Geschiedenis vh strafrecht
Inhoud
Geschiedenis vh strafrecht.....................................................................................................................1
1. bronnen..............................................................................................................................................2
1.1. waarom strafrechtsgeschiedenis?................................................................................................3
1.2. soorten bronnen..........................................................................................................................3
materiele sporen............................................................................................................................3
geschreven bronnen.......................................................................................................................3
1.3. de oudste bronnen......................................................................................................................4
de oudste bronnen.........................................................................................................................4
recht komt van de goden................................................................................................................5
2. het romeinse strafrecht......................................................................................................................6
2.1. inleiding.......................................................................................................................................6
2.2. romeinse straf(proces)recht.........................................................................................................7
iudicium populi (volksrechtsspraak/openbare rechtszetting)........................................................7
Quaestio (150 v. Chr)......................................................................................................................8
cognitio...........................................................................................................................................8
bewijzen nodig!..............................................................................................................................8
straffen...........................................................................................................................................9
2.3. Justinianus, de laatste romeinse keizer........................................................................................9
Corpus iuris civilis...........................................................................................................................9
3. de vroege middeleeuwen.................................................................................................................10
3.1. rechtstreekse invloed Romens Recht?.......................................................................................10
3.2. germaans recht: gewoonterecht................................................................................................11
3.3. strafrecht bij de Franken............................................................................................................11
3.4. bewijs in strafzaken....................................................................................................................12
4. de late middeleeuwen......................................................................................................................12
4.1. bronnen van het strafrecht........................................................................................................13
4.2. grondslagen van het laat middeleeuws strafrecht.....................................................................13
4.3. enkele bijzondere misdrijven.....................................................................................................14
4.4. enkele bijzondere straffen..........................................................................................................15
4.5. de invloed van het geleerde recht.............................................................................................15
5. de vroegmoderne periode (1500 tot FRR)........................................................................................16
5.1. absolute monarchie (vanaf 16e eeuw).......................................................................................17


1

, 5.2. de verlichting: verlicht absolutisme...........................................................................................19
5.3. evolutie van het strafrecht.........................................................................................................21
6. strafrecht van de Franse revolutie tot WOII......................................................................................23
6.1. 1795-1814: België als deel van Frankrijk....................................................................................23
6.2. 1815-1830: Koninkrijk der Nederlanden....................................................................................27
6.3. 1830-heden: België....................................................................................................................27




1. BRONNEN



2

, 1.1. WAAROM STRAFRECHTSGESCHIEDENIS?
- Recht = maatschappelijk fenomeen
- Geschiedenis = studie vh verleden
- Rechtsgeschiedenis
o Geschiedenis recht & instellingen
 Instellingen leggen die regels op ‘politie, rechtbanken,..)
o Het samen-leven
 Geschiedenis van die samenleving kennen om te begrijpen waarom de
maatschappij op die manier is geordend
 Regels zijn nodig & installeren zichzelf, overtreding wordt bestraft
o Relevantie: inzicht verwerven in hedendaagse maatschappij, cultuur,…
 Recht & cultuur zijn verbonden, culturele verschillen definiëren ons recht
o Historische Schule door Von Savigny
 Recht is een maatschappelijk fenomeen, hoort thuis in een bepaalde
samenleving
 Belgische recht is dus aangepast aan de Belgische maatschappij

1.2. SOORTEN BRONNEN


MATERIELE SPOREN
- Rechtsarcheologie
o Rechtsgebouwen (bv oud en nieuw gerechtsgebouw Gent => nieuwe staat teken voor
transparantie van het gerecht), schandpalen, zwaarden, tortuurinstrumenten
o Rechtsiconografie en -iconologie vb leerboeken (Joos de Damhouder),
gerechtigheidstaferelen,…
 Gerechtigheidstaferelen: rechters aanzetten om goed recht te spreken zonder
omkoping
 Bv rechter aangehouden voor omkoping => wordt levend geveld
 Zoon vd rechter zetelt op stoel met vel van zijn vader over die stoel
getrokken
 Soort preventie-idee

GESCHREVEN BRONNEN
Historicus haalt veel info uit oudere bronnen => teksten komen niet steeds overeen met de praktijk

 Hoe kan je kritisch blijven tov papieren en oudere bronnen?
 Nu gemakkelijker een kritische houding aannemen want veel meer bijkomende informatie
aanwezig die (indien nodig) wat er op papier staat kan ontkrachten
- Formele rechtsbronnen?
o Wetgeving: probleem = toepassing
 Verschil wettelijke en werkelijke wereld
 Enkel kijken naar de wet kan je een vertekend beeld geven over wat
er zich in de maatschappij afspeelt
 Bv: doodstraf pas in ’96 afgeschaft in onze wet, maar al lang geen
doodstraf meer uitgevoerd
o Rechtspraak: probleem = verschiftelijkingsgraad


3

,  Bewaren data wordt steeds moeilijker ook al is er een hoge graad van
verschiftelijking.
o Rechtsleer: probleem = geeft het de praktijk weet of het standpunt van de auteur?
o Algemene rechtsbeginselen
o Gewoonterecht

- Rechtstoepassingen: in vonnissen, contracten en andere documenten
o Probleem: niet van alles aangifte, niet altijd vervolging, minnelijke schikkingen,
genade
 Indien er iets gebeurt moet je aangifte doen bij de politie => aangifte gebeurt
niet steeds, en indien de aangifte gebeurt is er niet steeds vervolging
 Indien vervolging niet steeds gevolgen aan gekoppeld, soms ook gewoon
minnelijke schikking/bemiddeling
 Bij genade zal de uitvoerende macht (koning) een vrijstelling uitspreken


1.3. DE OUDSTE BRONNEN


DE OUDSTE BRONNEN


Middellandse zee: bakermat van heel wat ideeën West-Europese cultuur

- Religie: Jeruzalem
- Ratio: Athene
- Recht: Rome

Waarom juridisch systeem gebruikt?

- Handel => economie => rijkdom => nood aan mensen die kunnen tellen en schrijven
o Lezen en schrijven leidt tot wetenschap
- Schriftstelsels (kennisopbouw)
o Geen geschrift = geen kennis over de oude maatschappij
- Kerk heeft de rechtsteksten omgezet naar kerkelijk recht en dit is dan zo tot bij ons geraakt
- Steden => maatschappij ordenen
o Scholen ontstaan
o Leren schrijven en tellen
o Informatie doorgeven aan volgende generaties

Waar? – Vruchtbare sikkel – Mesopotamië

Rechtsteksten in de vruchtbare halve maan

- Wanneer? Ongeveer 2000 v.C.
- Wetten, wetboeken?
o Neen, zijn logisch opgebouwde boeken maar dit was toen niet het geval
o Wetten worden bij ons afgeleverd door de WM, het parlement
 Daar werden de wetten/ regels opgelegd door de vorst/koning
- Wel aandacht voor PR: alles wat de overheid oplegt
o SR valt onder PR: overheid vordert de straf

4