Samenvatting
Audit & Assurance 3 (AA3)
B-Accountancy
Collegejaar: 2024-2025
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• De Grondslagen van Auditing & Assurance (GAA) – 8e druk
• De Praktijk van Auditing & Assurance (PAA) – 8e druk
• IT B@sed (IT) – 3e druk
• HRA 2024 (NBA)
• Materiaal van Blackboard (BB):
o Werk- en Hoorcollege Slides AA3
o Extra oefenopgaven AA3
Bij het studieonderdeel Audit & Assurance 3 (AA3) – en dus in deze samenvatting - zullen de
volgende onderwerpen behandeld worden:
• Regelgeving voor Accountants;
• Het controleproces;
• Cliënt- en opdrachtacceptatie;
• Risico-analyse & IT in de accountantspraktijk;
• Materialiteit;
• Opstellen controleprogramma;
• Controle-informatie;
• Controleverklaringen, overige rapportages en communicatie over de bevindingen;
• Ethiek voor accountants;
• Onafhankelijkheid van de accountant;
• Fraude, onwettig handelen & Tuchtrecht;
• Toelichting Handreiking Regelgeving Accounting (HRA).
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning AA3 als
tentamenstof staat voorgeschreven. Wanneer theorie uit de weekplanning niet wordt
opgenomen in deze samenvatting, zal dit te vinden zijn in de opmerkingen hieronder.
Opvallend bij het vak Audit & Assurance 3 (AA3) is dat het een samenvoeging is van de vakken
Audit & Assurance 1 (AA1) en Audit & Assurance 2 (AA2). De hoofdstukken zoals opgenomen
in deze samenvatting zullen dan ook voor een groot deel overeenkomen met de hoofdstukken
uit de samenvattingen AA1 en AA2. Het verschil is de verdieping in de oefenopgaven en de
toelichting op de HRA. In de weekplanning worden alle hoofdstukken weer voorgeschreven.
Ter volledigheid zijn derhalve dus ook weer alle hoofdstukken opgenomen. Op het tentamen
worden echter specifieke onderwerpen gevraagd. Zie hiervoor de onderwerpen op de
volgende pagina (onderaan). Dit is de belangrijkste theorie.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopgaven zoals deze zijn voorgeschreven
in de weekplanning, en van het proeftentamen Audit & Assurance 3 (AA3). Aan het einde van
deze samenvatting is een lijst opgenomen met de te maken opdrachten behorende bij het
2
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
studieonderdeel Audit & Assurance 3 (AA3). Veel succes met de voorbereiding voor het
tentamen!
Opmerkingen:
• Hoofdstuk 1 uit het boek GAA is opgenomen in de weekplanning, maar gaat over de
betekenis van de accountantscontrole. Aangezien deze samenvatting ingaat om
verdiepende zaken (namelijk uit niveau Audit & Assurance en stof voor de OAT) heb ik
dit hoofdstuk buiten beschouwing gelaten.
• Hoofdstuk 1 uit het boek IT B@sed is niet opgenomen in de samenvatting. Dit
hoofdstuk is handig om een keer doorgenomen te hebben, maar behandelt vooral
algemene begrippen inzake de IT-omgeving van een organisatie.
• Hoofdstuk 9.1 uit het boek IT B@sed is niet opgenomen in de samenvatting. Dit is een
algemene beschrijving van het toekomst perspectief in combinatie met IT voor de
accountant. Handig om een keer door te nemen, maar niet interessant voor het
tentamen of de OAT.
• Hoofdstuk 8.2 uit het boek PAA is niet opgenomen in de samenvatting, aangezien hier
een overview wordt gegeven wat allemaal in een controleverklaring opgenomen dient
te worden. Deze zelfde elementen komen in paragraaf 8.3 weer aan bod maar dan ook
met toelichting. Deze paragraaf is wel opgenomen in de samenvatting.
• Hoofdstuk 8.5 uit het boek PAA is niet opgenomen in de samenvatting. Deze paragraaf
gaat heel uitgebreid in op de openbaarmaking van de controleverklaring. Naar mijn
verwachting is dat niet belangrijk voor het tentamen. Tevens is deze stof ook niet
opgenomen in de sheets van de betreffende collegeweek.
• Paragraaf 6.2 , 6.3, 6.5 en paragraaf 6.7 uit het boek GAA is niet meegenomen in de
samenvatting.
Het tentamen Audit & Assurance 3 (AA3) zal bestaan uit de volgende onderwerpen/vragen:
• Risico-analyse;
• Controleverklaringen;
• VGBA;
• ViO;
• Overige.
o Fraude.
o Opdrachtacceptatie.
o Artikelen NV Cossen.
3
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Regelgeving voor Accountants (GAA: L1) ........................................................................ 6
1.1 Regelgeving voor de individuele accountant en de accountantseenheid ............................. 6
1.2 Wet op het Accountantsberoep .......................................................................................... 10
1.3 Regelgeving voor de jaarverslaggeving voor de accountantscontrole ................................ 11
Hoofdstuk 2: Het controleproces (PAA: L4) – NV COS 200 & 300 ....................................................... 12
2.1 De onderdelen van het controleproces ............................................................................... 12
2.2 De planning van de controle ................................................................................................ 14
2.3 De uitvoering van de controle ............................................................................................. 15
2.4 De evaluatie en afronding van de controle.......................................................................... 18
Hoofdstuk 3: Cliënt- en opdrachtacceptatie (PAA: L4) – NV COS 210 ................................................ 20
3.1 Uitbrengen van een offerte ................................................................................................. 20
3.2 De cliënt en opdrachtaanvaarding ....................................................................................... 20
3.3 Opdrachtbevestiging ............................................................................................................ 24
3.4 Continuering van opdrachten .............................................................................................. 25
3.5 Aanvaarding van een opdrachtwijziging .............................................................................. 26
3.6 Stappenplan opdrachtaanvaarding ...................................................................................... 26
Hoofdstuk 4: Risicoanalyse & IT (GAA/IT: L5) – NV COS 315 .............................................................. 28
4.1 Doelstelling risicoanalyse ..................................................................................................... 28
4.2 Kennisvergaring, verkrijgen van inzicht en risico-identificatie ............................................ 28
4.3 Verkrijgen van inzicht in de interne beheersing .................................................................. 30
4.4 Identificeren van risico’s van materieel belang voor de jaarrekening................................. 33
4.5 Accountantscontrolerisico ................................................................................................... 38
4.6 IT: De invloed van IT op het controleproces ........................................................................ 39
4.7 IT: General IT Controls, Application Controls en User Controls ........................................... 42
4.8 IT: Controle van de IT controls ............................................................................................. 48
Hoofdstuk 5: Materialiteit (PAA: L5) – NV COS 320 ............................................................................ 54
5.1 Materialiteit in de controle .................................................................................................. 54
Hoofdstuk 6: Opstellen controleprogramma (PAA: L4)....................................................................... 57
6.1 Doelstelling controleprogramma en soorten werkzaamheden ........................................... 57
6.2 Samenstellen van de controlemix en documentatie ........................................................... 58
Hoofdstuk 7: Controle-informatie (GAA: L5) – NV COS 500 & 501 ..................................................... 64
7.1 Het begrip controle-informatie............................................................................................ 64
7.2 Kwaliteit van de controle-informatie ................................................................................... 64
7.3 Systeemgerichte en gegevensgerichte controlewerkzaamheden ....................................... 66
7.4 Soorten controlewerkzaamheden ....................................................................................... 69
4
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Hoofdstuk 8: De controleverklaring (PAA: L6) - NV COS 700 & 705.................................................... 73
8.1 Oordeel over de jaarrekening .............................................................................................. 73
8.2 Elementen van de controleverklaring .................................................................................. 74
8.3 Soorten oordelen ................................................................................................................. 77
Hoofdstuk 9: Communicatie over de controle (PAA: L6) - NV COS 700, 701, 260 en 265 .................. 81
9.1 Communicatie met de governance-organen ....................................................................... 81
9.2 Accountantsverslag .............................................................................................................. 81
9.3 Managementletter ............................................................................................................... 82
9.4 Communiceren van kernpunten van de controle ................................................................ 83
Hoofdstuk 10: Frauderichtlijnen & Tuchtrecht (GAA: L7) – NV COS 240 en 250 & NOCLAR .............. 86
10.1 Constateren van fraude tijdens de controle-opdracht ........................................................ 86
10.2 Wettelijke meldplicht inzake fraude & inzake witwastransacties ....................................... 92
10.3 Wet tuchtrechtspraak accountants ..................................................................................... 94
10.4 Doel van het tuchtrecht ....................................................................................................... 95
10.5 Inhoud van het tuchtrecht ................................................................................................... 95
Hoofdstuk 11: Ethiek voor accountants (GAA: L2) – VGBA ................................................................. 99
11.1 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA) ............................................ 99
11.2 Bedreigingen van de fundamentele beginselen ................................................................ 101
11.3 Werkprogramma VGBA & ViO (zevenstappenplan) .......................................................... 102
Hoofdstuk 12: Onafhankelijkheid van de Accountant (GAA: L3) - ViO ............................................. 106
12.1 Relatie tussen de ViO, VGBA en de Wta ............................................................................ 106
12.2 De onafhankelijkheid van de accountant .......................................................................... 107
12.3 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants (ViO) ..................................... 107
12.4 Bedreigingen voor de onafhankelijkheid en maatregelen................................................. 109
12.5 Bedreigingen betreffende de persoonlijke onafhankelijkheid .......................................... 111
12.6 Bedreigingen betreffende de opdrachtrelatie ................................................................... 113
Hoofdstuk 13: Handreiking Regelgeving Accountancy (HRA 2024) .................................................. 118
Te maken vraagstukken per onderwerp ............................................................................................ 121
Bijlagen................................................................................................................................................ 122
Bijlage 1: standaard risico’s risico-analyse ...................................................................................... 122
5
, Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Regelgeving voor Accountants (GAA: L1)
1.1 Regelgeving voor de individuele accountant en de accountantseenheid
De regelgeving voor het totale accountantsberoep bestaat uit verschillende soorten regels:
wetten, besluiten, verordeningen en nadere voorschriften. De verschillende soorten regels
kunnen weer van toepassing zijn op verschillende groepen: enerzijds zijn er regels voor de
individuele accountant en anderzijds voor de accountantsorganisatie.
Regelgeving voor de individuele accountant
De belangrijkste regelingen voor individuele accountants zijn: de Wet op het accountants-
beroep, de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants en de Verordening op de
kwaliteitsbeoordelingen.
Afhankelijk van de wettelijke bevoegdheid is de regelgeving die de beroepsorganisatie
uitvaardigt, in drie categorieën te verdelen:
• Verordeningen;
• Nadere voorschriften;
• Controle- en overige standaarden.
Wet op het accountantsberoep
In de Wet op het accountantsberoep (Wab) zijn de taak, de rechten en verplichtingen en de
bevoegdheden van de beroepsorganisatie (NBA) geregeld.
Verordeningen
Een verordening is een overheidsbesluit van algemene strekking met verbindende werking.
De bevoegdheid om verordeningen vast te stellen is in art. 19 Wab verleend aan de leden-
vergadering van de NBA. Een verordening wordt vastgesteld door de ledenvergadering en is
6
Audit & Assurance 3 (AA3)
B-Accountancy
Collegejaar: 2024-2025
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• De Grondslagen van Auditing & Assurance (GAA) – 8e druk
• De Praktijk van Auditing & Assurance (PAA) – 8e druk
• IT B@sed (IT) – 3e druk
• HRA 2024 (NBA)
• Materiaal van Blackboard (BB):
o Werk- en Hoorcollege Slides AA3
o Extra oefenopgaven AA3
Bij het studieonderdeel Audit & Assurance 3 (AA3) – en dus in deze samenvatting - zullen de
volgende onderwerpen behandeld worden:
• Regelgeving voor Accountants;
• Het controleproces;
• Cliënt- en opdrachtacceptatie;
• Risico-analyse & IT in de accountantspraktijk;
• Materialiteit;
• Opstellen controleprogramma;
• Controle-informatie;
• Controleverklaringen, overige rapportages en communicatie over de bevindingen;
• Ethiek voor accountants;
• Onafhankelijkheid van de accountant;
• Fraude, onwettig handelen & Tuchtrecht;
• Toelichting Handreiking Regelgeving Accounting (HRA).
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning AA3 als
tentamenstof staat voorgeschreven. Wanneer theorie uit de weekplanning niet wordt
opgenomen in deze samenvatting, zal dit te vinden zijn in de opmerkingen hieronder.
Opvallend bij het vak Audit & Assurance 3 (AA3) is dat het een samenvoeging is van de vakken
Audit & Assurance 1 (AA1) en Audit & Assurance 2 (AA2). De hoofdstukken zoals opgenomen
in deze samenvatting zullen dan ook voor een groot deel overeenkomen met de hoofdstukken
uit de samenvattingen AA1 en AA2. Het verschil is de verdieping in de oefenopgaven en de
toelichting op de HRA. In de weekplanning worden alle hoofdstukken weer voorgeschreven.
Ter volledigheid zijn derhalve dus ook weer alle hoofdstukken opgenomen. Op het tentamen
worden echter specifieke onderwerpen gevraagd. Zie hiervoor de onderwerpen op de
volgende pagina (onderaan). Dit is de belangrijkste theorie.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopgaven zoals deze zijn voorgeschreven
in de weekplanning, en van het proeftentamen Audit & Assurance 3 (AA3). Aan het einde van
deze samenvatting is een lijst opgenomen met de te maken opdrachten behorende bij het
2
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
studieonderdeel Audit & Assurance 3 (AA3). Veel succes met de voorbereiding voor het
tentamen!
Opmerkingen:
• Hoofdstuk 1 uit het boek GAA is opgenomen in de weekplanning, maar gaat over de
betekenis van de accountantscontrole. Aangezien deze samenvatting ingaat om
verdiepende zaken (namelijk uit niveau Audit & Assurance en stof voor de OAT) heb ik
dit hoofdstuk buiten beschouwing gelaten.
• Hoofdstuk 1 uit het boek IT B@sed is niet opgenomen in de samenvatting. Dit
hoofdstuk is handig om een keer doorgenomen te hebben, maar behandelt vooral
algemene begrippen inzake de IT-omgeving van een organisatie.
• Hoofdstuk 9.1 uit het boek IT B@sed is niet opgenomen in de samenvatting. Dit is een
algemene beschrijving van het toekomst perspectief in combinatie met IT voor de
accountant. Handig om een keer door te nemen, maar niet interessant voor het
tentamen of de OAT.
• Hoofdstuk 8.2 uit het boek PAA is niet opgenomen in de samenvatting, aangezien hier
een overview wordt gegeven wat allemaal in een controleverklaring opgenomen dient
te worden. Deze zelfde elementen komen in paragraaf 8.3 weer aan bod maar dan ook
met toelichting. Deze paragraaf is wel opgenomen in de samenvatting.
• Hoofdstuk 8.5 uit het boek PAA is niet opgenomen in de samenvatting. Deze paragraaf
gaat heel uitgebreid in op de openbaarmaking van de controleverklaring. Naar mijn
verwachting is dat niet belangrijk voor het tentamen. Tevens is deze stof ook niet
opgenomen in de sheets van de betreffende collegeweek.
• Paragraaf 6.2 , 6.3, 6.5 en paragraaf 6.7 uit het boek GAA is niet meegenomen in de
samenvatting.
Het tentamen Audit & Assurance 3 (AA3) zal bestaan uit de volgende onderwerpen/vragen:
• Risico-analyse;
• Controleverklaringen;
• VGBA;
• ViO;
• Overige.
o Fraude.
o Opdrachtacceptatie.
o Artikelen NV Cossen.
3
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Regelgeving voor Accountants (GAA: L1) ........................................................................ 6
1.1 Regelgeving voor de individuele accountant en de accountantseenheid ............................. 6
1.2 Wet op het Accountantsberoep .......................................................................................... 10
1.3 Regelgeving voor de jaarverslaggeving voor de accountantscontrole ................................ 11
Hoofdstuk 2: Het controleproces (PAA: L4) – NV COS 200 & 300 ....................................................... 12
2.1 De onderdelen van het controleproces ............................................................................... 12
2.2 De planning van de controle ................................................................................................ 14
2.3 De uitvoering van de controle ............................................................................................. 15
2.4 De evaluatie en afronding van de controle.......................................................................... 18
Hoofdstuk 3: Cliënt- en opdrachtacceptatie (PAA: L4) – NV COS 210 ................................................ 20
3.1 Uitbrengen van een offerte ................................................................................................. 20
3.2 De cliënt en opdrachtaanvaarding ....................................................................................... 20
3.3 Opdrachtbevestiging ............................................................................................................ 24
3.4 Continuering van opdrachten .............................................................................................. 25
3.5 Aanvaarding van een opdrachtwijziging .............................................................................. 26
3.6 Stappenplan opdrachtaanvaarding ...................................................................................... 26
Hoofdstuk 4: Risicoanalyse & IT (GAA/IT: L5) – NV COS 315 .............................................................. 28
4.1 Doelstelling risicoanalyse ..................................................................................................... 28
4.2 Kennisvergaring, verkrijgen van inzicht en risico-identificatie ............................................ 28
4.3 Verkrijgen van inzicht in de interne beheersing .................................................................. 30
4.4 Identificeren van risico’s van materieel belang voor de jaarrekening................................. 33
4.5 Accountantscontrolerisico ................................................................................................... 38
4.6 IT: De invloed van IT op het controleproces ........................................................................ 39
4.7 IT: General IT Controls, Application Controls en User Controls ........................................... 42
4.8 IT: Controle van de IT controls ............................................................................................. 48
Hoofdstuk 5: Materialiteit (PAA: L5) – NV COS 320 ............................................................................ 54
5.1 Materialiteit in de controle .................................................................................................. 54
Hoofdstuk 6: Opstellen controleprogramma (PAA: L4)....................................................................... 57
6.1 Doelstelling controleprogramma en soorten werkzaamheden ........................................... 57
6.2 Samenstellen van de controlemix en documentatie ........................................................... 58
Hoofdstuk 7: Controle-informatie (GAA: L5) – NV COS 500 & 501 ..................................................... 64
7.1 Het begrip controle-informatie............................................................................................ 64
7.2 Kwaliteit van de controle-informatie ................................................................................... 64
7.3 Systeemgerichte en gegevensgerichte controlewerkzaamheden ....................................... 66
7.4 Soorten controlewerkzaamheden ....................................................................................... 69
4
,Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Hoofdstuk 8: De controleverklaring (PAA: L6) - NV COS 700 & 705.................................................... 73
8.1 Oordeel over de jaarrekening .............................................................................................. 73
8.2 Elementen van de controleverklaring .................................................................................. 74
8.3 Soorten oordelen ................................................................................................................. 77
Hoofdstuk 9: Communicatie over de controle (PAA: L6) - NV COS 700, 701, 260 en 265 .................. 81
9.1 Communicatie met de governance-organen ....................................................................... 81
9.2 Accountantsverslag .............................................................................................................. 81
9.3 Managementletter ............................................................................................................... 82
9.4 Communiceren van kernpunten van de controle ................................................................ 83
Hoofdstuk 10: Frauderichtlijnen & Tuchtrecht (GAA: L7) – NV COS 240 en 250 & NOCLAR .............. 86
10.1 Constateren van fraude tijdens de controle-opdracht ........................................................ 86
10.2 Wettelijke meldplicht inzake fraude & inzake witwastransacties ....................................... 92
10.3 Wet tuchtrechtspraak accountants ..................................................................................... 94
10.4 Doel van het tuchtrecht ....................................................................................................... 95
10.5 Inhoud van het tuchtrecht ................................................................................................... 95
Hoofdstuk 11: Ethiek voor accountants (GAA: L2) – VGBA ................................................................. 99
11.1 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA) ............................................ 99
11.2 Bedreigingen van de fundamentele beginselen ................................................................ 101
11.3 Werkprogramma VGBA & ViO (zevenstappenplan) .......................................................... 102
Hoofdstuk 12: Onafhankelijkheid van de Accountant (GAA: L3) - ViO ............................................. 106
12.1 Relatie tussen de ViO, VGBA en de Wta ............................................................................ 106
12.2 De onafhankelijkheid van de accountant .......................................................................... 107
12.3 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants (ViO) ..................................... 107
12.4 Bedreigingen voor de onafhankelijkheid en maatregelen................................................. 109
12.5 Bedreigingen betreffende de persoonlijke onafhankelijkheid .......................................... 111
12.6 Bedreigingen betreffende de opdrachtrelatie ................................................................... 113
Hoofdstuk 13: Handreiking Regelgeving Accountancy (HRA 2024) .................................................. 118
Te maken vraagstukken per onderwerp ............................................................................................ 121
Bijlagen................................................................................................................................................ 122
Bijlage 1: standaard risico’s risico-analyse ...................................................................................... 122
5
, Samenvatting Audit & Assurance 3 (AA3) | ACVH19AA3A | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Regelgeving voor Accountants (GAA: L1)
1.1 Regelgeving voor de individuele accountant en de accountantseenheid
De regelgeving voor het totale accountantsberoep bestaat uit verschillende soorten regels:
wetten, besluiten, verordeningen en nadere voorschriften. De verschillende soorten regels
kunnen weer van toepassing zijn op verschillende groepen: enerzijds zijn er regels voor de
individuele accountant en anderzijds voor de accountantsorganisatie.
Regelgeving voor de individuele accountant
De belangrijkste regelingen voor individuele accountants zijn: de Wet op het accountants-
beroep, de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants en de Verordening op de
kwaliteitsbeoordelingen.
Afhankelijk van de wettelijke bevoegdheid is de regelgeving die de beroepsorganisatie
uitvaardigt, in drie categorieën te verdelen:
• Verordeningen;
• Nadere voorschriften;
• Controle- en overige standaarden.
Wet op het accountantsberoep
In de Wet op het accountantsberoep (Wab) zijn de taak, de rechten en verplichtingen en de
bevoegdheden van de beroepsorganisatie (NBA) geregeld.
Verordeningen
Een verordening is een overheidsbesluit van algemene strekking met verbindende werking.
De bevoegdheid om verordeningen vast te stellen is in art. 19 Wab verleend aan de leden-
vergadering van de NBA. Een verordening wordt vastgesteld door de ledenvergadering en is
6
