HOOFDSTUK 1: OVERZICHT
Waarom neurologie?
• >1/3 patiënten heeft een neurologische aandoening, en de ziektelast (burden of disease) blijft stijgen
(=cardiovasculair; =X2 kanker)
• Groot stigma!
• Te weinig bekend!
• Te weinig apart budget voor onderwijs/opleiding/onderzoek!
• Te weinig neurologen!
• Neurologische ziekten kunnen goed behandeld worden.
• Neurologische aandoeningen kunnen voorkomen worden (epilepsie 25%, beroerte 40%, dementie 40%,…):
„brain health“
Hoorcolleges neurologie 2022
1. De grote localisatorische syndromen – deel 1
2. De grote localisatorische syndromen – deel 2
3. Diagnostische middelen i/d neurologie:
4. Aandoeningen perifeer zenuwstelsel
5. Stoornissen van slapen en waken
6. Epilepsie
7. Cerebrovasculaire stoornissen – deel 1
8. Cerebrovasculaire stoornissen – deel 2
9. Dementie en cognitieve stoornissen
10. Multiple sclerose en demyeliniserende aandoeningen
11. Infectieziekten van het centraal zenuwstelsel
12. Spierziekten
13. Coma
14. Aandoeningen van het ruggenmerg
15. Aandoeningen van de craniale zenuwen
16. Hoofdpijn
17. Neurologische aspecten van niet-neurologische aandoeningen
18. Ziekte van Parkinson, Q&A
AANBEVOLEN LECTUUR OOK KENNEN !
2E Master Geneeskunde : Neurologie 1
,HOOFDSTUK 2: GROTE LOCALISATORISCHE
SYNDROMEN
1. Motorische functies van het zenuwstelsel
• Vrijwillige en automatische bewegingen
• Pyramidaal systeem : vrijwillige bewegingen
o Tractus corticospinalis
o CMN
o PMN
• Extrapyramidaal systeem : automatische bewegingen
o Mesencefale kernen
→ nucleus subthalamicus
→ substantia nigra
→ nucleus ruber
o Medulla oblongata
→ oliva inferior
→ substantia reticularis
• Cerebellair systeem : coordinatie van bewegingen
Pyramidaal systeem
• Bewuste, vrijwillige bewegingen
• Baan : Tractus corticospinalis = tractus pyramidalis
• Cortex: precentrale gyrus, area 4 van Brodman
• Cortex: pyramidale cellen = Betzcellen
Rechterbeen omhoog doen = linker frontale kwab = area 4 van Brodman = gyrus precentralis
Somatopanie : mannetje :
• Benen : worden bestuurd dr cellen op middellijn
• aangezicht : gestuurd dr cellen die aan buitenkant cortex liggen
• arm : gestuurd dr cellen thv convexiteit
Tractus corticospinalis
• Area 4 → capsula interna → medulla oblongata → kruising van 90 % vezels thv. de decussatio pyramidum
o synaps op spinale niveaus met motorische voorhoorncellen
o synaps met motorische kernen van craniale zenuwen (homo- en contralateraal met uitz kern v N. VII inferior)
benen en armen : gekruist
craniale zenuwen: vertrekken uit hersenstam
perifere zenuwen : vertrekken uit medulla spinalis
wat is grens tss centraal en perifeer zenuwstelsel: hersenvliezen
op wel niveau gaat de motorische baan van vh perifeer nr het centraal zws? Thv foramen magnum
centraal motorische neuron (cellichaam in neuron 1) ligt in hersenstam, perifeer motorische neuron ligt in medulla,
ruggenmerg is onderdeel van centraal zenuwstelsel want is onderdeel van durale zak. Op het moment dat de
zenuwen de durale zak doorboren, worden het perifere zenuwen.
is perifeer neuron onderdeel van centraal of perifeer zenuwstelsel? Celkern bepaalt de plaats, is onderdeel van
centraal zenuwstelsel !!!!!
motorische kernen van craniale zenuwen
2E Master Geneeskunde : Neurologie 2
, • Centraal motorisch neuron (CMN) = pyramidebaan
o exciterende werking
→ spiercontractie
→ bewuste vrijwillige bewegingen
→ als exciterende werking uitvalt : verlamming
o inhiberende werking
→ voorkomen van hyperreflexie en hypertonie
→ als inhiberende werking uitvalt : krijg je tetanie kramp
• Perifeer motorisch neuron (PMN) = motorische voorhoorncel met uitloper tot aan de spier
o innervatie van spieren (alfa-neuronen)
o tussenkomst in reflexboog (gamma-neuronen)
o op ontspannen spier slaan, dan geeft dat reflex : vanuit huid/spier vertrekt er sensibel signaal nr
perifeer zs → uitloper nr ruggenmerg → maakt synaps met motorische voorhoorncel → dura
mater dan via vezel v perifere zenuw → spier krijgt signaal om terug te trekken
o geen hersenen nodig vr reflex
Letsel van CMN • ACUUT
o contralaterale uitval van exciterende functie
o paralyse (facialis inferior parese contralateraal)
o areflexie = afwezigheid van reflexen
o hypotonie = slap
• UREN – WEKEN nadien
o uitval van inhiberende werking
o hyperreflexie = hogere reflexen
o hypertonie = spasticiteit = verhoogde tonus dr pyramidaal probleem
Letsel van PMN • Parese
• Hypotonie
• Areflexie
• Atrofie (wegvallen van trofische functie van PMN)
o belangrijk teken van neurologische uitval, want doordat hersenen de
spier niet meer aansturen, als de spier contact verliest met perifere
zenuw zal hij altijd atrofieren
• Fasciculaties = connectieverlies tss spier en perifere zenuw maar dan acuut
HYPOTONIE SPASTICITEIT : knipmesfenomeen RIGIDITEIT : hypertonie : tandradfe
• Acute fase CMN : CVA • Letsel CMN : pyramidaal syndr • Letsel extrapyramidaal syst
• Letsel PMN
• Letsel cerebellum
Cerebellum : coördinatie, motorisch geheugen, complexe bewegingen
parkinson = rigiditeit = hypertonie door extrapyramidaal probleem
spasticiteit = hypertonie door pyramidaal systeem
2E Master Geneeskunde : Neurologie 3
, Het extrapyramidaal systeem
• Automatische bewegingen (vb. armzwaai bij het gaan) : assymetrische armzwaai = teken van neurologische
aandoenining !! bv. parkinson
• Corticale zones in frontale kwab
• Basale ganglia : diepe kernen in de hersenen
• Mesencefale kernen
o nucleus subthalamicus
o substantia nigra
o nucleus ruber
• Medulla oblongata
o oliva inferior
o substantia reticularis
Stoornissen van het extrapyramidaal systeem
Stoornissen van • Spiertonus
extrapyramidaal o Verhoogd = rigiditeit
systeem o tandradfenomeen: door gelijktijdig aanspannen v agonisten en antagonisten
• Onwillekeurige bewegingen
o verdwijnen tijdens slaap
o neemt toe bij emotie
o dyskinesieën = overmatige, ongecontroleerde bewegingen
o tremor : Onvrijwillige, ritmische bewegingen door spiercontracties
o chorea : bewegingsonrust met kleine amplitude, ziekte v Huntington
o athetose : bewegingsonrust met grote amplitude,
o hemiballisme : hevige ongecontroleerde bewegingen aan 1kant (hemi)
o myoclonie : korte, plotselinge spiersamentrekkingen, tril-schok
o dystonie : langdurige bewegingsstoornis geassocieerd met abnormale
houding
• Stoornis in het motorisch tempo en automatisme
o hyperkinesie: onwillekeurige bewegingen
o hypokinesie: te weinig beweging
▪ verminderde mimiek in het aangezicht (pokerface)
▪ verminderd oogknipperen
▪ verminderde armslag
▪ gang met kleine pasjes
▪ flexiehouding
▪ monotone spraak
▪ kleinschrift (micrografie)
▪ valneiging bij draaien
▪ moeilijk starten en stoppen
• Ataxie
o afwezigheid van gecoördineerde bewegingen
• Hypermetrie
o doorschieten van bewegingen
• Intentietremor
• Dysdiadochokinese
o niet kunnen uitvoeren van snel alternerende bewegingen
Het cerebellair systeem
• Coördinatie van bewegingen
• Behoud van evenwicht
• Regeling van spiertonus
• Interactie met:
o cortex
o proprioceptie
o vestibulair systeem
2E Master Geneeskunde : Neurologie 4
Waarom neurologie?
• >1/3 patiënten heeft een neurologische aandoening, en de ziektelast (burden of disease) blijft stijgen
(=cardiovasculair; =X2 kanker)
• Groot stigma!
• Te weinig bekend!
• Te weinig apart budget voor onderwijs/opleiding/onderzoek!
• Te weinig neurologen!
• Neurologische ziekten kunnen goed behandeld worden.
• Neurologische aandoeningen kunnen voorkomen worden (epilepsie 25%, beroerte 40%, dementie 40%,…):
„brain health“
Hoorcolleges neurologie 2022
1. De grote localisatorische syndromen – deel 1
2. De grote localisatorische syndromen – deel 2
3. Diagnostische middelen i/d neurologie:
4. Aandoeningen perifeer zenuwstelsel
5. Stoornissen van slapen en waken
6. Epilepsie
7. Cerebrovasculaire stoornissen – deel 1
8. Cerebrovasculaire stoornissen – deel 2
9. Dementie en cognitieve stoornissen
10. Multiple sclerose en demyeliniserende aandoeningen
11. Infectieziekten van het centraal zenuwstelsel
12. Spierziekten
13. Coma
14. Aandoeningen van het ruggenmerg
15. Aandoeningen van de craniale zenuwen
16. Hoofdpijn
17. Neurologische aspecten van niet-neurologische aandoeningen
18. Ziekte van Parkinson, Q&A
AANBEVOLEN LECTUUR OOK KENNEN !
2E Master Geneeskunde : Neurologie 1
,HOOFDSTUK 2: GROTE LOCALISATORISCHE
SYNDROMEN
1. Motorische functies van het zenuwstelsel
• Vrijwillige en automatische bewegingen
• Pyramidaal systeem : vrijwillige bewegingen
o Tractus corticospinalis
o CMN
o PMN
• Extrapyramidaal systeem : automatische bewegingen
o Mesencefale kernen
→ nucleus subthalamicus
→ substantia nigra
→ nucleus ruber
o Medulla oblongata
→ oliva inferior
→ substantia reticularis
• Cerebellair systeem : coordinatie van bewegingen
Pyramidaal systeem
• Bewuste, vrijwillige bewegingen
• Baan : Tractus corticospinalis = tractus pyramidalis
• Cortex: precentrale gyrus, area 4 van Brodman
• Cortex: pyramidale cellen = Betzcellen
Rechterbeen omhoog doen = linker frontale kwab = area 4 van Brodman = gyrus precentralis
Somatopanie : mannetje :
• Benen : worden bestuurd dr cellen op middellijn
• aangezicht : gestuurd dr cellen die aan buitenkant cortex liggen
• arm : gestuurd dr cellen thv convexiteit
Tractus corticospinalis
• Area 4 → capsula interna → medulla oblongata → kruising van 90 % vezels thv. de decussatio pyramidum
o synaps op spinale niveaus met motorische voorhoorncellen
o synaps met motorische kernen van craniale zenuwen (homo- en contralateraal met uitz kern v N. VII inferior)
benen en armen : gekruist
craniale zenuwen: vertrekken uit hersenstam
perifere zenuwen : vertrekken uit medulla spinalis
wat is grens tss centraal en perifeer zenuwstelsel: hersenvliezen
op wel niveau gaat de motorische baan van vh perifeer nr het centraal zws? Thv foramen magnum
centraal motorische neuron (cellichaam in neuron 1) ligt in hersenstam, perifeer motorische neuron ligt in medulla,
ruggenmerg is onderdeel van centraal zenuwstelsel want is onderdeel van durale zak. Op het moment dat de
zenuwen de durale zak doorboren, worden het perifere zenuwen.
is perifeer neuron onderdeel van centraal of perifeer zenuwstelsel? Celkern bepaalt de plaats, is onderdeel van
centraal zenuwstelsel !!!!!
motorische kernen van craniale zenuwen
2E Master Geneeskunde : Neurologie 2
, • Centraal motorisch neuron (CMN) = pyramidebaan
o exciterende werking
→ spiercontractie
→ bewuste vrijwillige bewegingen
→ als exciterende werking uitvalt : verlamming
o inhiberende werking
→ voorkomen van hyperreflexie en hypertonie
→ als inhiberende werking uitvalt : krijg je tetanie kramp
• Perifeer motorisch neuron (PMN) = motorische voorhoorncel met uitloper tot aan de spier
o innervatie van spieren (alfa-neuronen)
o tussenkomst in reflexboog (gamma-neuronen)
o op ontspannen spier slaan, dan geeft dat reflex : vanuit huid/spier vertrekt er sensibel signaal nr
perifeer zs → uitloper nr ruggenmerg → maakt synaps met motorische voorhoorncel → dura
mater dan via vezel v perifere zenuw → spier krijgt signaal om terug te trekken
o geen hersenen nodig vr reflex
Letsel van CMN • ACUUT
o contralaterale uitval van exciterende functie
o paralyse (facialis inferior parese contralateraal)
o areflexie = afwezigheid van reflexen
o hypotonie = slap
• UREN – WEKEN nadien
o uitval van inhiberende werking
o hyperreflexie = hogere reflexen
o hypertonie = spasticiteit = verhoogde tonus dr pyramidaal probleem
Letsel van PMN • Parese
• Hypotonie
• Areflexie
• Atrofie (wegvallen van trofische functie van PMN)
o belangrijk teken van neurologische uitval, want doordat hersenen de
spier niet meer aansturen, als de spier contact verliest met perifere
zenuw zal hij altijd atrofieren
• Fasciculaties = connectieverlies tss spier en perifere zenuw maar dan acuut
HYPOTONIE SPASTICITEIT : knipmesfenomeen RIGIDITEIT : hypertonie : tandradfe
• Acute fase CMN : CVA • Letsel CMN : pyramidaal syndr • Letsel extrapyramidaal syst
• Letsel PMN
• Letsel cerebellum
Cerebellum : coördinatie, motorisch geheugen, complexe bewegingen
parkinson = rigiditeit = hypertonie door extrapyramidaal probleem
spasticiteit = hypertonie door pyramidaal systeem
2E Master Geneeskunde : Neurologie 3
, Het extrapyramidaal systeem
• Automatische bewegingen (vb. armzwaai bij het gaan) : assymetrische armzwaai = teken van neurologische
aandoenining !! bv. parkinson
• Corticale zones in frontale kwab
• Basale ganglia : diepe kernen in de hersenen
• Mesencefale kernen
o nucleus subthalamicus
o substantia nigra
o nucleus ruber
• Medulla oblongata
o oliva inferior
o substantia reticularis
Stoornissen van het extrapyramidaal systeem
Stoornissen van • Spiertonus
extrapyramidaal o Verhoogd = rigiditeit
systeem o tandradfenomeen: door gelijktijdig aanspannen v agonisten en antagonisten
• Onwillekeurige bewegingen
o verdwijnen tijdens slaap
o neemt toe bij emotie
o dyskinesieën = overmatige, ongecontroleerde bewegingen
o tremor : Onvrijwillige, ritmische bewegingen door spiercontracties
o chorea : bewegingsonrust met kleine amplitude, ziekte v Huntington
o athetose : bewegingsonrust met grote amplitude,
o hemiballisme : hevige ongecontroleerde bewegingen aan 1kant (hemi)
o myoclonie : korte, plotselinge spiersamentrekkingen, tril-schok
o dystonie : langdurige bewegingsstoornis geassocieerd met abnormale
houding
• Stoornis in het motorisch tempo en automatisme
o hyperkinesie: onwillekeurige bewegingen
o hypokinesie: te weinig beweging
▪ verminderde mimiek in het aangezicht (pokerface)
▪ verminderd oogknipperen
▪ verminderde armslag
▪ gang met kleine pasjes
▪ flexiehouding
▪ monotone spraak
▪ kleinschrift (micrografie)
▪ valneiging bij draaien
▪ moeilijk starten en stoppen
• Ataxie
o afwezigheid van gecoördineerde bewegingen
• Hypermetrie
o doorschieten van bewegingen
• Intentietremor
• Dysdiadochokinese
o niet kunnen uitvoeren van snel alternerende bewegingen
Het cerebellair systeem
• Coördinatie van bewegingen
• Behoud van evenwicht
• Regeling van spiertonus
• Interactie met:
o cortex
o proprioceptie
o vestibulair systeem
2E Master Geneeskunde : Neurologie 4
