1 Inleiding......................................................................................................................... 5
1.1 Het sociaal recht ............................................................................................................ 5
1.2 Opvatting van de cursus ................................................................................................. 5
1.3 Bijzonderheid van het sociaal recht ................................................................................ 5
1.4 Bronnen van het sociaal recht ........................................................................................ 5
1.5 Hiërarchie der rechtsbronnen in de sociale wetgeving ..................................................... 6
2 De collectieve arbeidsverhoudingen ............................................................................... 7
2.1 Inleiding......................................................................................................................... 7
2.2 Het arbeidsreglement (wet van 08.04.1965).................................................................... 7
2.2.1 Wat is het arbeidsreglement? .......................................................................................................... 7
2.2.2 Wanneer moet men een arbeidsreglement maken? ........................................................................ 7
2.2.3 Procedure: wie stelt het arbeidsreglement op? ............................................................................... 7
2.2.4 Inhoud van het arbeidsreglement .................................................................................................... 7
2.2.5 Mededeling aan de werknemers ...................................................................................................... 7
2.3 De sociale instellingen .................................................................................................... 8
2.3.1 De ondernemingsraad ...................................................................................................................... 8
2.3.2 Het comité voor preventie en bescherming op het werk ................................................................. 8
2.3.3 De interne en/of externe dienst voor preventie en bescherming op het werk ................................. 8
2.3.4 De vakbondsafvaardiging ................................................................................................................. 8
2.4 De paritaire organen ...................................................................................................... 8
2.4.1 Op nationaal vlak – De nationale arbeidsraad .................................................................................. 8
2.4.1.1 Samenstelling .......................................................................................................................................................... 8
2.4.1.2 Taak ......................................................................................................................................................................... 8
2.4.2 Op sectoraal vlak – De paritaire comités .......................................................................................... 8
2.4.2.1 Oprichting ................................................................................................................................................................ 8
2.4.2.2 Taak ......................................................................................................................................................................... 8
2.5 De collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO’s) .............................................................. 9
2.5.1 Definitie ........................................................................................................................................... 9
2.5.2 Binding ............................................................................................................................................. 9
2.5.2.1 Primaire binding van een CAO ................................................................................................................................. 9
2.5.2.2 Algemeen verbindend verklaring van een CAO ....................................................................................................... 9
2.5.2.3 Publicatie van een bericht in het Staatblad ............................................................................................................. 9
2.5.2.4 Sancties.................................................................................................................................................................... 9
2.5.2.5 CAO tot invoering van een competentiepas. ........................................................................................................... 9
1
,3 De individuele arbeidsverhoudingen: de arbeidsovereenkomst ..................................... 10
3.1 Inleiding....................................................................................................................... 10
3.2 Regels bij het begin van de arbeidsovereenkomst ......................................................... 10
3.2.1 Definitie van de arbeidsovereenkomst .......................................................................................... 10
3.2.1.1 Definitie ................................................................................................................................................................. 10
3.2.1.2 Het ondergeschikt verband (het gezag) ................................................................................................................. 10
3.2.1.2.1 Algemeen .................................................................................................................................................................................... 10
3.2.1.2.2 Schijnzelfstandigheid .................................................................................................................................................................. 10
3.2.1.2.3 Kwalificatie en herkwalificatie van de arbeidsrelatie .................................................................................................................. 10
3.2.1.2.4 Elementen die het bestaan of de afwezigheid van een gezagsband moet aantonen ................................................................. 10
3.2.1.2.5 Vermoeden betreffende de aard van de arbeidsrelatie .............................................................................................................. 11
3.2.1.2.6 Sociale ruling ............................................................................................................................................................................... 11
3.2.1.2.7 Vermoeden van het bestaan van een arbeidsovereenkomst ...................................................................................................... 11
3.2.1.3 Arbeidsovereenkomst en geldigheid ..................................................................................................................... 12
3.2.1.3.1 Bekwaamheid ............................................................................................................................................................................. 12
3.2.1.3.2 De onderlinge toestemming ....................................................................................................................................................... 12
3.2.1.3.3 Het voorwerp .............................................................................................................................................................................. 12
3.2.1.3.4 De oorzaak .................................................................................................................................................................................. 12
3.2.1.3.5 Arbeid en loon ............................................................................................................................................................................ 12
3.2.2 Vorm van de arbeidsovereenkomst ............................................................................................... 13
3.2.2.1 Algemene regel ...................................................................................................................................................... 13
3.2.2.2 Uitzonderingen ...................................................................................................................................................... 13
3.2.2.3 Elektronisch afsluiten van de arbeidsovereenkomst ............................................................................................. 13
3.2.3 Soorten arbeidsovereenkomsten ................................................................................................... 13
3.2.3.1 Volgens de duur van de arbeidsovereenkomst ..................................................................................................... 13
3.2.3.2 Volgens de hoedanigheid van de partijen ............................................................................................................. 13
3.2.3.3 Volgens de omvang van de arbeidsprestatie ......................................................................................................... 13
3.2.4 Taal van de arbeidsovereenkomst ................................................................................................. 14
3.2.5 Administratieve formaliteiten bij aanwerving werknemers ........................................................... 14
3.2.5.1 Administratieve formaliteiten ten aanzien van de RSZ.......................................................................................... 14
3.2.5.2 Administratieve formaliteiten ten aanzien van andere instellingen en werknemers ............................................ 14
3.2.6 Bewijs van de arbeidsovereenkomst .............................................................................................. 15
3.2.6.1 Algemene regel ...................................................................................................................................................... 15
3.2.6.2 Uitzonderingen ...................................................................................................................................................... 15
3.2.7 Nietigheid van de overeenkomst ................................................................................................... 15
3.2.8 Terbeschikkingstelling van werknemers......................................................................................... 15
3.3 Regels bij de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ................................................... 16
3.3.1 Inhoud van de arbeidsovereenkomst ............................................................................................. 16
3.3.1.1 Vrijheid van de partijen ......................................................................................................................................... 16
3.3.1.2 Verboden clausules ............................................................................................................................................... 16
3.3.2 Het proefbeding ............................................................................................................................. 16
3.3.3 Het scholingsbeding ....................................................................................................................... 16
3.3.3.1 Definitie ................................................................................................................................................................. 16
3.3.3.2 Geldigheidsvoorwaarden....................................................................................................................................... 16
3.3.4 Algemeen principe bij de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ................................................ 17
3.3.5 Verplichtingen van de werknemer ................................................................................................. 17
3.3.6 Verplichtingen van de werkgever ................................................................................................... 17
3.3.7 Aansprakelijkheid van de werknemer ............................................................................................ 18
3.3.7.1 Burgerlijke aansprakelijkheid ................................................................................................................................ 18
3.3.7.2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid ......................................................................................................................... 18
3.3.7.3 Solidariteitsbijdrage als werkgever tussenkomt in verkeersboetes werknemers ................................................. 18
3.3.8 Loon: bescherming van het loon .................................................................................................... 18
3.3.8.1 Het begrip loon ...................................................................................................................................................... 18
3.3.8.2 Enkele basisprincipes ............................................................................................................................................. 19
3.3.8.3 Inhoudingen .......................................................................................................................................................... 19
3.3.8.4 Beslag en overdracht ............................................................................................................................................. 19
3.3.8.5 Verjaring ................................................................................................................................................................ 19
3.3.9 Arbeidsovereenkomst voor studenten ........................................................................................... 20
3.3.9.1 Toepassingsgebied ................................................................................................................................................ 20
3.3.9.2 Vermoeden van arbeidsovereenkomst ................................................................................................................. 20
3.3.9.3 Het getuigschrift .................................................................................................................................................... 20
3.3.9.4 Proefbeding ........................................................................................................................................................... 20
3.3.9.5 Einde van het contract ........................................................................................................................................... 20
3.4 Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst ............................................. 21
2
,3.4.1 Principe .......................................................................................................................................... 21
3.4.2 Overzicht........................................................................................................................................ 21
3.4.3 Tijdelijke overmacht ...................................................................................................................... 21
3.4.4 Jaarlijkse vakantie .......................................................................................................................... 22
3.4.4.1 Voorafgaande opmerkingen .................................................................................................................................. 22
3.4.4.2 Het recht op jaarlijkse vakantie ............................................................................................................................. 22
3.4.4.3 Vaststelling van de vakantie .................................................................................................................................. 22
3.4.4.4 Toekenning van de vakantie .................................................................................................................................. 22
3.4.4.5 Duur van de vakantie ............................................................................................................................................. 22
3.4.4.6 Vakantiegeld .......................................................................................................................................................... 23
3.4.4.7 Vakantieregeling jeugdige werknemers ................................................................................................................ 23
3.4.4.8 Vakantieregeling oudere werknemers .................................................................................................................. 23
3.4.5 Zwangerschap ................................................................................................................................ 24
3.4.5.1 Principe .................................................................................................................................................................. 24
3.4.5.2 Duur van het moederschapsverlof ........................................................................................................................ 24
3.4.5.3 Vergoeding tijdens het moederschapsverlof ......................................................................................................... 24
3.4.5.4 Ontslagbescherming .............................................................................................................................................. 25
3.4.6 Ouderschapsverlof ......................................................................................................................... 25
3.4.7 Adoptieverlof ................................................................................................................................. 25
3.4.8 Vaderschapsverlof ......................................................................................................................... 25
3.4.9 Geboorteverlof voor meemoeders ................................................................................................. 25
3.4.10 Ziekte of ongeval............................................................................................................................ 26
3.4.10.1 Principe .................................................................................................................................................................. 26
3.4.10.2 Verplichtingen van de werknemer ........................................................................................................................ 26
3.4.10.3 Medische controle ................................................................................................................................................. 26
3.4.10.4 Gewaarborgd loon ................................................................................................................................................. 26
3.4.10.5 Vergoeding door de mutualiteit ............................................................................................................................ 26
3.4.11 Klein verlet of kort verzuim ............................................................................................................ 27
3.4.12 Voorlopige hechtenis ..................................................................................................................... 27
3.4.13 Verlof om medische bijstand (zorgverlof) ...................................................................................... 27
3.4.14 Palliatief verlof............................................................................................................................... 27
3.4.15 Pleegzorgverlof .............................................................................................................................. 27
3.4.16 Verlof om dwingende redenen....................................................................................................... 27
3.4.17 Tijdskrediet .................................................................................................................................... 27
3.4.18 Specifieke schorsingsgevallen voor werklieden. ............................................................................. 28
3.4.18.1 Technische stoornis ............................................................................................................................................... 28
3.4.18.2 Slecht weer ............................................................................................................................................................ 28
3.4.18.3 Gebrek aan werk wegens economische oorzaken (= economische werkloosheid) ............................................... 28
3.4.19 Staking ........................................................................................................................................... 28
3.5 Regels bij het einde van de arbeidsovereenkomst ......................................................... 28
3.5.1 Overzicht........................................................................................................................................ 28
3.5.2 Gemeenrechtelijke beëindigingswijzen .......................................................................................... 29
3.5.2.1 Principe en gevallen............................................................................................................................................... 29
3.5.2.2 Onderling akkoord ................................................................................................................................................. 29
3.5.2.3 Overlijden werkgever of werknemer ..................................................................................................................... 29
3.5.2.4 Blijvende overmacht .............................................................................................................................................. 29
3.5.3 Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen ........................................................................................... 29
3.5.3.1 Principe en overzicht ............................................................................................................................................. 29
3.5.3.2 Regelmatige beëindigingswijzen: ontslag door opzegging .................................................................................... 30
3.5.3.2.1 Algemeen .................................................................................................................................................................................... 30
3.5.3.2.2 Principe ....................................................................................................................................................................................... 30
3.5.3.2.3 Procedure ................................................................................................................................................................................... 30
3.5.3.2.4 Begin van de opzeggingstermijn ................................................................................................................................................. 30
3.5.3.2.5 Duur van de opzeggingstermijn .................................................................................................................................................. 30
3.5.3.2.6 Recht op afwezigheid tijdens de opzeggingsperiode .................................................................................................................. 31
3.5.3.2.7 Schorsing van de arbeidsovereenkomst tijdens de opzeggingsperiode ...................................................................................... 31
3.5.3.2.8 Verplichtingen tijdens de opzeggingsperiode ............................................................................................................................. 31
3.5.3.3 Regelmatige beëindigingswijzen: ontslag wegens dringende reden ..................................................................... 31
3.5.3.4 Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst: schadevergoeding of opzeggingsvergoeding ............ 31
3.5.3.5 Ontslagverboden en -beperkingen ........................................................................................................................ 32
3.5.4 Ontslagmotivering ......................................................................................................................... 32
3.5.5 Outplacement ................................................................................................................................ 32
3
, 4 Arbeidsongevallen ....................................................................................................... 33
4.1 Toepassingsgebied van de wet ..................................................................................... 33
4.2 Verzekeringsplicht........................................................................................................ 33
4.3 Welke risico’s worden gedekt? ..................................................................................... 33
4.3.1 Arbeidsongeval .............................................................................................................................. 33
4.3.2 Ongeval op de weg naar en van het werk ...................................................................................... 33
4.4 De verplichtingen van de werkgever bij een arbeidsongeval .......................................... 34
4.5 Schadeloosstelling........................................................................................................ 35
4.5.1 Overlijden ...................................................................................................................................... 35
4.5.2 Gedeeltelijke of volledige werkonbekwaamheid – tijdelijk of blijvend .......................................... 35
4.5.3 Geneeskundige verzorging ............................................................................................................. 35
4.6 Berekening van de schadeloosstelling ........................................................................... 35
4.6.1 Basisloon........................................................................................................................................ 35
4.6.2 Gemiddeld dagloon ........................................................................................................................ 35
4.6.3 Sociale zekerheid ........................................................................................................................... 35
4.7 Volledige schadevergoeding bij arbeidsongeval ............................................................ 35
5 Sociaal statuut van de zelfstandigen ............................................................................. 36
5.1 Toepassingsgebied ....................................................................................................... 36
5.1.1 Zelfstandige ................................................................................................................................... 36
5.1.2 Helper-zelfstandige ........................................................................................................................ 36
5.1.3 Statuut van de meewerkende echtgenoot ..................................................................................... 36
5.1.4 Zelfstandige als bijberoep .............................................................................................................. 37
5.1.5 ‘Zelfstandige chauffeurs’ ................................................................................................................ 37
5.2 Verplichtingen van de zelfstandige ............................................................................... 37
5.2.1 Aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds ................................................................................. 37
5.2.2 Bijdragen betalen ........................................................................................................................... 37
5.2.2.1 Wanneer? .............................................................................................................................................................. 37
5.2.2.2 Vrijstellingen .......................................................................................................................................................... 37
5.2.2.3 Jaarlijkse bijdrage ten laste van de vennootschappen .......................................................................................... 37
5.2.2.4 Verjaring ................................................................................................................................................................ 37
5.2.3 Aansluiten bij een mutualiteit ........................................................................................................ 37
5.3 De sociale rechten van de zelfstandige.......................................................................... 38
5.3.1 Gezinsuitkeringen .......................................................................................................................... 38
5.3.1.1 Kinderbijslag .......................................................................................................................................................... 38
5.3.1.2 Kraamgeld.............................................................................................................................................................. 38
5.3.2 Ziekte- en invaliditeitsverzekering ................................................................................................. 38
5.3.2.1 Geneeskundige verzorging .................................................................................................................................... 38
5.3.2.2 Arbeidsongeschiktheid .......................................................................................................................................... 38
5.3.2.3 Moederschapstoelage ........................................................................................................................................... 38
5.3.3 Rust- en overlevingspensioen ........................................................................................................ 38
4