Samenvatting psychologie voor orthopedagogisch begeleiders:
HOOFDSTUK 1: Psychologie, gedrag en functie-analyse
Definitie psychologie:
- Psychologie is de wetenschap die het menselijk gedrag en de mentale
activiteiten van de individuele mens bestudeert.
- Het doel van de wetenschappelijke psychologie: is het formuleren
van algemene uitspraken of wetmatigheden betreffende gedragingen en
psychische processen en zij gebruikt hiervoor
wetenschappelijke methoden.
“Goede psychologie”= heeft veel intuïtieve mensenkennis:
Makkelijk contact
Kan mensen aanpakken, leiden en beïnvloeden
Wat is gedrag?
Betekenisvolle reactie op een situatie (we reageren op de signaalwaarde
van een prikkel).
Complexe doelgerichtheid (richten op het bereiken van een doel)
doelgerichtheid is erg complex.
Te situeren tegenover een persoon in z’n omgeving (gedrag wordt bepaald
door factoren in de persoon zelf en factoren in zijn omgeving).
De gedragsreactie (R) is een reactie van het individu op de betekenis van
de door hem of haar opgebouwde gedragssituatie.
Gedrag is een betekenisvolle reactie van de totale persoon op een voor
hem zinvolle prikkel uit de omgeving.
Elk mens = UNIEK!
Functie-analyse of ABC-schema:
,= er wordt een nauwkeurige analyse gemaakt van specifiek gedrag in de
specifieke context, met al datgene wat aan het gedrag vooraf gaat en wat er op
volgt.
G=f(P,O) = gedrag is functie van de persoon in interactie met zijn
omgeving !!!
G= gedrag
P= persoon met diens persoonlijke leergeschiedenis
O= stimuli en contexten (omgeving) die ons gedrag omvatten: dingen die aan
het concrete gedrag voorafgaan, tegelijkertijd ermee aanwezig zijn en erop
volgen.
Waarom een functie-analyse maken?
- Functie van het gedrag analyseren (nagaan waarom dit gedrag gesteld
wordt zodat er veel gerichter ingegrepen kan worden)
- Achterhalen op welke wijze het gedrag een ‘zinvolle reactie’ is en op welke
‘betekenisvolle situatie’ het gericht is.
- De hypothese over de factoren die het probleemgedrag van dit individu in
stand houden. (opstellen FA=maatwerk)
Hoe ziet het ABC-schema eruit?
Antecedenten: zicht krijgen op de stimuli of (prikkel) die aan het gedrag vooraf
gaan. duidelijke omlijning!
Behavior: zicht krijgen op de zeer concrete aard van het probleemgedrag.
concreet waarneembaar en meetbaar gedrag. (nooit los zien van omgeving
waarin het plaatsvindt.
Consequenten: zicht krijgen op de gevolgen van het gedrag. vaak meerdere
gevolgen op 1 gedrag, met alle gevolgen rekening houden.
consequentie (C) prettig of onprettig bepaalt de cliënt en niet de
opvoeder! !!!
Je kan een situatie steeds bekijken vanuit de invalshoeken van de
verschillende betrokken personen
VOORDEEL ABC-schema:
, Cliënt speelt zeer actieve rol zelf actief aan de slag met analyseren van
eigen gedrag.
NADELEN ABC-schema:
Cliënt beslist welke info wel of niet in schema beschreven wordt.
Behandelaar deels afhankelijk van selectie van informatie.
Biedt momentopname van wat vaak een meer complexe ketting van
stimuli en responsen is.
Voorbeeld ingevuld ABC-schema:
ANTECEDENT BEHAVIOR (gedrag) CONSEQUENTIE
Leefgroep situatie is erg druk Cliënt geeft over Cliënt naar zijn kamer (=rust)
Overgevende cliënt Cliënt naar kamer sturen
(onderste vakjes zijn bekeken vanuit standpunt van begeleiding en bovenste
vakjes vanuit standpunt van client)
Voorbeeld ABC-schema:
OEFENINGEN MAKEN!!!
HOOFDSTUK 2: Leertheorie
Gedragstherapie:
‘mensen komen blanco op de wereld’
, Al het gedrag is aangeleerd.
Gedrag wat geleerd kan worden (nurture) wordt begrensd door de
biologische mogelijkheden van een organisme (nature)
Psychische stoornissen zijn aangeleerde gewoonten en geen symptomen
van een onderliggende psychische ziekte.
Leerprocessen staan centraal om gedrag te verklaren.
Gedragstherapie richt zich op concreet waarneembare gedrag:
= zinvolle reactie op betekenisvolle situatie.
Betekenisvol = gereageerd op cognitieve verwerking van fysieke stimulus.
= complexe interactie tussen een organisme en zijn omgeving.
= de uitkomst van een ingewikkeld informatiesysteem over zowel antecedente
als consequente factoren
SOSOR
de prikkel (S) wordt verwerkt door organisme (O) tot een betekenisvolle
situatie (S), wordt opnieuw verwerkt door organisme (O) tot bepaalde
gedragsreactie (R). !!!
Studieobject van de leertheorie:
Leren = systematische gedragsverandering die steunt op ervaringen, is niet
rechtstreeks observeerbaar, enkel afleidbaar uit verandering in gedrag.
Leggen/versterken van S-R connecties in de hersenen. !!!
Voorbeeld van leren: kind kwam aan kachel en verbrandde zijn handje. Kind
deed ervaring op: ’kachel is heet’. Dit leidde tot gedragsverandering: kind kwam
niet meer aan de kachel.
Gedragsverandering:
Toevallig = gevolg van moment opname in omstandigheden van
organisme.
Voorbeeld: om 14u reageert individu A niet op brood (R1), om 19u eet hij het
op (R2). Verandering reactie op brood veroorzaakt door tijdelijke toestand in
organismen (honger).
Systematisch = wanneer het individu in de toekomst gedurende
bepaalde tijd steeds of meestal op nieuwe wijze zal reageren op een
situatie/prikkel.
Gevolg van rijpingsprocessen of vroegere ervaringen. Gevolg van erfelijke
of milieufactoren.
Leertheorie in 4 grote richtingen:
1. Habituatie/gewenningsleren
2. Associatief leren: klassieke en operante conditionering
3. Cognitief leren: leren door plots inzicht en latent leren
HOOFDSTUK 1: Psychologie, gedrag en functie-analyse
Definitie psychologie:
- Psychologie is de wetenschap die het menselijk gedrag en de mentale
activiteiten van de individuele mens bestudeert.
- Het doel van de wetenschappelijke psychologie: is het formuleren
van algemene uitspraken of wetmatigheden betreffende gedragingen en
psychische processen en zij gebruikt hiervoor
wetenschappelijke methoden.
“Goede psychologie”= heeft veel intuïtieve mensenkennis:
Makkelijk contact
Kan mensen aanpakken, leiden en beïnvloeden
Wat is gedrag?
Betekenisvolle reactie op een situatie (we reageren op de signaalwaarde
van een prikkel).
Complexe doelgerichtheid (richten op het bereiken van een doel)
doelgerichtheid is erg complex.
Te situeren tegenover een persoon in z’n omgeving (gedrag wordt bepaald
door factoren in de persoon zelf en factoren in zijn omgeving).
De gedragsreactie (R) is een reactie van het individu op de betekenis van
de door hem of haar opgebouwde gedragssituatie.
Gedrag is een betekenisvolle reactie van de totale persoon op een voor
hem zinvolle prikkel uit de omgeving.
Elk mens = UNIEK!
Functie-analyse of ABC-schema:
,= er wordt een nauwkeurige analyse gemaakt van specifiek gedrag in de
specifieke context, met al datgene wat aan het gedrag vooraf gaat en wat er op
volgt.
G=f(P,O) = gedrag is functie van de persoon in interactie met zijn
omgeving !!!
G= gedrag
P= persoon met diens persoonlijke leergeschiedenis
O= stimuli en contexten (omgeving) die ons gedrag omvatten: dingen die aan
het concrete gedrag voorafgaan, tegelijkertijd ermee aanwezig zijn en erop
volgen.
Waarom een functie-analyse maken?
- Functie van het gedrag analyseren (nagaan waarom dit gedrag gesteld
wordt zodat er veel gerichter ingegrepen kan worden)
- Achterhalen op welke wijze het gedrag een ‘zinvolle reactie’ is en op welke
‘betekenisvolle situatie’ het gericht is.
- De hypothese over de factoren die het probleemgedrag van dit individu in
stand houden. (opstellen FA=maatwerk)
Hoe ziet het ABC-schema eruit?
Antecedenten: zicht krijgen op de stimuli of (prikkel) die aan het gedrag vooraf
gaan. duidelijke omlijning!
Behavior: zicht krijgen op de zeer concrete aard van het probleemgedrag.
concreet waarneembaar en meetbaar gedrag. (nooit los zien van omgeving
waarin het plaatsvindt.
Consequenten: zicht krijgen op de gevolgen van het gedrag. vaak meerdere
gevolgen op 1 gedrag, met alle gevolgen rekening houden.
consequentie (C) prettig of onprettig bepaalt de cliënt en niet de
opvoeder! !!!
Je kan een situatie steeds bekijken vanuit de invalshoeken van de
verschillende betrokken personen
VOORDEEL ABC-schema:
, Cliënt speelt zeer actieve rol zelf actief aan de slag met analyseren van
eigen gedrag.
NADELEN ABC-schema:
Cliënt beslist welke info wel of niet in schema beschreven wordt.
Behandelaar deels afhankelijk van selectie van informatie.
Biedt momentopname van wat vaak een meer complexe ketting van
stimuli en responsen is.
Voorbeeld ingevuld ABC-schema:
ANTECEDENT BEHAVIOR (gedrag) CONSEQUENTIE
Leefgroep situatie is erg druk Cliënt geeft over Cliënt naar zijn kamer (=rust)
Overgevende cliënt Cliënt naar kamer sturen
(onderste vakjes zijn bekeken vanuit standpunt van begeleiding en bovenste
vakjes vanuit standpunt van client)
Voorbeeld ABC-schema:
OEFENINGEN MAKEN!!!
HOOFDSTUK 2: Leertheorie
Gedragstherapie:
‘mensen komen blanco op de wereld’
, Al het gedrag is aangeleerd.
Gedrag wat geleerd kan worden (nurture) wordt begrensd door de
biologische mogelijkheden van een organisme (nature)
Psychische stoornissen zijn aangeleerde gewoonten en geen symptomen
van een onderliggende psychische ziekte.
Leerprocessen staan centraal om gedrag te verklaren.
Gedragstherapie richt zich op concreet waarneembare gedrag:
= zinvolle reactie op betekenisvolle situatie.
Betekenisvol = gereageerd op cognitieve verwerking van fysieke stimulus.
= complexe interactie tussen een organisme en zijn omgeving.
= de uitkomst van een ingewikkeld informatiesysteem over zowel antecedente
als consequente factoren
SOSOR
de prikkel (S) wordt verwerkt door organisme (O) tot een betekenisvolle
situatie (S), wordt opnieuw verwerkt door organisme (O) tot bepaalde
gedragsreactie (R). !!!
Studieobject van de leertheorie:
Leren = systematische gedragsverandering die steunt op ervaringen, is niet
rechtstreeks observeerbaar, enkel afleidbaar uit verandering in gedrag.
Leggen/versterken van S-R connecties in de hersenen. !!!
Voorbeeld van leren: kind kwam aan kachel en verbrandde zijn handje. Kind
deed ervaring op: ’kachel is heet’. Dit leidde tot gedragsverandering: kind kwam
niet meer aan de kachel.
Gedragsverandering:
Toevallig = gevolg van moment opname in omstandigheden van
organisme.
Voorbeeld: om 14u reageert individu A niet op brood (R1), om 19u eet hij het
op (R2). Verandering reactie op brood veroorzaakt door tijdelijke toestand in
organismen (honger).
Systematisch = wanneer het individu in de toekomst gedurende
bepaalde tijd steeds of meestal op nieuwe wijze zal reageren op een
situatie/prikkel.
Gevolg van rijpingsprocessen of vroegere ervaringen. Gevolg van erfelijke
of milieufactoren.
Leertheorie in 4 grote richtingen:
1. Habituatie/gewenningsleren
2. Associatief leren: klassieke en operante conditionering
3. Cognitief leren: leren door plots inzicht en latent leren
