Week 1
Doelstellingen
De student kan:
Benoemen wat het onderwerp van de ethiek is
Kenmerken van waarden aangeven
Uitleggen wat normen zijn
Het verschil tussen handelen en gedrag en relevantie ervan voor ethiek uitleggen
Vier soorten belangen benoemen
Verschil tussen recht en ethiek benoemen
Ethiek
Systematische reflectie op moraal.
- Moraal: het geheel van heersende gewoonten en gebruiken van een samenleving, sector,
instelling, groep of persoon. De regels en afspraken die nodig zijn om het samenleven en
samenwerken met anderen in goede banen te leiden.
Ethiek is in deze opvatting de filosofische discipline die zich bezighoudt met de
theorie van het morele handelen, van het doen wat hoort, wat ge- of verboden is,
wat wel of niet geoorloofd is.
- Het gaat om dit soort vragen:
Hoe behoren wij met elkaar om te gaan?
Wat mag men doen en wat moet men laten?
Wat is het goede leven?
o Wat is goede zorg?
o Hoe behoren verpleegkundigen in allerlei praktijksituaties te handelen?
Bronnen van moraal
1. Persoonlijke moraal: eigen overtuigingen en affecties.
2. Professionele moraal/beroepsethiek: de mores van de eigen beroepsgroep.
3. Publieke moraal: komt tot stand op basis van maatschappelijke en publieke debatten in de
media, in overheidsorganen, commissies en adviesraden.
Moreel dilemma
Situatie waarin de betrokkene klem zit tussen twee handelwijzen die allebei nadelen hebben.
Morele intuïtie
Iemands gevoel over wat wel en niet kan.
Moreel beraad
Wanneer medewerkers met elkaar een morele kwestie op een methodische manier bespreken met
de bedoeling te komen tot gezamenlijke besluitvorming over de juiste handelwijze of de juiste
houding in zo’n kwestie.
- Tijdens zo’n beraad worden de normen en waarden benoemd van de bij de kwestie
betrokken personen en wordt op basis van afweging van de verschillende argumenten
besloten welke handeling of oplossing in de betreffende situatie moreel juist is.
, Morele kwesties
Het zijn problemen die gekenmerkt worden door een botsing van waarden en normen tussen
personen of binnen een persoon. Ze ontstaan om verschillende redenen.
- De voornaamste reden is dat we er verschillende opvattingen op na houden over wat goed
en juist is en wat niet.
- Het verschilt tussen culturen, tijdperken, religies, groepen en personen.
De verschillende opvattingen over wat moreel goed en juist is leiden tot morele controverses op
verschillende niveaus.
Er zijn twee niveaus:
1. Op het niveau van de beschrijving en interpretatie van situaties.
2. Op het niveau van de morele regels en achterliggende waarden zelf.
- Er kan sprake zijn van een moreel dilemma, waarbij de betrokkene klem zit tussen twee
handelingen die elkaar uitsluiten en die allebei zowel voor- als nadelen hebben.
Ethische reflectie
Onder ethische reflectie verstaan we zowel de activiteiten die zijn gericht op het leren (h)erkennen
van morele aspecten van het werk, als het leren bespreken ervan en het gezamenlijk zoeken naar
‘wat goed is om te doen’.
Nut van ethische reflectie
Het nut van ethische reflectie is vooral gelegen in de gezamenlijke zoektocht naar wat het beste is
om te doen.
- De resultaten zijn divers.
1. Reflecterende gesprekken stellen medewerkers in de gelegenheid hun eigen
belangrijkste waarden of normen te benoemen en te laten zien hoe zij deze in praktijk
brengen aan de hand van een morele kwestie.
2. Het kan de professionaliteit van medewerkers bevorderen.
3. Medewerkers krijgen oog voor de morele aspecten van hun werk.
4. Het bevordert de motivatie van de medewerkers om het werk in de geestelijke
gezondheidszorg met inspiratie en bezieling voort te zetten.
Morele waarden en normen
Opvattingen over wat hoort, wat moet, wat mag en wat kan (moraal).
Waarden
Waarden geven antwoord op de vraag “Wat is de moeite waard, wat is belangrijk?”.
Waarden hebben karakter van nastrevenswaardige idealen/goeden en zijn als zodanig nogal
abstract.
- Waarden motiveren het handelen.
Waar mensen belang aan hechten, wat ze nastrevenswaardig vinden.
- Ze sturen het handelen in een bepaalde richting. (richtingaanwijzers)
Normen
(geschreven en ongeschreven) gedragsregels die aangeven wat mensen wel en niet behoren te doen.
- Ze zijn te vergelijken met verkeersborden: ze regelen het maatschappelijk verkeer tussen
mensen onderling, in grote en kleine verbanden.
Doelstellingen
De student kan:
Benoemen wat het onderwerp van de ethiek is
Kenmerken van waarden aangeven
Uitleggen wat normen zijn
Het verschil tussen handelen en gedrag en relevantie ervan voor ethiek uitleggen
Vier soorten belangen benoemen
Verschil tussen recht en ethiek benoemen
Ethiek
Systematische reflectie op moraal.
- Moraal: het geheel van heersende gewoonten en gebruiken van een samenleving, sector,
instelling, groep of persoon. De regels en afspraken die nodig zijn om het samenleven en
samenwerken met anderen in goede banen te leiden.
Ethiek is in deze opvatting de filosofische discipline die zich bezighoudt met de
theorie van het morele handelen, van het doen wat hoort, wat ge- of verboden is,
wat wel of niet geoorloofd is.
- Het gaat om dit soort vragen:
Hoe behoren wij met elkaar om te gaan?
Wat mag men doen en wat moet men laten?
Wat is het goede leven?
o Wat is goede zorg?
o Hoe behoren verpleegkundigen in allerlei praktijksituaties te handelen?
Bronnen van moraal
1. Persoonlijke moraal: eigen overtuigingen en affecties.
2. Professionele moraal/beroepsethiek: de mores van de eigen beroepsgroep.
3. Publieke moraal: komt tot stand op basis van maatschappelijke en publieke debatten in de
media, in overheidsorganen, commissies en adviesraden.
Moreel dilemma
Situatie waarin de betrokkene klem zit tussen twee handelwijzen die allebei nadelen hebben.
Morele intuïtie
Iemands gevoel over wat wel en niet kan.
Moreel beraad
Wanneer medewerkers met elkaar een morele kwestie op een methodische manier bespreken met
de bedoeling te komen tot gezamenlijke besluitvorming over de juiste handelwijze of de juiste
houding in zo’n kwestie.
- Tijdens zo’n beraad worden de normen en waarden benoemd van de bij de kwestie
betrokken personen en wordt op basis van afweging van de verschillende argumenten
besloten welke handeling of oplossing in de betreffende situatie moreel juist is.
, Morele kwesties
Het zijn problemen die gekenmerkt worden door een botsing van waarden en normen tussen
personen of binnen een persoon. Ze ontstaan om verschillende redenen.
- De voornaamste reden is dat we er verschillende opvattingen op na houden over wat goed
en juist is en wat niet.
- Het verschilt tussen culturen, tijdperken, religies, groepen en personen.
De verschillende opvattingen over wat moreel goed en juist is leiden tot morele controverses op
verschillende niveaus.
Er zijn twee niveaus:
1. Op het niveau van de beschrijving en interpretatie van situaties.
2. Op het niveau van de morele regels en achterliggende waarden zelf.
- Er kan sprake zijn van een moreel dilemma, waarbij de betrokkene klem zit tussen twee
handelingen die elkaar uitsluiten en die allebei zowel voor- als nadelen hebben.
Ethische reflectie
Onder ethische reflectie verstaan we zowel de activiteiten die zijn gericht op het leren (h)erkennen
van morele aspecten van het werk, als het leren bespreken ervan en het gezamenlijk zoeken naar
‘wat goed is om te doen’.
Nut van ethische reflectie
Het nut van ethische reflectie is vooral gelegen in de gezamenlijke zoektocht naar wat het beste is
om te doen.
- De resultaten zijn divers.
1. Reflecterende gesprekken stellen medewerkers in de gelegenheid hun eigen
belangrijkste waarden of normen te benoemen en te laten zien hoe zij deze in praktijk
brengen aan de hand van een morele kwestie.
2. Het kan de professionaliteit van medewerkers bevorderen.
3. Medewerkers krijgen oog voor de morele aspecten van hun werk.
4. Het bevordert de motivatie van de medewerkers om het werk in de geestelijke
gezondheidszorg met inspiratie en bezieling voort te zetten.
Morele waarden en normen
Opvattingen over wat hoort, wat moet, wat mag en wat kan (moraal).
Waarden
Waarden geven antwoord op de vraag “Wat is de moeite waard, wat is belangrijk?”.
Waarden hebben karakter van nastrevenswaardige idealen/goeden en zijn als zodanig nogal
abstract.
- Waarden motiveren het handelen.
Waar mensen belang aan hechten, wat ze nastrevenswaardig vinden.
- Ze sturen het handelen in een bepaalde richting. (richtingaanwijzers)
Normen
(geschreven en ongeschreven) gedragsregels die aangeven wat mensen wel en niet behoren te doen.
- Ze zijn te vergelijken met verkeersborden: ze regelen het maatschappelijk verkeer tussen
mensen onderling, in grote en kleine verbanden.
