Verbintenissenrecht/Contractrecht
Contractrecht
Overeenkomstenrecht
Paragraaf 4: Beginselen van overeenkomstenrecht
Beginselen zijn uitgangspunten: beginselen in het recht zijn de grondslag van rechtsregels,
zoals de artikelen in het BW en beginselen werken door.
Beginselen van het overeenkomstenrecht:
Partijautonomie/relativiteit
Je bepaalt zelf wat je doet.
Contractvrijheid
Je bepaalt zelf met wie en wat voor overeenkomst je sluit en dat je niet beperkt wordt. Het
hoeft niet in de wet te staan.
Vormvrijheid (consensualisme)
Je mag zelf bepalen in welke vorm je de overeenkomst sluit. Schriftelijk, mondeling,
stilzwijgend. Soms moet het wel schriftelijk. (art. 3:37 lid 1 BW)
Pacta sunt servande (verbindende kracht)
De afspraak die is gemaakt, moet ook nageleefd worden. (art. 6:248 BW)
Vertrouwensbeginsel (gerechtvaardigd)
Vertrouwen wordt beschermd.
Risicobeginsel
Soms komt risico van de ene partij, soms komt risico van de andere partij. Die moet daar
mee leven.
Beginsel van maatschappelijke aanvaardbaarheid
Dingen moeten maatschappelijk aanvaardbaar zijn. (art. 3:40 en 6:248 BW)
Precontractuele (of: onderhandelings)fase
Paragraaf 8: Inleiding
Precontractuele fase is de fase waarin partijen met elkaar in onderhandeling treden over het
sluiten van een overeenkomst. Dit is belangrijk voor de inhoud van de overeenkomst, maar
ook als er uiteindelijk geen overeenkomst tot stand komt. Tijdens deze fase staan partijen
tegenover elkaar. Hierbij geldt de redelijkheid en billijkheid. De partijen bepalen hun gedrag
dus door de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij:
Uitgangspunt: geen overeenkomst – geen gebondenheid
Zelf bepalen of er een overeenkomst wel of niet komt.
Nuancering/relativering: wel bijzondere gedragsregels op grond van de
redelijkheid en billijkheid
Er zijn grenzen aan de toelaatbaarheid van het afbreken van onderhandelingen
(redelijkheid en billijkheid). Soms van een onderhandeling niet zomaar afgebroken worden.
Ook kan er een zorgplicht rusten op partijen.
Vormgeving door partijen van de precontractuele fase
Partijen kunnen de vormgeving van deze fase zelf invullen. (bv. niet-bindende
afspraken/voorovereenkomst)
Paragraaf 9: (niet-bindende) afspraken, de voorovereenkomst en de
rompovereenkomst
(niet-bindende) afspraken
Om te onderhandelen kunnen partijen niet-bindende afspraken maken. Bv:
1. Een gentlemen’s agreement
Een afspraak waarin nadrukkelijk is vastgelegd dat de afspraak niet bindend is.
2. Een letter of intent
Lijkt meer op een voorovereenkomst. Partijen uiten de intentie in de toekomst een
overeenkomst met elkaar te sluiten.
1
, Zijn niet afdwingbaar, omdat partijen geen afdwingbare verplichting nemen tot het
aangaan van een (hoofdovereenkomst) op zich.
Voorovereenkomst
Een (obligatoire) overeenkomst waarbij partijen zich verbinden tot het aangaan van een
andere overeenkomst. Een voorovereenkomst is een hulpovereenkomst waar uiteindelijk
een zelfstandige overeenkomst gesloten zal worden. Als een hoofdovereenkomst op grond
van de wet aan bepaalde (vorm)vereisten moet voldoen, dient een voorovereenkomst aan
dezelfde vormvereisten te voldoen (art. 6:226 BW)
Rompovereenkomst
Een overeenstemming over de essentiële punten van de overeenkomst is er al, maar nog
niet over de laatste punten.
Paragraaf 10: Afbreken van onderhandelingen
Afbreken van onderhandelingen:
1. Ten eerste: afbreken mag
2. Gevorderd: afbreken + door ander gemaakte kosten vergoeden
3. Onderhandelingen mogen niet worden afgebroken op het moment dat de wederpartij erop
mocht vertrouwen dat er een contract zou komen uit de onderhandelingen -> ook
rekening houden met de mate waarin en de wijze waarop de afbrekende partij tot het
ontstaan van dat vertrouwen heeft bijgedragen, en met de gerechtvaardigde belangen van
deze partij (evt. onvoorziene omstandigheden)
Paragraaf 11: Grondslag aansprakelijkheid afgebroken onderhandelingen
Afbreken van onderhandelingen kan leiden tot aansprakelijkheid van de afbrekende partij. Of
de partij schade moet vergoeden is afhankelijk van de omstandigheden en feiten.
Grondslagen van de aansprakelijkheid zijn:
- Overeenkomst: een voorovereenkomstconstructie in combinatie met
totstandkomingsvertrouwen
- Onrechtmatige daad: opwekken van verwachtingen zou onrechtmatig kunnen zijn, het in
strijd met het gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij handelen, kan onzorgvuldig
zijn.
Paragraaf 12: Verder onderhandelen of schadevergoeding
De wederpartij heeft 2 mogelijk opties:
Een vordering tot dooronderhandelingen (art. 3:296 BW)
Partijen kunnen tijdens de (hervatte) onderhandelingen alsnog tot de conclusie komen dat
geen overeenkomst wordt gesloten.
Een vordering tot schadevergoeding
1. Vergoeding van gederfde winst en kosten gemaakt tijdens de onderhandelingsfase
2. Kosten die aan zonder succes gevoerde onderhandelingen zijn verbonden en schade
vanwege het missen van een ander contract met een derde
3. Schade doordat de andere partij misbruik maakt van gegevens, inlichtingen die haar in
het kader van de onderhandelingen zijn verschaft.
Ongerechtvaardigde verrijking -> art. 6:212 BW
Totstandkoming van overeenkomsten
Paragraaf 13: Totstandkoming van een rechtshandeling
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling. De totstandkoming vereist twee
eenzijdige rechtshandelingen: aanbod en aanvaarding. Een rechtshandeling kan door twee
grondslagen tot stand komen:
1. Een op rechtsgevolg gerichte wil die is geopenbaard door een verklaring (art.
3:33 BW)
2
, - De wil wordt geopenbaard in een verklaring die in iedere vorm kan plaatsvinden, tenzij
anders aangegeven. De verklaring kan ook besloten liggen in bepaalde gedragingen van
een partij
- Een rechtshandeling komt tot stand zodra de wilsverklaring haar werking verkrijgt. Dit kan
op verschillende momenten plaatsvinden. De wet hanteert de genuanceerde
ontvangsttheorie.
Dit betekent dat een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring, om haar werking te
hebben, die persoon bereikt moet hebben. Dit geld niet als door een eigen handeling
de verklaring niet bereikt wordt. Een partij kan haar verklaring intrekken zolang die
eerder of gelijktijdig met de eerste verklaring aankomt bij de wederpartij.
2. Gerechtvaardigd vertrouwen ten aanzien van de geopenbaarde verklaring van
de wederpartij (art. 3:35 BW)
- Wil en verklaring stemmen niet altijd overeen. Een partij mag onder omstandigheden toch
vertrouwen op de verklaring van de wederpartij, ook al stemt deze niet overeen met haar
wil.
- Vereisten:
1. Een (wils)verklaring of gedraging van een partij
2. De wederpartij heeft deze verklaring of gedraging opgevat als een tot haar gerichte
verklaring van een bepaalde strekking
3. De wederpartij heeft deze verklaring of gedraging mogen opvatten als een tot haar
gerichte verklaring van de desbetreffende strekking in de gegeven
omstandigheden.
- Een wederpartij mag niet zomaar zomaar op de verklaring van de handelende mogen
afgaan of vertrouwen als de verklaring nadeel voor de handelende met zich meebrengt.
(soms onderzoeksplicht art. 3:11 BW)
- Ook andere omstandigheden kunnen aanleiding zijn voor onderzoek. Bv. plaats.
- Een geslaagd beroep op art. 3:35 BW heeft tot gevolg dat door de wederpartij geen beroep
kan worden gedaan op het ontbreken van een met de verklaring overeenstemmende wil.
De wederpartij is gebonden.
Paragraaf 14: Totstandkoming van een overeenkomst: aanbod
Een aanbod is onherroepelijk als er een termijn is voor aanvaarding.
Een aanbod is een eenzijdige rechtshandeling. Er is alleen sprake van een aanbod als:
1. Wil en verklaring overeenkomen of daarop is gerechtvaardigd vertrouwd
2. Het aanbod alle essentiële elementen van de te sluiten overeenkomst bevat
3. Het aanbod voldoende bepaald is (art. 6:227 BW)
4. Het aanbod niet nietig, vernietigd of ingetrokken is (art. 6:218 BW)
5. Het aanbod niet is herroepen (art. 6:219-220 BW)
Een aanbod kan niet worden herroepen als het aanbod al aanvaard is, de mededeling van
aanvaarding al verzonden is of het aanbod onherroepelijk is
6. Het aanbod niet is vervallen (art. 6:221-222 BW)
Kan door tijdsverloop of door verwerping
Voorbeelden van een aanbod:
1. Uitnodiging tot het doen van een aanbod
2. Vrijblijvend aanbod (kan altijd herroepen worden)
3. Uitloving
Het aanbod stelt bijzondere eisen aan de aanvaarding:
- Uitloving voor onbepaalde tijd is een herroepelijk aanbod
- Uitloving voor bepaalde tijd is een onherroepelijk aanbod
4. Optiebeding
Een partij bepaalt in een beding dat een bepaalde overeenkomst zal worden gesloten met
een wederpartij als de wederpartij dit wenst. (onherroepelijk)
5. Een ‘gewoon’ aanbod
Paragraaf 15: Totstandkoming van een overeenkomst: aanvaarding
3
Contractrecht
Overeenkomstenrecht
Paragraaf 4: Beginselen van overeenkomstenrecht
Beginselen zijn uitgangspunten: beginselen in het recht zijn de grondslag van rechtsregels,
zoals de artikelen in het BW en beginselen werken door.
Beginselen van het overeenkomstenrecht:
Partijautonomie/relativiteit
Je bepaalt zelf wat je doet.
Contractvrijheid
Je bepaalt zelf met wie en wat voor overeenkomst je sluit en dat je niet beperkt wordt. Het
hoeft niet in de wet te staan.
Vormvrijheid (consensualisme)
Je mag zelf bepalen in welke vorm je de overeenkomst sluit. Schriftelijk, mondeling,
stilzwijgend. Soms moet het wel schriftelijk. (art. 3:37 lid 1 BW)
Pacta sunt servande (verbindende kracht)
De afspraak die is gemaakt, moet ook nageleefd worden. (art. 6:248 BW)
Vertrouwensbeginsel (gerechtvaardigd)
Vertrouwen wordt beschermd.
Risicobeginsel
Soms komt risico van de ene partij, soms komt risico van de andere partij. Die moet daar
mee leven.
Beginsel van maatschappelijke aanvaardbaarheid
Dingen moeten maatschappelijk aanvaardbaar zijn. (art. 3:40 en 6:248 BW)
Precontractuele (of: onderhandelings)fase
Paragraaf 8: Inleiding
Precontractuele fase is de fase waarin partijen met elkaar in onderhandeling treden over het
sluiten van een overeenkomst. Dit is belangrijk voor de inhoud van de overeenkomst, maar
ook als er uiteindelijk geen overeenkomst tot stand komt. Tijdens deze fase staan partijen
tegenover elkaar. Hierbij geldt de redelijkheid en billijkheid. De partijen bepalen hun gedrag
dus door de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij:
Uitgangspunt: geen overeenkomst – geen gebondenheid
Zelf bepalen of er een overeenkomst wel of niet komt.
Nuancering/relativering: wel bijzondere gedragsregels op grond van de
redelijkheid en billijkheid
Er zijn grenzen aan de toelaatbaarheid van het afbreken van onderhandelingen
(redelijkheid en billijkheid). Soms van een onderhandeling niet zomaar afgebroken worden.
Ook kan er een zorgplicht rusten op partijen.
Vormgeving door partijen van de precontractuele fase
Partijen kunnen de vormgeving van deze fase zelf invullen. (bv. niet-bindende
afspraken/voorovereenkomst)
Paragraaf 9: (niet-bindende) afspraken, de voorovereenkomst en de
rompovereenkomst
(niet-bindende) afspraken
Om te onderhandelen kunnen partijen niet-bindende afspraken maken. Bv:
1. Een gentlemen’s agreement
Een afspraak waarin nadrukkelijk is vastgelegd dat de afspraak niet bindend is.
2. Een letter of intent
Lijkt meer op een voorovereenkomst. Partijen uiten de intentie in de toekomst een
overeenkomst met elkaar te sluiten.
1
, Zijn niet afdwingbaar, omdat partijen geen afdwingbare verplichting nemen tot het
aangaan van een (hoofdovereenkomst) op zich.
Voorovereenkomst
Een (obligatoire) overeenkomst waarbij partijen zich verbinden tot het aangaan van een
andere overeenkomst. Een voorovereenkomst is een hulpovereenkomst waar uiteindelijk
een zelfstandige overeenkomst gesloten zal worden. Als een hoofdovereenkomst op grond
van de wet aan bepaalde (vorm)vereisten moet voldoen, dient een voorovereenkomst aan
dezelfde vormvereisten te voldoen (art. 6:226 BW)
Rompovereenkomst
Een overeenstemming over de essentiële punten van de overeenkomst is er al, maar nog
niet over de laatste punten.
Paragraaf 10: Afbreken van onderhandelingen
Afbreken van onderhandelingen:
1. Ten eerste: afbreken mag
2. Gevorderd: afbreken + door ander gemaakte kosten vergoeden
3. Onderhandelingen mogen niet worden afgebroken op het moment dat de wederpartij erop
mocht vertrouwen dat er een contract zou komen uit de onderhandelingen -> ook
rekening houden met de mate waarin en de wijze waarop de afbrekende partij tot het
ontstaan van dat vertrouwen heeft bijgedragen, en met de gerechtvaardigde belangen van
deze partij (evt. onvoorziene omstandigheden)
Paragraaf 11: Grondslag aansprakelijkheid afgebroken onderhandelingen
Afbreken van onderhandelingen kan leiden tot aansprakelijkheid van de afbrekende partij. Of
de partij schade moet vergoeden is afhankelijk van de omstandigheden en feiten.
Grondslagen van de aansprakelijkheid zijn:
- Overeenkomst: een voorovereenkomstconstructie in combinatie met
totstandkomingsvertrouwen
- Onrechtmatige daad: opwekken van verwachtingen zou onrechtmatig kunnen zijn, het in
strijd met het gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij handelen, kan onzorgvuldig
zijn.
Paragraaf 12: Verder onderhandelen of schadevergoeding
De wederpartij heeft 2 mogelijk opties:
Een vordering tot dooronderhandelingen (art. 3:296 BW)
Partijen kunnen tijdens de (hervatte) onderhandelingen alsnog tot de conclusie komen dat
geen overeenkomst wordt gesloten.
Een vordering tot schadevergoeding
1. Vergoeding van gederfde winst en kosten gemaakt tijdens de onderhandelingsfase
2. Kosten die aan zonder succes gevoerde onderhandelingen zijn verbonden en schade
vanwege het missen van een ander contract met een derde
3. Schade doordat de andere partij misbruik maakt van gegevens, inlichtingen die haar in
het kader van de onderhandelingen zijn verschaft.
Ongerechtvaardigde verrijking -> art. 6:212 BW
Totstandkoming van overeenkomsten
Paragraaf 13: Totstandkoming van een rechtshandeling
Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling. De totstandkoming vereist twee
eenzijdige rechtshandelingen: aanbod en aanvaarding. Een rechtshandeling kan door twee
grondslagen tot stand komen:
1. Een op rechtsgevolg gerichte wil die is geopenbaard door een verklaring (art.
3:33 BW)
2
, - De wil wordt geopenbaard in een verklaring die in iedere vorm kan plaatsvinden, tenzij
anders aangegeven. De verklaring kan ook besloten liggen in bepaalde gedragingen van
een partij
- Een rechtshandeling komt tot stand zodra de wilsverklaring haar werking verkrijgt. Dit kan
op verschillende momenten plaatsvinden. De wet hanteert de genuanceerde
ontvangsttheorie.
Dit betekent dat een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring, om haar werking te
hebben, die persoon bereikt moet hebben. Dit geld niet als door een eigen handeling
de verklaring niet bereikt wordt. Een partij kan haar verklaring intrekken zolang die
eerder of gelijktijdig met de eerste verklaring aankomt bij de wederpartij.
2. Gerechtvaardigd vertrouwen ten aanzien van de geopenbaarde verklaring van
de wederpartij (art. 3:35 BW)
- Wil en verklaring stemmen niet altijd overeen. Een partij mag onder omstandigheden toch
vertrouwen op de verklaring van de wederpartij, ook al stemt deze niet overeen met haar
wil.
- Vereisten:
1. Een (wils)verklaring of gedraging van een partij
2. De wederpartij heeft deze verklaring of gedraging opgevat als een tot haar gerichte
verklaring van een bepaalde strekking
3. De wederpartij heeft deze verklaring of gedraging mogen opvatten als een tot haar
gerichte verklaring van de desbetreffende strekking in de gegeven
omstandigheden.
- Een wederpartij mag niet zomaar zomaar op de verklaring van de handelende mogen
afgaan of vertrouwen als de verklaring nadeel voor de handelende met zich meebrengt.
(soms onderzoeksplicht art. 3:11 BW)
- Ook andere omstandigheden kunnen aanleiding zijn voor onderzoek. Bv. plaats.
- Een geslaagd beroep op art. 3:35 BW heeft tot gevolg dat door de wederpartij geen beroep
kan worden gedaan op het ontbreken van een met de verklaring overeenstemmende wil.
De wederpartij is gebonden.
Paragraaf 14: Totstandkoming van een overeenkomst: aanbod
Een aanbod is onherroepelijk als er een termijn is voor aanvaarding.
Een aanbod is een eenzijdige rechtshandeling. Er is alleen sprake van een aanbod als:
1. Wil en verklaring overeenkomen of daarop is gerechtvaardigd vertrouwd
2. Het aanbod alle essentiële elementen van de te sluiten overeenkomst bevat
3. Het aanbod voldoende bepaald is (art. 6:227 BW)
4. Het aanbod niet nietig, vernietigd of ingetrokken is (art. 6:218 BW)
5. Het aanbod niet is herroepen (art. 6:219-220 BW)
Een aanbod kan niet worden herroepen als het aanbod al aanvaard is, de mededeling van
aanvaarding al verzonden is of het aanbod onherroepelijk is
6. Het aanbod niet is vervallen (art. 6:221-222 BW)
Kan door tijdsverloop of door verwerping
Voorbeelden van een aanbod:
1. Uitnodiging tot het doen van een aanbod
2. Vrijblijvend aanbod (kan altijd herroepen worden)
3. Uitloving
Het aanbod stelt bijzondere eisen aan de aanvaarding:
- Uitloving voor onbepaalde tijd is een herroepelijk aanbod
- Uitloving voor bepaalde tijd is een onherroepelijk aanbod
4. Optiebeding
Een partij bepaalt in een beding dat een bepaalde overeenkomst zal worden gesloten met
een wederpartij als de wederpartij dit wenst. (onherroepelijk)
5. Een ‘gewoon’ aanbod
Paragraaf 15: Totstandkoming van een overeenkomst: aanvaarding
3
