Hoofdstuk 1: What’s in a name? .................................................................................. 4
1 Inleiding .................................................................................................................. 4
2 Afbakening ‘orthopedagogiek’ ............................................................................. 4
2.1 Orthopedagogie vs pedagogie .................................................................. 4
2.2 Orthopedagogie vs. ortho-agogiek ............................................................ 5
2.3 Orthopedagogiek vs. Orthopedagogie ..................................................... 5
2.4 Algemene orthopedagogiek vs. Bijzondere orthopedagogiek ................ 5
3 De orthopedagogiek als wetenschap ................................................................... 5
3.1 Orthopedagogiek is een praktijkwetenschap ............................................ 6
3.2 Orthopedagogiek is een dialooggestuurde wetenschap ......................... 6
3.5 Orthopedagogiek is een reflectieve wetenschap ...................................... 7
4 Vanuit een internationaal perspectief ................................................................... 7
5 Definiëring .............................................................................................................. 9
Klassieke definities .......................................................................................... 9
Moderne definitie ............................................................................................ 9
Samenvattend................................................................................................ 10
6 Opdracht............................................................................................................... 10
Hoofdstuk 2: Geschiedenis ........................................................................................ 11
1 Inleiding ................................................................................................................... 11
2 De prehistorie ....................................................................................................... 11
2.1 Van prehistorie naar vandaag ....................................................................... 11
3 De oudheid ........................................................................................................... 12
3.1 Van de oudheid naar vandaag...................................................................... 13
4 De middeleeuwen, een christelijke samenleving .............................................. 14
Vroege middeleeuwen ................................................................................. 14
Late middeleeuwen ...................................................................................... 14
11e eeuw .................................................................................................... 14
4.1 Van de middeleeuwen naar vandaag........................................................... 14
5 De nieuwe tijd ....................................................................................................... 15
5.1 Van nieuwe tijd tot vandaag .......................................................................... 16
6 De verlichting ....................................................................................................... 16
Pedagogische optimisme ...................................................................... 17
1
, Medisch model ....................................................................................... 17
6.1 De verlichting naar vandaag ......................................................................... 18
7 Tijd van maatschappelijke onrust, militaire conflicten en vernietiging............. 18
Woelige tijden ........................................................................................ 18
Pedagogisch pessimisme ...................................................................... 19
7.1 Van oorlogstijd naar vandaag ....................................................................... 20
8 De eigentijd .......................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3: Paradigmaverschuivingen in het orthopedagogisch werkveld ........ 22
1 Inleiding ................................................................................................................ 22
Sensualisme ............................................................................................................. 22
Sociaal darwinisme .................................................................................................. 22
Medisch model ........................................................................................................ 22
Ontwikkelingsmodel ............................................................................................... 22
Burgerschapsmodel ................................................................................................ 22
2 Paradigma’s .......................................................................................................... 23
2.1 De eerste paradigma’s .................................................................................. 23
1. Sensualisme .................................................................................................. 23
2. Sociaal darwinisme ....................................................................................... 23
2.2 Het medisch model ....................................................................................... 24
2.3 Het ontwikkelingsmodel ................................................................................ 25
2.4 Het burgerschapsmodel ............................................................................... 27
3 Kwaliteit van bestaan............................................................................................ 34
Circle of courage: .......................................................................................... 35
Factoren die kwaliteiten van bestaan bepalen (O brien)............................ 35
8 levensdomeinen, 3 factoren ...................................................................... 36
Gevolgen van nieuwe ontwikkelingen ......................................................... 37
4 Knelpunten bij het aanbieden van ondersteuning ............................................ 37
Hoofdstuk 4: onze ‘orthovisie’ op beroep en opleiding .......................................... 39
1 Orthopedagogiek als uitgangspunt ................................................................... 39
2 Het wijzigende hulpverleningslandschap........................................................... 40
3 Het beroepsprofiel ............................................................................................... 42
Beroepshouding .................................................................................................. 43
2
,Hoofdstuk 5: het vak van opvoeder in beweging..................................................... 44
De verschuivingen ................................................................................................... 44
1 Van professionele deskundigheid van de begeleider naar
ervaringsdeskundigheid van de client ............................................................ 44
2 Van zorgverlener naar ondersteuner ........................................................... 45
3 Van klemtoon op ontwikkelen van mogelijkheden naar klemtoon op
keuzes geven en zelfbepaling ondersteunen ................................................. 45
4 Van leefgroep begeleider naar persoonlijk assistent ................................. 46
5 Van enkelvoudige problemen naar complexere problemen ..................... 46
6 Van werken op ons terrein naar werken op het terrein van de client ........ 46
7 Van werken met een beperkt netwerk naar werken met een breed netwerk
........................................................................................................................... 46
8 Van een eenvoudige job naar een job met een breed terrein van
ondersteuning .................................................................................................. 46
9 Van zuiver clientgericht werk naar een combinatie van clientgericht werk
met organisatiewerk ......................................................................................... 46
10 Van werken in een hiërarchische organisatie naar werken in een
zelfsturend team ............................................................................................... 47
De basishoudingen van de begeleider ................................................................. 47
3
, Algemene orthopedagogie
Hoofdstuk 1: What’s in a name?
1 Inleiding
Studeren voor praktijkgerichte orthopedagoog
Anders:
- Klinisch orthopedagoog
- Orthopedagogisch begeleider
‘Ortho’ : ‘de juiste weg’
‘Ped’ : ‘kind’
‘Agogie’ : ‘leiden’
= kinderen begeleiden om ze op de juiste weg te houden
2 Afbakening ‘orthopedagogiek’
2.1 Orthopedagogie vs pedagogie
Pedagogiek: de wetenschap die zich bezighoudt met het denken over
opvoeding en het opvoeden zelf als object heeft.
- Opvoeding van het gewone kind
Pedagogie: de praktijk, de dagdagelijkse opvoeding zelf
Orthopedagogiek: een gespecialiseerde tak binnen de pedagogiek die zich richt
op de opvoeding van kinderen en jongeren met speciale zorgbehoeften.
- Tak van pedagogiek of specialisatie
- Bezighouden met de opvoeding van kinderen en jongeren die speciale
zorg of begeleiding nodig hebben
- Handelen in moeilijke opvoedingssituaties
‘Het rechttrekken van wat scheefloopt in de opvoeding’
4
1 Inleiding .................................................................................................................. 4
2 Afbakening ‘orthopedagogiek’ ............................................................................. 4
2.1 Orthopedagogie vs pedagogie .................................................................. 4
2.2 Orthopedagogie vs. ortho-agogiek ............................................................ 5
2.3 Orthopedagogiek vs. Orthopedagogie ..................................................... 5
2.4 Algemene orthopedagogiek vs. Bijzondere orthopedagogiek ................ 5
3 De orthopedagogiek als wetenschap ................................................................... 5
3.1 Orthopedagogiek is een praktijkwetenschap ............................................ 6
3.2 Orthopedagogiek is een dialooggestuurde wetenschap ......................... 6
3.5 Orthopedagogiek is een reflectieve wetenschap ...................................... 7
4 Vanuit een internationaal perspectief ................................................................... 7
5 Definiëring .............................................................................................................. 9
Klassieke definities .......................................................................................... 9
Moderne definitie ............................................................................................ 9
Samenvattend................................................................................................ 10
6 Opdracht............................................................................................................... 10
Hoofdstuk 2: Geschiedenis ........................................................................................ 11
1 Inleiding ................................................................................................................... 11
2 De prehistorie ....................................................................................................... 11
2.1 Van prehistorie naar vandaag ....................................................................... 11
3 De oudheid ........................................................................................................... 12
3.1 Van de oudheid naar vandaag...................................................................... 13
4 De middeleeuwen, een christelijke samenleving .............................................. 14
Vroege middeleeuwen ................................................................................. 14
Late middeleeuwen ...................................................................................... 14
11e eeuw .................................................................................................... 14
4.1 Van de middeleeuwen naar vandaag........................................................... 14
5 De nieuwe tijd ....................................................................................................... 15
5.1 Van nieuwe tijd tot vandaag .......................................................................... 16
6 De verlichting ....................................................................................................... 16
Pedagogische optimisme ...................................................................... 17
1
, Medisch model ....................................................................................... 17
6.1 De verlichting naar vandaag ......................................................................... 18
7 Tijd van maatschappelijke onrust, militaire conflicten en vernietiging............. 18
Woelige tijden ........................................................................................ 18
Pedagogisch pessimisme ...................................................................... 19
7.1 Van oorlogstijd naar vandaag ....................................................................... 20
8 De eigentijd .......................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3: Paradigmaverschuivingen in het orthopedagogisch werkveld ........ 22
1 Inleiding ................................................................................................................ 22
Sensualisme ............................................................................................................. 22
Sociaal darwinisme .................................................................................................. 22
Medisch model ........................................................................................................ 22
Ontwikkelingsmodel ............................................................................................... 22
Burgerschapsmodel ................................................................................................ 22
2 Paradigma’s .......................................................................................................... 23
2.1 De eerste paradigma’s .................................................................................. 23
1. Sensualisme .................................................................................................. 23
2. Sociaal darwinisme ....................................................................................... 23
2.2 Het medisch model ....................................................................................... 24
2.3 Het ontwikkelingsmodel ................................................................................ 25
2.4 Het burgerschapsmodel ............................................................................... 27
3 Kwaliteit van bestaan............................................................................................ 34
Circle of courage: .......................................................................................... 35
Factoren die kwaliteiten van bestaan bepalen (O brien)............................ 35
8 levensdomeinen, 3 factoren ...................................................................... 36
Gevolgen van nieuwe ontwikkelingen ......................................................... 37
4 Knelpunten bij het aanbieden van ondersteuning ............................................ 37
Hoofdstuk 4: onze ‘orthovisie’ op beroep en opleiding .......................................... 39
1 Orthopedagogiek als uitgangspunt ................................................................... 39
2 Het wijzigende hulpverleningslandschap........................................................... 40
3 Het beroepsprofiel ............................................................................................... 42
Beroepshouding .................................................................................................. 43
2
,Hoofdstuk 5: het vak van opvoeder in beweging..................................................... 44
De verschuivingen ................................................................................................... 44
1 Van professionele deskundigheid van de begeleider naar
ervaringsdeskundigheid van de client ............................................................ 44
2 Van zorgverlener naar ondersteuner ........................................................... 45
3 Van klemtoon op ontwikkelen van mogelijkheden naar klemtoon op
keuzes geven en zelfbepaling ondersteunen ................................................. 45
4 Van leefgroep begeleider naar persoonlijk assistent ................................. 46
5 Van enkelvoudige problemen naar complexere problemen ..................... 46
6 Van werken op ons terrein naar werken op het terrein van de client ........ 46
7 Van werken met een beperkt netwerk naar werken met een breed netwerk
........................................................................................................................... 46
8 Van een eenvoudige job naar een job met een breed terrein van
ondersteuning .................................................................................................. 46
9 Van zuiver clientgericht werk naar een combinatie van clientgericht werk
met organisatiewerk ......................................................................................... 46
10 Van werken in een hiërarchische organisatie naar werken in een
zelfsturend team ............................................................................................... 47
De basishoudingen van de begeleider ................................................................. 47
3
, Algemene orthopedagogie
Hoofdstuk 1: What’s in a name?
1 Inleiding
Studeren voor praktijkgerichte orthopedagoog
Anders:
- Klinisch orthopedagoog
- Orthopedagogisch begeleider
‘Ortho’ : ‘de juiste weg’
‘Ped’ : ‘kind’
‘Agogie’ : ‘leiden’
= kinderen begeleiden om ze op de juiste weg te houden
2 Afbakening ‘orthopedagogiek’
2.1 Orthopedagogie vs pedagogie
Pedagogiek: de wetenschap die zich bezighoudt met het denken over
opvoeding en het opvoeden zelf als object heeft.
- Opvoeding van het gewone kind
Pedagogie: de praktijk, de dagdagelijkse opvoeding zelf
Orthopedagogiek: een gespecialiseerde tak binnen de pedagogiek die zich richt
op de opvoeding van kinderen en jongeren met speciale zorgbehoeften.
- Tak van pedagogiek of specialisatie
- Bezighouden met de opvoeding van kinderen en jongeren die speciale
zorg of begeleiding nodig hebben
- Handelen in moeilijke opvoedingssituaties
‘Het rechttrekken van wat scheefloopt in de opvoeding’
4
