Inhoud
Onderzoek..............................................................................................................................................2
De onderzoekscyclus..............................................................................................................................3
Fase 1 Conceptualiseren.....................................................................................................................3
1. Probleemstelling.........................................................................................................................3
2. Doelstelling.................................................................................................................................3
3. Vraagstelling...............................................................................................................................4
Fase 2 Inrichten..................................................................................................................................6
1. Onderzoeksopzet: wie, wanneer en hoe?...................................................................................6
Fase 3 Verbreding.............................................................................................................................15
1. Dataverzameling : wat?............................................................................................................15
3. Dataverwerking........................................................................................................................19
4. Rapportage...............................................................................................................................27
Kernprincipes....................................................................................................................................29
Betrouwbaarheid..........................................................................................................................29
Validiteit.......................................................................................................................................33
Etnische richtlijnen.......................................................................................................................35
Goed om te houden:.........................................................................................................................38
,Onderzoek
Theorie gestuurd onderzoek: is een vorm van onderzoek waarbij bestaande theorieën worden
gebruikt als uitgangspunt om een onderzoeksvraag te formuleren, een hypothese op te stellen, en
gegevens te analyseren. Het onderzoek richt zich op het toetsen of uitbreiden van een bestaande
theorie of op het verklaren van een fenomeen binnen een theoretisch kader. Voorbeeld: gegevens
worden verzameld om een hypothese te testen.
Fundamenteel onderzoek: is onderzoek dat gericht is op het vergroten van algemene kennis en het
ontwikkelen of toetsen van wetenschappelijke theorieën, zonder directe toepassing of praktisch doel.
Het draait om het begrijpen van de basisprincipes en mechanismen die ten grondslag liggen aan
fenomenen. Voorbeeld: onderzoeken hoe geheugen werkt in de hersenen.
Praktijk gestuurd: wordt gedreven door vragen die leven in de praktijk van een therapeut. De praktijk
is daarmee de motor van het onderzoek. Voorbeeld: onderzoeken hoe het lesgeven kan worden
verbeterd in een middelbare school.
Als je praktijk gestuurd onderzoek gaat doen moet je rekening houden met de 5B’s:
1. Belang: welk voordeel?
2. Bereidheid: de wil
3. Beschikbaarheid: kunnen
4. Bekwaam: tijd hebben
5. Benutting: verbetering van
> Conceptuele benutting
De opbrengst van dit onderzoek is gericht op het verwerven van inzicht in de risicofactoren en
beschermende factoren van responsief gedrag. Het gaat hier om kennisvermeerdering.
> Fundamentele benutting
Dit verwijst naar het gebruik van onderzoeksresultaten om kennis en inzicht te vergroten zonder
directe toepassing. Het draait om het bijdragen aan een wetenschappelijke basis of theorieën die in
de toekomst waardevol kunnen zijn.
> Instrumentele benutting
Houdt in dat onderzoeksresultaten worden gebruikt om directe, praktische beslissingen te nemen of
problemen op te lossen. Het onderzoek dient hierbij als hulpmiddel voor concrete acties.
> Operationele benutting
Operationele benutting verwijst naar het inzetten van onderzoeksresultaten om bestaande processen
of werkpraktijken te verbeteren. Het is gericht op het optimaliseren van wat al gebeurt.
Kwalitatief of kwantitatief onderzoek?
Kwalitatief Kwantitatief
- Open vragen - Gesloten vragen
- Weinig theorie - Aangestuurd door theorie
- Subjectief - Objectief
- Data in woorden - Data is cijfers
,De onderzoekscyclus
Fase 1 Conceptualiseren/ inperken
1. Probleemstelling
2. Doelstelling
3. Vraagstelling
Fase 2 Inrichten/ concretiseren
1. Onderzoeksopzet
Fase 3 Uitvoering/ verbreden
1. Dataverzameling
2. Dataverwerking
3. Rapportage
Fase 1 Conceptualiseren
Probleem-, doel- en vraagstelling moeten in een theoretisch kader geplaatst worden.
1. Probleemstelling
Een goede probleemstelling heeft een sense of urgency en is handelingsgericht. Er wordt onderscheid
gemaakt tussen concerns en issues. Concerns zijn dingen waar je je druk om maakt en issues is een
vraagstuk of discussiepunt. De concerns of issues komen altijd van de personen in de context, dat zijn
de stakeholders. Ga het gesprek aan met alle stakeholders.
Een probleemstelling bestaat uit twee delen:
- De feitelijkheid van een probleem
- De gewenste situatie
2. Doelstelling
De doelstelling is een inperking op een deel van het probleem uit de probleemstellig. Het is vaak te
omvangrijk om in één onderzoek te onderzoeken, dus ga je inperken. Met de kennis uit je onderzoek
wil je iets kunnen gaan doen. bijvoorbeeld stoppen met iets dat niet werkt, of kiezen voor iets dat wel
werkt. Dit noemen we instrumentele benutting. Daartegenover staat conceptuele benutting. Dit
betekend dat je via onderzoek meer inzicht wilt krijgen. Het veranderd denken.
Instrumentele benutting : Gericht op beoordeling/ Leidt tot stoppen van iets /
verbetering verbeteracties
Conceptuele benutting : Gericht op het verkrijgen van Leidt tot verandering in denken
inzicht
Tot slot is dit nog goed om te onthouden:
Beoogde resultaat: doelstelling in een onderzoek: welke kennis moet het opleveren?
Beoogde benutting: doelstelling van een onderzoek: hoe ga je de verkregen kennis benutten?
, 3. Vraagstelling
Als de probleemstelling en de doelstelling van het onderzoek duidelijk zijn moet er alleen nog een
vraagstelling worden geformuleerd. Dit is simpelweg een beantwoordbare vraag. Er zijn vier soorten
vraagstellingen:
Descriptieve vraag Normatieve vraag Correlatieve vraag Impact vraag
Feitelijke Waardeoordeel Samenhang/verband Causale verbanden
werkelijkheid
Wat is.. /wat Wat is.. vs wat Wat hangt samen Wat
was../hoe ziet.. hoort.. met.. veroorzaakt.. /wat
beïnvloed..
Bij het formuleren van de vraagstelling ga je na: stel je een hypothese of een vraag? Een hypothese is
spannender. Dan doe je eigenlijk een weddenschap en onthoudt: wedden doe je alleen als je denkt
dat je gaat winnen. Bij kwalitatief onderzoek gebruik je altijd een open vraag en dus geen hypothese.
Een enkelvoudige vraag zal niet vaak voorkomen, dus werk je met hoofd- en deelvragen. De
hoofdvraag stelt een thema aan de orde en de deelvragen specificeren dat thema. Vermijd vragen die
beginnen met: hoe kan, op welke manier, wat is het beste..
De hoofd- en deelvragen zijn opgebouwd uit kernconcepten. Dat zijn centrale begrippen die helpen
om kort en krachtig over te brengen waar je onderzoek over gaat. Je kunt ze op twee manieren een
definitie geven: als voorbeeld “student”
- Theoretische definitie: is een abstracte beschrijving van een variabele. Voorbeeld: Een ouder
handelt responsief wanneer het de gedragingen en gevoelens van het kind waarneemt, juist
interpreteert en adequaat beantwoordt.
- Operationele definitie: is juist een concrete beschrijving van de variabele. Voorbeeld: in dit
geval zou de therapeut hebben beschreven hoe de variabele wordt gemeten, waargenomen
of gemanipuleerd.
Bij kwantitatief onderzoek geven de kernconcepten richting aan wat er gemeten gaat worden. Ze
worden omgezet in variabelen, zodat de uitslag van een meting kan worden weergegeven. Daarbij
wordt onderscheidt gemaakt tussen afhankelijke en onafhankelijk variabelen. Het kan voorkomen dat
de invloed van een onafhankelijk variabelen wordt gemodeerd of gemedieerd door een andere
variabelen. Mediatie verklaart hoe of waarom een effect optreedt. Moderatie verklaart wanneer of
voor wie een effect sterker of zwakker is. Kernconcepten (variabelen) zet je in een conceptueel
model. Daarbij vermeld je de verwachte onderlinge relaties (hypothese). Hiernaast zie je twee
voorbeelden van conceptuele modellen. Bij kwalitatief onderzoek hoef je overigens niet in
verschillende termen van variabelen te denken.
Onderzoek..............................................................................................................................................2
De onderzoekscyclus..............................................................................................................................3
Fase 1 Conceptualiseren.....................................................................................................................3
1. Probleemstelling.........................................................................................................................3
2. Doelstelling.................................................................................................................................3
3. Vraagstelling...............................................................................................................................4
Fase 2 Inrichten..................................................................................................................................6
1. Onderzoeksopzet: wie, wanneer en hoe?...................................................................................6
Fase 3 Verbreding.............................................................................................................................15
1. Dataverzameling : wat?............................................................................................................15
3. Dataverwerking........................................................................................................................19
4. Rapportage...............................................................................................................................27
Kernprincipes....................................................................................................................................29
Betrouwbaarheid..........................................................................................................................29
Validiteit.......................................................................................................................................33
Etnische richtlijnen.......................................................................................................................35
Goed om te houden:.........................................................................................................................38
,Onderzoek
Theorie gestuurd onderzoek: is een vorm van onderzoek waarbij bestaande theorieën worden
gebruikt als uitgangspunt om een onderzoeksvraag te formuleren, een hypothese op te stellen, en
gegevens te analyseren. Het onderzoek richt zich op het toetsen of uitbreiden van een bestaande
theorie of op het verklaren van een fenomeen binnen een theoretisch kader. Voorbeeld: gegevens
worden verzameld om een hypothese te testen.
Fundamenteel onderzoek: is onderzoek dat gericht is op het vergroten van algemene kennis en het
ontwikkelen of toetsen van wetenschappelijke theorieën, zonder directe toepassing of praktisch doel.
Het draait om het begrijpen van de basisprincipes en mechanismen die ten grondslag liggen aan
fenomenen. Voorbeeld: onderzoeken hoe geheugen werkt in de hersenen.
Praktijk gestuurd: wordt gedreven door vragen die leven in de praktijk van een therapeut. De praktijk
is daarmee de motor van het onderzoek. Voorbeeld: onderzoeken hoe het lesgeven kan worden
verbeterd in een middelbare school.
Als je praktijk gestuurd onderzoek gaat doen moet je rekening houden met de 5B’s:
1. Belang: welk voordeel?
2. Bereidheid: de wil
3. Beschikbaarheid: kunnen
4. Bekwaam: tijd hebben
5. Benutting: verbetering van
> Conceptuele benutting
De opbrengst van dit onderzoek is gericht op het verwerven van inzicht in de risicofactoren en
beschermende factoren van responsief gedrag. Het gaat hier om kennisvermeerdering.
> Fundamentele benutting
Dit verwijst naar het gebruik van onderzoeksresultaten om kennis en inzicht te vergroten zonder
directe toepassing. Het draait om het bijdragen aan een wetenschappelijke basis of theorieën die in
de toekomst waardevol kunnen zijn.
> Instrumentele benutting
Houdt in dat onderzoeksresultaten worden gebruikt om directe, praktische beslissingen te nemen of
problemen op te lossen. Het onderzoek dient hierbij als hulpmiddel voor concrete acties.
> Operationele benutting
Operationele benutting verwijst naar het inzetten van onderzoeksresultaten om bestaande processen
of werkpraktijken te verbeteren. Het is gericht op het optimaliseren van wat al gebeurt.
Kwalitatief of kwantitatief onderzoek?
Kwalitatief Kwantitatief
- Open vragen - Gesloten vragen
- Weinig theorie - Aangestuurd door theorie
- Subjectief - Objectief
- Data in woorden - Data is cijfers
,De onderzoekscyclus
Fase 1 Conceptualiseren/ inperken
1. Probleemstelling
2. Doelstelling
3. Vraagstelling
Fase 2 Inrichten/ concretiseren
1. Onderzoeksopzet
Fase 3 Uitvoering/ verbreden
1. Dataverzameling
2. Dataverwerking
3. Rapportage
Fase 1 Conceptualiseren
Probleem-, doel- en vraagstelling moeten in een theoretisch kader geplaatst worden.
1. Probleemstelling
Een goede probleemstelling heeft een sense of urgency en is handelingsgericht. Er wordt onderscheid
gemaakt tussen concerns en issues. Concerns zijn dingen waar je je druk om maakt en issues is een
vraagstuk of discussiepunt. De concerns of issues komen altijd van de personen in de context, dat zijn
de stakeholders. Ga het gesprek aan met alle stakeholders.
Een probleemstelling bestaat uit twee delen:
- De feitelijkheid van een probleem
- De gewenste situatie
2. Doelstelling
De doelstelling is een inperking op een deel van het probleem uit de probleemstellig. Het is vaak te
omvangrijk om in één onderzoek te onderzoeken, dus ga je inperken. Met de kennis uit je onderzoek
wil je iets kunnen gaan doen. bijvoorbeeld stoppen met iets dat niet werkt, of kiezen voor iets dat wel
werkt. Dit noemen we instrumentele benutting. Daartegenover staat conceptuele benutting. Dit
betekend dat je via onderzoek meer inzicht wilt krijgen. Het veranderd denken.
Instrumentele benutting : Gericht op beoordeling/ Leidt tot stoppen van iets /
verbetering verbeteracties
Conceptuele benutting : Gericht op het verkrijgen van Leidt tot verandering in denken
inzicht
Tot slot is dit nog goed om te onthouden:
Beoogde resultaat: doelstelling in een onderzoek: welke kennis moet het opleveren?
Beoogde benutting: doelstelling van een onderzoek: hoe ga je de verkregen kennis benutten?
, 3. Vraagstelling
Als de probleemstelling en de doelstelling van het onderzoek duidelijk zijn moet er alleen nog een
vraagstelling worden geformuleerd. Dit is simpelweg een beantwoordbare vraag. Er zijn vier soorten
vraagstellingen:
Descriptieve vraag Normatieve vraag Correlatieve vraag Impact vraag
Feitelijke Waardeoordeel Samenhang/verband Causale verbanden
werkelijkheid
Wat is.. /wat Wat is.. vs wat Wat hangt samen Wat
was../hoe ziet.. hoort.. met.. veroorzaakt.. /wat
beïnvloed..
Bij het formuleren van de vraagstelling ga je na: stel je een hypothese of een vraag? Een hypothese is
spannender. Dan doe je eigenlijk een weddenschap en onthoudt: wedden doe je alleen als je denkt
dat je gaat winnen. Bij kwalitatief onderzoek gebruik je altijd een open vraag en dus geen hypothese.
Een enkelvoudige vraag zal niet vaak voorkomen, dus werk je met hoofd- en deelvragen. De
hoofdvraag stelt een thema aan de orde en de deelvragen specificeren dat thema. Vermijd vragen die
beginnen met: hoe kan, op welke manier, wat is het beste..
De hoofd- en deelvragen zijn opgebouwd uit kernconcepten. Dat zijn centrale begrippen die helpen
om kort en krachtig over te brengen waar je onderzoek over gaat. Je kunt ze op twee manieren een
definitie geven: als voorbeeld “student”
- Theoretische definitie: is een abstracte beschrijving van een variabele. Voorbeeld: Een ouder
handelt responsief wanneer het de gedragingen en gevoelens van het kind waarneemt, juist
interpreteert en adequaat beantwoordt.
- Operationele definitie: is juist een concrete beschrijving van de variabele. Voorbeeld: in dit
geval zou de therapeut hebben beschreven hoe de variabele wordt gemeten, waargenomen
of gemanipuleerd.
Bij kwantitatief onderzoek geven de kernconcepten richting aan wat er gemeten gaat worden. Ze
worden omgezet in variabelen, zodat de uitslag van een meting kan worden weergegeven. Daarbij
wordt onderscheidt gemaakt tussen afhankelijke en onafhankelijk variabelen. Het kan voorkomen dat
de invloed van een onafhankelijk variabelen wordt gemodeerd of gemedieerd door een andere
variabelen. Mediatie verklaart hoe of waarom een effect optreedt. Moderatie verklaart wanneer of
voor wie een effect sterker of zwakker is. Kernconcepten (variabelen) zet je in een conceptueel
model. Daarbij vermeld je de verwachte onderlinge relaties (hypothese). Hiernaast zie je twee
voorbeelden van conceptuele modellen. Bij kwalitatief onderzoek hoef je overigens niet in
verschillende termen van variabelen te denken.
