Kennisbasis
Taal
Basiskennis in het
Taalonderwijs
Marre ten Cate
HOOFDSTUK 2-3-4-5-6-7-8-9-10-11
,Inhoud
Basiskennis taalonderwijs H2: Taalonderwijs en taal..........................................2
Hoofdstuk 2.1: Taalonderwijs...........................................................................2
Hoofdstuk 2.2: Het taalsysteem.......................................................................3
Basiskennis taalonderwijs H3: Mondelinge taalvaardigheid................................5
Hoofdstuk 3.1: taalverwerving.........................................................................5
Hoofdstuk 3.2 spreek- en luisterstrategieën....................................................7
Hoofdstuk 3.3 spreek- en luisterdoelen............................................................8
Hoofdstuk 3.4 gesprekssoorten........................................................................8
Basiskennis taalonderwijs H4: Woordenschat.....................................................9
Hoofdstuk 4.1 het woordgeheugen..................................................................9
Hoofdstuk 4.2: woordenschatverwerving.......................................................10
Hoofdstuk 4.3: woordleerstrategieën.............................................................10
Hoofdstuk 4.4 taalgebruik.............................................................................. 11
Basiskennis taalonderwijs H5: beginnende geletterdheid.................................12
Hoofdstuk 5.1: geletterdheid..........................................................................12
Hoofdstuk 5.2: tussendoelen beginnende geletterdheid................................13
Hoofdstuk 5.3: ontwikkeling geletterdheid.....................................................13
Hoofdstuk 5.4: auditieve vaardigheden.........................................................16
Hoofdstuk 5.5: visuele vaardigheden.............................................................17
Hoofdstuk 5.6: elementaire leeshandeling.....................................................18
Basiskennis taalonderwijs H6: voortgezet technisch lezen................................19
Hoofdstuk 6.1: theorieën over het leerproces................................................19
Hoofdstuk 6.2: strategieën technisch lezen...................................................20
Hoofdstuk 6.3: voordrachtsaspecten..............................................................22
Hoofdstuk 6.4: leesniveaus............................................................................ 24
Hoofdstuk 6.5: technisch lezen in de samenleving........................................25
Basiskennis taalonderwijs H7: begrijpend lezen................................................25
Hoofdstuk 7.1: leesvaardigheden voor begrijpend lezen...............................25
Hoofdstuk 7.2: leesstrategieën......................................................................27
Hoofdstuk 7.3: Technieken voor informatieverwerking..................................28
Basiskennis taalonderwijs H8: Stellen...............................................................30
Hoofdstuk 8.1: functies van het schrijven......................................................30
Hoofdstuk 8.2: het schrijfproces.....................................................................30
Hoofdstuk 8.3: Schrijven en de computer......................................................32
Basiskennis Taalonderwijs H9: Jeugdliteratuur..................................................33
1
, Hoofdstuk 9.1 literaire genres........................................................................33
Hoofdstuk 9.2 functies van jeugdliteratuur....................................................34
Hoofdstuk 9.3 beoordelen van jeugdliteratuur...............................................34
Basiskennis Taalonderwijs H10: Taalbeschouwing............................................35
Hoofdstuk 10.1 het taalsysteem....................................................................35
Hoofdstuk 10.2 taalvariatie............................................................................ 39
Hoofdstuk 10.3 taalverandering.....................................................................40
Hoofdstuk 10.4 taalbeschouwingsstrategieën................................................40
Basiskennis taalonderwijs H11: Spelling...........................................................41
Hoofdstuk 11.1 Schriftsystemen....................................................................41
Hoofdstuk 11.2 Spellingsprincipes van het Nederlands.................................41
Hoofdstuk 11.3 Spellingstrategieën...............................................................42
Hoofdstuk 11.4 spellingcategorieën...............................................................44
Hoofdstuk 11.5 werkwoordspelling................................................................44
Basiskennis taalonderwijs H2: Taalonderwijs en taal
Hoofdstuk 2.1: Taalonderwijs
2.1.1 belang taalonderwijs
2
, 5 argumenten om apart onderwijs te geven in taal:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van
taalvaardigheid eigen maken.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van taalonderwijs
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je
daar apart aandacht aan besteden
2.1.2 taalonderwijs op de basisscholen
Het lesgeven met behulp van een methode is traditioneel taalonderwijs.
Taalonderwijs wordt in de volgende onderverdeling genoemd:
Mondeling onderwijs
Schriftelijk onderwijs
Taalbeschouwing, waaronder strategieën
In de praktijk zie je dat in taalmethoden een nog verfijndere verdeling in
domeinen wordt genoemd:
Mondelinge taalvaardigheid; spreken en luisteren
Woordenschat; betekenis van woorden achterhalen
Beginnende geletterdheid; vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en
gebruiken
Voortgezet technisch lezen
Begrijpend lezen
Stellen; schrijven van teksten
Jeugdliteratuur; het lezen van literaire teksten
Taalbeschouwing; het reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets
verwoord wordt en het gebruik van taal.
Spelling
Geletterdheid kun je in drie stadia onderscheiden;
1. Ontluikende (0 tot 4 jaar)
2. Beginnende (groep 1 tot 3)
3. Gevorderde (periode na groep 3)
Een belangrijk onderdeel bij beginnend geletterdheid is het leren lezen in groep
3. We noemen dit ook wel aanvankelijk lezen.
Het voortgezet lezen gaat om de periode na groep 3.
De domeinen zijn vooral van belang in het taalonderwijs voor kinderen vanaf
groep 3. In de kleutergroepen wordt vooral aan het mondelinge taalonderwijs
gewerkt.
Hoofdstuk 2.2: Het taalsysteem
2.2.1 functies van taal
Taal heeft verschillende functies voor mensen:
De communicatieve of sociale taalfunctie
3
Taal
Basiskennis in het
Taalonderwijs
Marre ten Cate
HOOFDSTUK 2-3-4-5-6-7-8-9-10-11
,Inhoud
Basiskennis taalonderwijs H2: Taalonderwijs en taal..........................................2
Hoofdstuk 2.1: Taalonderwijs...........................................................................2
Hoofdstuk 2.2: Het taalsysteem.......................................................................3
Basiskennis taalonderwijs H3: Mondelinge taalvaardigheid................................5
Hoofdstuk 3.1: taalverwerving.........................................................................5
Hoofdstuk 3.2 spreek- en luisterstrategieën....................................................7
Hoofdstuk 3.3 spreek- en luisterdoelen............................................................8
Hoofdstuk 3.4 gesprekssoorten........................................................................8
Basiskennis taalonderwijs H4: Woordenschat.....................................................9
Hoofdstuk 4.1 het woordgeheugen..................................................................9
Hoofdstuk 4.2: woordenschatverwerving.......................................................10
Hoofdstuk 4.3: woordleerstrategieën.............................................................10
Hoofdstuk 4.4 taalgebruik.............................................................................. 11
Basiskennis taalonderwijs H5: beginnende geletterdheid.................................12
Hoofdstuk 5.1: geletterdheid..........................................................................12
Hoofdstuk 5.2: tussendoelen beginnende geletterdheid................................13
Hoofdstuk 5.3: ontwikkeling geletterdheid.....................................................13
Hoofdstuk 5.4: auditieve vaardigheden.........................................................16
Hoofdstuk 5.5: visuele vaardigheden.............................................................17
Hoofdstuk 5.6: elementaire leeshandeling.....................................................18
Basiskennis taalonderwijs H6: voortgezet technisch lezen................................19
Hoofdstuk 6.1: theorieën over het leerproces................................................19
Hoofdstuk 6.2: strategieën technisch lezen...................................................20
Hoofdstuk 6.3: voordrachtsaspecten..............................................................22
Hoofdstuk 6.4: leesniveaus............................................................................ 24
Hoofdstuk 6.5: technisch lezen in de samenleving........................................25
Basiskennis taalonderwijs H7: begrijpend lezen................................................25
Hoofdstuk 7.1: leesvaardigheden voor begrijpend lezen...............................25
Hoofdstuk 7.2: leesstrategieën......................................................................27
Hoofdstuk 7.3: Technieken voor informatieverwerking..................................28
Basiskennis taalonderwijs H8: Stellen...............................................................30
Hoofdstuk 8.1: functies van het schrijven......................................................30
Hoofdstuk 8.2: het schrijfproces.....................................................................30
Hoofdstuk 8.3: Schrijven en de computer......................................................32
Basiskennis Taalonderwijs H9: Jeugdliteratuur..................................................33
1
, Hoofdstuk 9.1 literaire genres........................................................................33
Hoofdstuk 9.2 functies van jeugdliteratuur....................................................34
Hoofdstuk 9.3 beoordelen van jeugdliteratuur...............................................34
Basiskennis Taalonderwijs H10: Taalbeschouwing............................................35
Hoofdstuk 10.1 het taalsysteem....................................................................35
Hoofdstuk 10.2 taalvariatie............................................................................ 39
Hoofdstuk 10.3 taalverandering.....................................................................40
Hoofdstuk 10.4 taalbeschouwingsstrategieën................................................40
Basiskennis taalonderwijs H11: Spelling...........................................................41
Hoofdstuk 11.1 Schriftsystemen....................................................................41
Hoofdstuk 11.2 Spellingsprincipes van het Nederlands.................................41
Hoofdstuk 11.3 Spellingstrategieën...............................................................42
Hoofdstuk 11.4 spellingcategorieën...............................................................44
Hoofdstuk 11.5 werkwoordspelling................................................................44
Basiskennis taalonderwijs H2: Taalonderwijs en taal
Hoofdstuk 2.1: Taalonderwijs
2.1.1 belang taalonderwijs
2
, 5 argumenten om apart onderwijs te geven in taal:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van
taalvaardigheid eigen maken.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van taalonderwijs
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je
daar apart aandacht aan besteden
2.1.2 taalonderwijs op de basisscholen
Het lesgeven met behulp van een methode is traditioneel taalonderwijs.
Taalonderwijs wordt in de volgende onderverdeling genoemd:
Mondeling onderwijs
Schriftelijk onderwijs
Taalbeschouwing, waaronder strategieën
In de praktijk zie je dat in taalmethoden een nog verfijndere verdeling in
domeinen wordt genoemd:
Mondelinge taalvaardigheid; spreken en luisteren
Woordenschat; betekenis van woorden achterhalen
Beginnende geletterdheid; vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en
gebruiken
Voortgezet technisch lezen
Begrijpend lezen
Stellen; schrijven van teksten
Jeugdliteratuur; het lezen van literaire teksten
Taalbeschouwing; het reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets
verwoord wordt en het gebruik van taal.
Spelling
Geletterdheid kun je in drie stadia onderscheiden;
1. Ontluikende (0 tot 4 jaar)
2. Beginnende (groep 1 tot 3)
3. Gevorderde (periode na groep 3)
Een belangrijk onderdeel bij beginnend geletterdheid is het leren lezen in groep
3. We noemen dit ook wel aanvankelijk lezen.
Het voortgezet lezen gaat om de periode na groep 3.
De domeinen zijn vooral van belang in het taalonderwijs voor kinderen vanaf
groep 3. In de kleutergroepen wordt vooral aan het mondelinge taalonderwijs
gewerkt.
Hoofdstuk 2.2: Het taalsysteem
2.2.1 functies van taal
Taal heeft verschillende functies voor mensen:
De communicatieve of sociale taalfunctie
3
