Samenvatting afscheidsrede Thomassen (2010)
20e eeuw → de eeuw van de democratie
● Begin: alleen Nieuw-Zeeland
● Eind: 86 landen
Paradox: juist in de periode van opkomst van democratie → crisis van de democratie
Permanente discussie over een crisis van de democratie
- Democratie is een ideaal dat in de werkelijkheid nooit optimaal bereikt zal
worden → belangrijkste oorzaak voor de somberheid over de toekomst van de
democratie.
- Het begrip is sterk afhankelijk van de criteria die men daarvoor hanteert.
- Moderne democratiebegrip is gebaseerd op twee pijlers:
● Soevereine macht wordt door of namens het volk uitgeoefend.
● Macht is aan banden gelegd om de vrijheid van individuele burgers te
waarborgen.
- In feite twee normatieve theorieën met elkaar verenigd:
● Collectivistische/populistische theorie: (politieke) gelijkheid en
volkssoevereiniteit
● Individualistische/liberale theorie: individuele vrijheid en rechtsstaat
Deze theorieën gaan gepaard met twee verschillende normatieve visies op de
representatieve democratie:
- Collectivistische visie: representatieve democratie is een jammerlijke vervanging
voor directe democratie.
- Liberale visie: representatieve democratie is een opzichzelfstaande staatsvorm die
niet beoordeeld mag worden naar de maatstaven van de directe democratie.
Lijphart maakt op basis van deze democratische tradities onderscheid tussen twee models
of democracy:
- Majoritarian/Westminster model (Britse stelsel): na verkiezingen direct een
meerderheid vormen en meteen de wil van de meerderheid omzetten in
regeringsbeleid.
- Consensusmodel (pacificatiedemocratie): verkiezingen zijn er meer op gericht om
een zo goed mogelijke afspiegeling van maatschappelijke groeperingen te vormen.
Door een van beide uitgangspunten te nemen en de werkelijke gang van zaken hieraan af te
meten, is er altijd aanleiding tot het uitroepen van een crisis van de democratie.
Geschiedenis van de representatieve democratie:
- Eerst werden staten liberaal (breed begrip van de rechtsstaat).
- Macht van de koning geleidelijk ondergeschikt aan die van het parlement.
- Parlement geleidelijk onder de macht gebracht van het volk.
- Volk krijgt algemeen kiesrecht.
- Voortdurende discussie over verdere democratisering om de burger een grotere rol
te geven in het politieke besluitvormingsproces van de representatieve democratie.
20e eeuw → de eeuw van de democratie
● Begin: alleen Nieuw-Zeeland
● Eind: 86 landen
Paradox: juist in de periode van opkomst van democratie → crisis van de democratie
Permanente discussie over een crisis van de democratie
- Democratie is een ideaal dat in de werkelijkheid nooit optimaal bereikt zal
worden → belangrijkste oorzaak voor de somberheid over de toekomst van de
democratie.
- Het begrip is sterk afhankelijk van de criteria die men daarvoor hanteert.
- Moderne democratiebegrip is gebaseerd op twee pijlers:
● Soevereine macht wordt door of namens het volk uitgeoefend.
● Macht is aan banden gelegd om de vrijheid van individuele burgers te
waarborgen.
- In feite twee normatieve theorieën met elkaar verenigd:
● Collectivistische/populistische theorie: (politieke) gelijkheid en
volkssoevereiniteit
● Individualistische/liberale theorie: individuele vrijheid en rechtsstaat
Deze theorieën gaan gepaard met twee verschillende normatieve visies op de
representatieve democratie:
- Collectivistische visie: representatieve democratie is een jammerlijke vervanging
voor directe democratie.
- Liberale visie: representatieve democratie is een opzichzelfstaande staatsvorm die
niet beoordeeld mag worden naar de maatstaven van de directe democratie.
Lijphart maakt op basis van deze democratische tradities onderscheid tussen twee models
of democracy:
- Majoritarian/Westminster model (Britse stelsel): na verkiezingen direct een
meerderheid vormen en meteen de wil van de meerderheid omzetten in
regeringsbeleid.
- Consensusmodel (pacificatiedemocratie): verkiezingen zijn er meer op gericht om
een zo goed mogelijke afspiegeling van maatschappelijke groeperingen te vormen.
Door een van beide uitgangspunten te nemen en de werkelijke gang van zaken hieraan af te
meten, is er altijd aanleiding tot het uitroepen van een crisis van de democratie.
Geschiedenis van de representatieve democratie:
- Eerst werden staten liberaal (breed begrip van de rechtsstaat).
- Macht van de koning geleidelijk ondergeschikt aan die van het parlement.
- Parlement geleidelijk onder de macht gebracht van het volk.
- Volk krijgt algemeen kiesrecht.
- Voortdurende discussie over verdere democratisering om de burger een grotere rol
te geven in het politieke besluitvormingsproces van de representatieve democratie.
