Samenvatting Beleidsadvies - Werkcolleges - Margaux Mouton - Materieel strafrecht (B001632A)

MATERIEEL STRAFRECHT –
WERKCOLLEGES
WERKCOLLEGE 1 - POGING
HERHALING THEORIE




Art. 9. Strafbare poging
§ 1. De poging tot misdrijf is strafbaar wanneer het crimineel voornemen van de dader zich door een begin van
uitvoering heeft geopenbaard.
 Basisregel
Wie terugtreedt wegens omstandigheden afhankelijk van zijn wil, is niet strafbaar. De vrijwillige terugtred werkt
enkel door naar de deelnemer indien wat hem betreft aan de toepassingsvoorwaarden is voldaan.
 Spontante terugtred
De poging is altijd strafbaar voor de opzettelijke misdrijven.
De strafbare poging wordt bestraft met een straf van het onmiddellijk lagere strafniveau dan datgene gesteld op
het voltooide misdrijf.
De strafbare poging van een misdrijf waarop in de wet op het voltooide misdrijf een straf van niveau 1 is gesteld,
wordt bestraft met dezelfde straf of, wanneer de wet voorziet in een bijkomende straf en de rechter oordeelt dat
dit een gepaste straf is, met een bijkomende straf die wordt uitgesproken in plaats van de hoofdstraf.
 Bestraffing
§ 2. Wordt bestraft met een straf die twee niveaus lager is dan het niveau gesteld op het voltooid misdrijf, de
persoon die op vasthoudende en zekere wijze voorstelt, aanbiedt of aanzet een misdrijf te plegen waarop in de
wet een straf van niveau 5 of hoger is gesteld en hij die een dergelijk voorstel, aanbod of aanzetting heeft
aanvaard, terwijl dit geen uitwerking heeft gehad wegens omstandigheden onafhankelijk van zijn wil.
 Aanbod zonder succes
POGING: wanneer het voornemen om een misdrijf te plegen zich in een zeker mate heeft veruiterlijkt
MISDRIJF: alle constitutieve elementen zijn vervuld

Vb. moord: art 97 – Moord is doodslag gepleegd met voorbedachtheid
Moreel element: met voorbedachtheid
Materieel element: moord

,Iter criminis = de weg die wordt afgelegd tussen conceptie en uiteindelijke voltooiing van het misdrijf




Startpunt strafbare poging = (in principe) begin van uitvoering




Vb. moord:
 Fase 1: je denkt eraan om je vriendin te vermoorden (nog niet strafbaar)
 Fase 2: opzoekingen naar moord + wapen kopen + oefenen met wapen  nog geen moord DUS niet
strafbaar MAAR het kopen van een wapen zonder vergunning = illegaal wapenbezit is wel strafbaar
 Fase 3: begin van uitvoering = veruiterlijking van voornemen  er moet 100% duidelijkheid zijn over welk
feit de dader zal plegen
o Spontane terugtred: vrijwillig beslissen om het niet te doen
o Stel dat de vader van de vriendin de dader stopt dan is er geen sprake van spontane terugtred 
strafbaar voor poging tot moord
 Fase 4: voltooiing – man vermoord vriendin  strafbaar voor moord
o Actief berouw: als je goederen terug geeft is het oké  moet in de wet staan!

Drie constitutieve elementen
 Dubbel materieel element
o Uitwendige gedragingen die een begin van uitvoering vormen (1)
o Niet gevolgd door een spontane terugtred (2)
 Moreel element
o Het crimineel voornemen om een welbepaald misdrijf te plegen (3)
 Welbepaald  het moet gekwalificeerd zijn als misdrijf in de wet

2 soorten van strafbare poging
1) Onvoltooide poging = je wil iemand vermoorden maar iemand houdt je tegen en je kan niet schieten
2) Voltooide poging = je probeerde iemand dood te schieten maar je schiet ernaast

Bestraffing: visies
 Bestraffing: afhankelijk van visie en onderliggende
pogingsleer
o Subjectivistisch (paars)
 Intentie + gevaarlijkheid van de
dader
 Maakt niet uit of het voltooid is of
niet
 Gelijke bestraffing
o Objectivistisch (groen)
 Gevolg + schade
 Mildere straf voor poging dan voor effectief misdrijf

, Regel in België : poging van opzettelijke misdrijven is strafbaar met een onmiddellijk lager strafniveau tenzij
anders vermeld (zie Art. 9)

CASUS

Zoon beweert dat hij ontvoert is en stuurt video naar zijn vader waarin vermeld wordt dat de vader 25 000 euro
moet geven als losgeld.
De vader beweert een paar uur later in zijn auto gestapt te zijn om een speelgoedwapen te kopen dat verdomd
sterk op een echt vuurwapen lijkt. Controle van zijn bankverrichtingen bevestigen een aankoop in een
speelgoedwinkel. Hij zegt enige tijd op een bankje in een park gezeten te hebben om later die dag met verstand op
nul een willekeurige bank binnen te stappen, het wapen tegen het hoofd van een van de klanten te duwen en de
loketbediende te bedreigen de klant te zullen neerschieten als hij het geld dat hij nodig heeft, niet krijgt. Daarmee
heeft hij bekend de schuldige te zijn in een nog lopend politieonderzoek naar een bankoverval waarvoor de dader
nog onbekend was. Op camerabeelden van de bank is duidelijk te zien dat de dader het op een lopen zet met een
te verwaarlozen buit, van zodra het alarm weerklinkt.
 Welk misdrijf heeft Jan gepleegd?
o Art 469 - Verzwaarde diefstal met geweld of bedreiging en verzwaarde afpersing §2 1°  niveau 5
o Stel dat de persoon sterft aan hartaanval door de schrik van het ‘wapen’  art 469 §3 2°  niveau 6
 In welke mate kan Jan beroep doen op de figuur van de poging / spontane terugtred?
o Voltooid misdrijf  GEEN poging
o Voltooid misdrijf  GEEN spontane terugtred




 Waar ligt het startpunt van de poging? Dus vanaf wanneer het begin van uitvoering?
o A) Van zodra hij zijn woning verlaat
o B) Van zodra hij het speelgoedwapen koopt
o C) Van zodra hij recht staat van zijn bank
 Hij beslist op de bank wat hij gaat doen
o D) Van zodra hij de bank binnenstapt
 Vanaf dan weet je welk misdrijf hij gaat plegen
 Antwoord afhankelijk van argumentatie en persoonlijk gevoel




 Waar ligt het eindpunt waarop Jan beroep kan doen op de spontane terugtred voor het misdrijf diefstal met
geweld (art. 467 ev. Nieuw Sw.)?
o A) Tot net voordat hij opstaat van de bankje in het park
o B) Tot net voordat hij de bank binnenstapt
o C) Tot net voordat hij start met zijn bedreigingen
o D) Tot net voordat hij geld overhandigd krijgt
 Want pas voltooid indien er diefstal is en indien er geweld of bedreiging is
o E) Tot net voordat het alarm afgaat

,  In welk mate kan Jan beroep doen op de figuur van de poging/spontane terugtred?
o Geen spontane terugtred WANT is door het alarm dat hij wegloop DUS niet vrijwillig

BELEIDSADVIES
Hoe komt wetgeving tot stand?
 3 fases
o 1) pre-parlementaire fase (idee tot wetsvoorstel of wetsontwerp)
o 2) parlementaire fase  beleidsadvies is van belang
o 3) post parlementaire fase
Modeladvies
1. Situering van het wetsontwerp (artikels bijgevoegd of weggenomen)
2. Theoretische toelichting (theorie opschrijven!)
o Koppeling van de wetswijziging aan een juridische figuur en/of theoretisch concept
3. Implicaties
o Analyse van de implicaties van de wetswijziging
o Wenselijkheid van de wetswijziging
4. Conclusie
Beleidsadvies: wetsontwerp 54K1198/001 van 25 juni 2015 (terrorisme)
Ik word verwacht in de Commissie Justitie van het Federaal Parlement. Op de agenda staat de bespreking van het
wetsontwerp 54K1198/001 tot versterking van de strijd tegen het terrorisme. Tijdens de bespreking zullen we het
vooral hebben over de geplande invoering van artikel 140sexies Sw (nu artikel: 382 nieuw Sw.)
De indieners van het wetsontwerp stellen voor om een nieuw artikel aan ons Strafwetboek toe te voegen met het
oog op de bestraffing van de zogenaamde syriëstrijders, i.e. personen die het grondgebied verlaten met het oog op
het plegen van terroristische misdrijven in een ander land.
In de wandelgangen heb ik opgevangen dat het invoeren van een dergelijke strafbaarstelling niet zonder kritiek is. Ik
hoor sommige van mijn collega's verwijzen naar de figuur van de strafbare poging. Zij geven aan dat het niet nuttig is
om een bijkomend misdrijf in het leven te roepen, omdat we de syriëstrijders al kunnen straffen door de toepassing
van de theorie van de poging. Kan jij me hierin adviseren?
 Over welke juridische concepten / misdrijven zal het beleidsadvies dienen te gaan?
 Terrorisme
 Spontante terugtred
 Strafbare poging
Wijziging van Boek II, Titel Iter van het Strafwetboek
Art. 2 In het Strafwetboek wordt een artikel 140sexies ingevoegd, luidende:
“Art. 140sexies. Onverminderd de toepassing van artikel 140, wordt gestraft met opsluiting van 5 tot 10 jaar en met
een geldboete van 100 euro tot 5000 euro:
1° iedere persoon die naar een andere Staat afreist met het oog op het plegen in België of in het buitenland, van een
terroristisch misdrijf bedoeld in artikel 137, met uitzondering van het in artikel 137, § 3, 6°, bedoelde misdrijf, en in
de artikelen 140bis tot 141;
2° iedere persoon die naar België afreist met het oog op het plegen, in België of in het buitenland, van een
terroristisch misdrijf bedoeld in artikel 137, met uitzondering van het in artikel 137, § 3, 6°, bedoelde misdrijf, en in
de artikelen 140bis tot 141.”
Invoering Art. 382 nieuw Sw.
Art. 382. Binnenkomen of verlaten van het nationaal grondgebied met het oog op het plegen van een terroristisch
misdrijf en het organiseren of op enige andere wijze faciliteren van reizen met terroristisch oogmerk Binnenkomen of
verlaten van het nationaal grondgebied met het oog op het plegen van een terroristisch misdrijf is, onverminderd de
toepassing van de artikelen 373, 374 en 375:
1° het nationaal grondgebied verlaten met het oog op het plegen of het bijdragen tot het plegen, in België of in het
buitenland, van een misdrijf bedoeld in de artikelen 371, 373 tot 381, 384 tot 386, met uitzondering van het misdrijf
bedoeld in artikel 371, § 3, 6°;

,2° het binnenkomen van het nationaal grondgebied met het oog op het plegen of het bijdragen tot het plegen, in
België of in het buitenland, van een misdrijf bedoeld in de artikelen 371, 373 tot 381, 384 tot 386, met uitzondering
van het misdrijf bedoeld in artikel 371, § 3, 6°. (…)
Deze misdrijven worden bestraft met een straf van niveau 4,
 Algemeen: is het wenselijk om een afzonderlijk afreismisdrijf (art. 140sexies Sw./ art. 382 nieuw Sw. ) te hebben
naast de poging tot terroristische misdrijven?
A) Ja, precies zoals het vandaag geformuleerd is
B) Ja, op voorwaarde dat het hervormd wordt
C) Nee, het afzonderlijk misdrijf is niet wenselijk

Stap 1 beleidsadvies: situering van het wetsontwerp
 Internationale standaarden
o VN-RES 2178 (2014)
o RvE – aanvullend Prot ETV (2015)
o EU – Richtlijn (2017)
 Basisprincipes:
o “ In verhouding met de aard en de omstandigheden van het misdrijf”
o “rekening houdend met proportionaliteit”
o “rekening houdend met het vermoeden van onschuld
 Vraag: In welke mate was het een goed idee om artikel 382 nieuw Sw. in te voeren in het licht van de
strafbaarheid van de erin opgenomen gedragingen als een poging van een ander terroristisch misdrijf?
 Welke kritiek kan er geleverd worden?
 Situering
o Wetsontwerp ingediend op 22 juni 2015
o Er is noodzaak om het wettelijk kader aan te passen na recente gebeurtenissen  terroristische
dreiging over heel Europa waaronder een rechtstreekse confrontatie door een aanslag op een Joods
museum in Brussel (mei 2014)
 Voorstel: artikel 140sexies SW invoeren

Stap 2 beleidsadvies: theoretische toelichting
Poging (art. 9 nieuw Sw.):
 Constitutieve bestanddelen:
o Dubbel materieel element
 Uitwendige gedragingen die een begin van uitvoering vormen (1)
 Niet gevolgd door een spontane terugtred (2)
 Moreel element
o Het crimineel voornemen om een welbepaald misdrijf te plegen (3)
 Niet strafbaar: de spontane terugtred
 Bestraffing: onmiddellijk lager strafniveau dan het voltooide misdrijf

Art. 137, 140 en 141:
 Gaan over terroristisch gepleegde (uitgevoerde, voltooide) misdrijven

Art. 140 sexies:
 Iedereen die het land verlaat of binnenkomt met oog op het plegen / het bijdragen tot het plegen van een
misdrijf bepaald in artikelen 137, 140 en 140quinquies en 141  niet vereist dat een terroristisch misdrijf
daadwerkelijk gepleegd wordt

Stap 3 beleidsadvies: Implicaties wetswijziging
A. Is een uitbreiding nuttig in het licht van de pogingsleer?
 Kunnen we Syriëstrijders die afreizen bestraffen op basis van de theorie van de poging?
o Vormt het afreizen wel een begin van uitvoering?
 Het voornemen is nog niet voldoende duidelijk, dus kan nog niet volledig gezien worden als
begin van uitvoering

,  Risico: de strafbare poging gaat pas in bij begin van uitvoering  risico op terroristisch
aanval (dan zou optie 1 beter zijn)
o Vormt bij afreizen het onbepaald karakter geen probleem?
 Het moet duidelijk zijn waarvoor we de persoon willen vervolgen
 Wat zijn de voor- en nadelen?
 Wat is de meerwaarde van een nieuwe strafbaarstelling in het licht van de toepassing van de pogingsleer?
o Niet nuttig want dit voorstel gaat over de figuur van de strafbare poging en deze kunnen we al
toepassen op art 137, 140, 140qq en 141 (zie art. 51 ter toepassing van een poging tot misdaad)
o DUS twijfel of het doel van dit wetsvoorstel zal worden bereikt WANT hetgeen die ze hier beschrijven
wordt al bestraft door de strafbare poging
o Wordt de strijd tegen terrorisme er weldegelijk mee versterkt?
  Focus op de drie constitutieve elementen
 Een Syriëstrijder wordt tegengehouden door de politie op het vliegtuig want men heeft informatie dat hij een
terroristisch misdrijf zal plegen. Vormt het afreizen een begin van uitvoering?
A) Ja, het vertrekken naar de plaats van het misdrijf vormt een begin van uitvoering
B) Ja, dit vormt een begin van uitvoering, maar enkel indien het plegen van het misdrijf onmiddellijk na het
vertrek plaatsvindt
o Tijd is irrelevant
C) Nee, dit is een loutere voorbereidingshandeling

 Vormt het onbepaald karakter van het beoogde terroristisch misdrijf een probleem bij het afreizen?
A) Ja, dit kan voor problemen zorgen.
o Het moet duidelijk zijn waarvoor we de persoon willen vervolgen (welk terroristisch misdrijf)
B) Neen, er kan gewoon beroep gedaan worden op de pogingsleer.
o Vanaf het boeken van ticket is er sprake van poging want als je een ticket boekt, is het duidelijk dat je
da landgrens wil verlaten
 Wenselijkheid van de uitbreiding?
 Kritiek: onduidelijkheid over terroristisch misdrijf
 Kritiek: verruiming toepassingsgebied pogingsleer
(poging van de poging)
 Kritiek: reeds strafbaarheid van de poging tot de opgesomde terroristische misdrijven (371, §3, 13° nieuw
Sw.)

B. Is er een risico om de pogingsleer te ondergraven?
 Doel pogingsleer: inzicht en toch geen misdrijf plegen
  Wat met spontane terugtred?
  Bestraffing in vergelijking met ‘normale’ poging?
 Is de inperking van de spontane terugtred een probleem?
A) Ja, omdat spontane terugtred mogelijk moet blijven is een afzonderlijk afreismisdrijf niet wenselijk
B) Neen, de signaalfunctie van een snelle strafbaarheid is belangrijker dan de mogelijkheid tot spontane
terugtred, waardoor strafbaarheid van afreizen aanvaardbaar is
 Is de strafmaat voorzien voor het afreizen gepast?
A) Ja, afreizen moet strafbaar zijn met een eenduidige en voldoende zware strafmaat voor alle afreizigers.
Omdat het te plegen misdrijf niet altijd duidelijk is, is het niet wenselijk om de strafmaat te laten variëren in
functie van de straf op het basismisdrijf
B) Neen, de strafmaat moet variëren in functie van de straf op het voorgenomen terroristisch misdrijf. Het is
niet wenselijk dat het afreizen zwaarder gestraft wordt dan (de poging) tot het beoogde misdrijf.

Afreizen met terroristisch oogmerk Het plegen van opzettelijke slagen en verwondingen
met een terroristisch oogmerk
Art. 382 nieuw Sw. Art. 193 en 198, 1° nieuw Sw. J. art. 371, §2, 3° - art.
371, §2 laatste lid nieuw Sw.

Sanctie niveau 4: gevangenisstraf 5-10 jaar Sanctie niveau 3: gevangenisstraf 3-5 jaar