Samenvatting: Criminologische psychologie
Contents
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE...........................................................3
1. Een schets van de criminologische psychologie.............................................................................3
De ontwikkeling van de criminologische psychologie....................................................................3
Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie.................................3
1.3 Wat is criminologische psychologie?.......................................................................................4
1.4 Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de.....4
1.5 Criminologische psychologie....................................................................................................5
1.6 Verklaringsmodellen voor criminaliteit....................................................................................5
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit..................................................5
2.1 Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als
verklaring voor crimineel gedrag...................................................................................................5
2.2 Biologische factoren.................................................................................................................5
2.3 Psychologische factoren.........................................................................................................11
2.4 Sociale factoren.....................................................................................................................19
3. Het blijven plegen versus het stopzetten van een criminele carrière..........................................23
3.1 Wat is recidive?......................................................................................................................23
Van nothing works naar what works?..........................................................................................26
Wat is desistance?.......................................................................................................................26
3.4 Welke factoren dragen bij aan recidive dan wel desistance?.................................................27
Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders...........................................28
Op recidive en desistance gerichte interventies: what works?....................................................33
4. Het voorspellen van crimineel gedrag.........................................................................................37
Risicotaxatie: wat is het en waarom wordt het gebruikt?............................................................37
4.2 Dreigingsanalyse....................................................................................................................40
5. Specifieke toepassingen...............................................................................................................43
5.1 Brandstichting........................................................................................................................43
5.2 School shootings....................................................................................................................47
INZICHTEN BIJ DE OPSPORING EN VERVOLGING VAN MISDRIJVEN.....................................................51
1
,6. Daderprofilering...........................................................................................................................51
6.1 Wat is daderprofilering?........................................................................................................53
6.2 Verschillende benaderingen en methoden............................................................................54
6.2 Evaluatie: in welke mate werkt het?......................................................................................59
Tekst............................................................................................................................................60
7. Het bekomen van informatie van verdachten: verhoorstijlen en hun impact.............................61
7.1 De centrale rol van verdachten en hun verklaringen.............................................................61
7.2 Verschillende verhoorstijlen en hun impact..........................................................................61
7.3 De kwetsbaarheid van verdachten als complexe problematiek.............................................63
Teksten........................................................................................................................................67
8. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie.................................................................................69
8.1 Concepten..............................................................................................................................69
8.2 Fysiologische technieken: de polygraaf..................................................................................70
8.3 Verbale leugendetectietechnieken........................................................................................72
8.4 Non-verbale leugendetectietechnieken.................................................................................73
Teksten........................................................................................................................................74
9. Een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering.....................................................................77
9.1 Het concept: veinzen en overdrijven.....................................................................................77
9.2 Motieven voor malingering...................................................................................................78
9.3 Het simuleren van een stoornis.............................................................................................78
9.4 Het detecteren van malingering............................................................................................78
9.5 Geheugenverlies voor een delict?..........................................................................................78
Teksten........................................................................................................................................80
10. Gerechtelijke dwalingen............................................................................................................82
10.1 Wat is een gerechtelijke dwaling?.......................................................................................82
10.2 De prevalentie van gerechtelijke dwalingen wereldwijd.....................................................82
10.3 De afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België......................................83
10.4 Oorzaken van gerechtelijke dwalingen................................................................................83
10.5 Het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen.................................................85
2
,DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Grondleggers:
1 William Stern
Psychologie toegepast op recht vooral Duitse roots (hij was duitser die door
jodenvervolging naar VS verhuisde
Onderzoek naar vertrouwen op geheugen, ontdekker staged crimes (in scène zetten)
Hugo Münsterberg
Frans von Liszt
Bedenker van geïntegreerde strafrechtswetenschap (verschillende onderzoekers van
verschillende domeinen samenbrengen)
Hans Gross
Strafjurist/criminoloog, gebruikte voor het eerst het woord criminologische psychologie
Gustav Aschaffenburg
Duitse psychiater, wat gebeurd er in het hoofd? Wat maakt dat iemand crimineel
gedrag vertoont?
Hilde Kaufmann
Erich Wulffen
Bouwden beide verder op Gustav
Leuvense mensen
Louis Braffort: oprichter leuvense school voor criminologie, jurist
Etienne Degreeff: opvolger, 2e voorzitter van leuvense school voor criminologie,
geneeskunde gestudeerd, in psychiatrisch ziekenhuis, criminogenese,
René Dellaert: opvoedkundige en psychiater, arts in gevangenis, kijken naar globaal
mensbeeld, kijken naar alle factoren die mensen ertoe brengen criminaliteit te plegen
Steven De Batselier: eigen invulling aan vak criminologische psychologie,
criminaliteit als product van onze maatschappij, wij maken mensen zo dat ze
criminaliteit gaan plegen. Bij elke normale mens is er wel iets → psychopathologie
Johan Goethals: pleitte voor geïntegreerde benadering, onderzoek naar waarom
mensen al dan niet stoppen met crimineel gedrag en naar onveiligheidsgevoelens
Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste
psychologie
Forensische psychologie
Rechtspsychologie
Investigative psychology
Police psychology
Correctional psychology
Criminologische psychologie
Zie venn diagram: belangrijk!
Rechtspsychologie is het grootste aandeel
Forensische psychologie: wat is het risico dat die opnieuw criminaliteit gaat plegen?
3
, Sterretje omdat het in diagram uitgaat van strikte definitie want als we van brede definitie
ouden uitgaan dat kan niet
Correctional psychology: toepassing in gevangeniswezen, gesloten instellingen,
Investigative psychology: daderprofilering
Criminologische psychology: focus op daders en verdachten
1.3 Wat is criminologische psychologie?
1 Geen haarscherp afgelijnde discipline
2 Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
3 Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag (psychologische)
Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in de strafrechtspleging
Dader en pleger synoniemen, verdachte en pleger niet
Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/... op vlak van
crimineel gedrag?
1.4 Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als
referentiekader voor de
Geen eenduidigheid
Dynamische en evolutief vb vroeger homoseksualiteit strafbaar, nu niet
Mala in se (wat in de grond slecht wordt gezien) vs mala prohibita (gedrag dat
verboden is)
Op verschillende manieren te benaderen
4
Contents
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE...........................................................3
1. Een schets van de criminologische psychologie.............................................................................3
De ontwikkeling van de criminologische psychologie....................................................................3
Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie.................................3
1.3 Wat is criminologische psychologie?.......................................................................................4
1.4 Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de.....4
1.5 Criminologische psychologie....................................................................................................5
1.6 Verklaringsmodellen voor criminaliteit....................................................................................5
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit..................................................5
2.1 Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als
verklaring voor crimineel gedrag...................................................................................................5
2.2 Biologische factoren.................................................................................................................5
2.3 Psychologische factoren.........................................................................................................11
2.4 Sociale factoren.....................................................................................................................19
3. Het blijven plegen versus het stopzetten van een criminele carrière..........................................23
3.1 Wat is recidive?......................................................................................................................23
Van nothing works naar what works?..........................................................................................26
Wat is desistance?.......................................................................................................................26
3.4 Welke factoren dragen bij aan recidive dan wel desistance?.................................................27
Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders...........................................28
Op recidive en desistance gerichte interventies: what works?....................................................33
4. Het voorspellen van crimineel gedrag.........................................................................................37
Risicotaxatie: wat is het en waarom wordt het gebruikt?............................................................37
4.2 Dreigingsanalyse....................................................................................................................40
5. Specifieke toepassingen...............................................................................................................43
5.1 Brandstichting........................................................................................................................43
5.2 School shootings....................................................................................................................47
INZICHTEN BIJ DE OPSPORING EN VERVOLGING VAN MISDRIJVEN.....................................................51
1
,6. Daderprofilering...........................................................................................................................51
6.1 Wat is daderprofilering?........................................................................................................53
6.2 Verschillende benaderingen en methoden............................................................................54
6.2 Evaluatie: in welke mate werkt het?......................................................................................59
Tekst............................................................................................................................................60
7. Het bekomen van informatie van verdachten: verhoorstijlen en hun impact.............................61
7.1 De centrale rol van verdachten en hun verklaringen.............................................................61
7.2 Verschillende verhoorstijlen en hun impact..........................................................................61
7.3 De kwetsbaarheid van verdachten als complexe problematiek.............................................63
Teksten........................................................................................................................................67
8. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie.................................................................................69
8.1 Concepten..............................................................................................................................69
8.2 Fysiologische technieken: de polygraaf..................................................................................70
8.3 Verbale leugendetectietechnieken........................................................................................72
8.4 Non-verbale leugendetectietechnieken.................................................................................73
Teksten........................................................................................................................................74
9. Een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering.....................................................................77
9.1 Het concept: veinzen en overdrijven.....................................................................................77
9.2 Motieven voor malingering...................................................................................................78
9.3 Het simuleren van een stoornis.............................................................................................78
9.4 Het detecteren van malingering............................................................................................78
9.5 Geheugenverlies voor een delict?..........................................................................................78
Teksten........................................................................................................................................80
10. Gerechtelijke dwalingen............................................................................................................82
10.1 Wat is een gerechtelijke dwaling?.......................................................................................82
10.2 De prevalentie van gerechtelijke dwalingen wereldwijd.....................................................82
10.3 De afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België......................................83
10.4 Oorzaken van gerechtelijke dwalingen................................................................................83
10.5 Het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen.................................................85
2
,DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Grondleggers:
1 William Stern
Psychologie toegepast op recht vooral Duitse roots (hij was duitser die door
jodenvervolging naar VS verhuisde
Onderzoek naar vertrouwen op geheugen, ontdekker staged crimes (in scène zetten)
Hugo Münsterberg
Frans von Liszt
Bedenker van geïntegreerde strafrechtswetenschap (verschillende onderzoekers van
verschillende domeinen samenbrengen)
Hans Gross
Strafjurist/criminoloog, gebruikte voor het eerst het woord criminologische psychologie
Gustav Aschaffenburg
Duitse psychiater, wat gebeurd er in het hoofd? Wat maakt dat iemand crimineel
gedrag vertoont?
Hilde Kaufmann
Erich Wulffen
Bouwden beide verder op Gustav
Leuvense mensen
Louis Braffort: oprichter leuvense school voor criminologie, jurist
Etienne Degreeff: opvolger, 2e voorzitter van leuvense school voor criminologie,
geneeskunde gestudeerd, in psychiatrisch ziekenhuis, criminogenese,
René Dellaert: opvoedkundige en psychiater, arts in gevangenis, kijken naar globaal
mensbeeld, kijken naar alle factoren die mensen ertoe brengen criminaliteit te plegen
Steven De Batselier: eigen invulling aan vak criminologische psychologie,
criminaliteit als product van onze maatschappij, wij maken mensen zo dat ze
criminaliteit gaan plegen. Bij elke normale mens is er wel iets → psychopathologie
Johan Goethals: pleitte voor geïntegreerde benadering, onderzoek naar waarom
mensen al dan niet stoppen met crimineel gedrag en naar onveiligheidsgevoelens
Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste
psychologie
Forensische psychologie
Rechtspsychologie
Investigative psychology
Police psychology
Correctional psychology
Criminologische psychologie
Zie venn diagram: belangrijk!
Rechtspsychologie is het grootste aandeel
Forensische psychologie: wat is het risico dat die opnieuw criminaliteit gaat plegen?
3
, Sterretje omdat het in diagram uitgaat van strikte definitie want als we van brede definitie
ouden uitgaan dat kan niet
Correctional psychology: toepassing in gevangeniswezen, gesloten instellingen,
Investigative psychology: daderprofilering
Criminologische psychology: focus op daders en verdachten
1.3 Wat is criminologische psychologie?
1 Geen haarscherp afgelijnde discipline
2 Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
3 Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag (psychologische)
Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in de strafrechtspleging
Dader en pleger synoniemen, verdachte en pleger niet
Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/... op vlak van
crimineel gedrag?
1.4 Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als
referentiekader voor de
Geen eenduidigheid
Dynamische en evolutief vb vroeger homoseksualiteit strafbaar, nu niet
Mala in se (wat in de grond slecht wordt gezien) vs mala prohibita (gedrag dat
verboden is)
Op verschillende manieren te benaderen
4
