Interpreteren van wetenschappelijke literatuur
Introductie EBM
- Wetenschappelijk onderzoek is essentieel voor kwaliteitsvolle ontwikkeling van de paramedische
sector
- Wetenschappelijk onderzoek is essentieel voor kwaliteitsvolle zorg
- Wetenschappelijk onderzoek realiseert haar potentieel, maar moet nog breder worden
geïmplementeerd in de klinische praktijk
Waarom EBM weinig impact?
→ Barrières
- Vertaling wetenschap – praktijk
o Toegang artikelen tijdschriften
o Richtlijnen, reviews onvoldoende
- Educatie
o Gebruik van databanken
o Interpretatie van resultaten
o Taal
- Economische – terugbetalingstarieven
- Onvoldoende bewijskracht
o Kwantiteit, beslaat niet alle domeinen
o Kwaliteit, gericht op de ‘standaardpatiënt’
o Mentale barrières en attitudes
Bewijskracht in context:
Hoe lager, hoe meer risico op vertekening
Wetenschappelijke communicatie
1. Wetenschappelijke teksten (artikelen): geschreven en gericht op wetenschappers en onderzoekers
om te communiceren over onderzoek in dezelfde wetenschappelijke discipline
2. Wetenschappelijke posters en mondelinge presentaties: meer directe verbale/visuele rapporten
gericht op wetenschappers en onderzoekers om te communiceren over onderzoek in dezelfde
wetenschappelijke discipline
3. Sociale media: snel mensen kunnen bereiken
Meerdere soorten artikels
1. Review = een artikel dat wetenschappelijke literatuur rond een specifiek subdomein bespreekt,
maar waarin de auteurs niet enkel over een eigen onderzoek rapporteren
a. Systematische review met of zonder meta-analyse, heeft een systematische aanpak van de
selectie van de artikelen en bevat altijd een methodologische analyse (bias)
b. Scoping reviews: het synthetiseren van onderzoeksgegevens die vaak worden gebruikt, om
bestaande literatuur op een bepaald gebied te categoriseren of te groeperen in termen van
aard, kenmerken en volume; bevat geen bias-analyse, maar wel een systematische
benadering van de selectie van materiaal
, c. Niet-systematische (narratieve) review: bevat geen methodologische analyse en de selectie
van het materiaal gebeurt door de auteur
▪ Gevraagd of iemand iets wil schrijven over bepaald onderwerp in tijdschrift → leuker
om te lezen
d. Klinische richtlijn: bevat een methodologische analyse (minder uitgebreid als een
systematische review) maar met een klinische toepassing
▪ Geen onderzoeksvraag, samenvatting over wat er op dat moment gekend is over dat
onderwerp
2. Empirisch artikel = een artikel waarin de auteurs een eigen wetenschappelijk onderzoek
rapporteren
o Ingebed in de context van voorgaand onderzoek via:
▪ Introductie: state of the art, wat is er al gekend in de literatuur over het onderwerp?
▪ Discussie: eigen resultaten terugkoppelen naar wat er gekend is in de literatuur
a. Gecontroleerde effect studies: bevat controle groep
b. Ongecontroleerde effect studies: geen controle groep
c. Prognostische studies: meestal met als doel om de uitkomst in de tijd te voorspellen
d. Diagnostische studies: correctheid van diagnostische instrumenten nagaan
e. Validiteitsstudies: betrouwbaarheid van meetinstrumenten
Het beoordelen van de methodologische kwaliteit van artikelen
Peer review en impact factor
→ Hoe weet ik of ik op de uitkomst van een studie kan betrouwen?
Peer review: meest belangrijke kwaliteitslabel, elk artikel gaat door een peer review van minstens 2 of 3
reviewers, wordt vrijwillig gedaan zonder betaling
- Peer review open: in open access tijdschriften worden de reviewers bekend gemaakt
Impactfactoren: zeggen iets over de kwaliteit van een tijdschrift waar de paper in is gepubliceerd, namelijk
het aantal citaties in verhouding tot het aantal publicaties
- Web of science (databank) → Journal citation reports (subdatabank): biedt overzicht van
impactfactoren
- The New England Journal Of Medicine: hoge impactfactor van 158,5
Impact factors rehabilitation
- Smaller readership
- Impact factors between 0-5
- Research funding is lower
- Growing field of applied science
- BUT growing interest and can be published in Medical journals with higher impact factors
Interpretatie van EBM
Hoe weet ik of ik op de uitkomst kan betrouwen?
- Eigen detail-interpretatie is belangrijk
o Significantie is niet genoeg
o Impactfactor is niet genoeg
- Gebruik je statistische kennis en je methodologisch kritisch inzicht (wees een detectieve voor bias)
Quality rating – control for confounding
→ verschillende systemin van classificatie
,Sacket’s levels of evidence: niveaus
- Level 1: A
o Systematische review RCT’s
o Individuele RCT
- Level 2: B
o Systematische review cohort-studies
o RCT lage kwaliteit (ontbreekt enkele criteria)
o Individuele cohortstudie
- Level 3: B
o Systematische review ‘case-control’ (patiëntencontroleonderzoek)
o Individuele case-control studies
- Level 4: C
o ‘Case series’ patiëntenserie (of cohort of case-control lage kwaliteit)
- Level 5: D
o ‘case reports’, ervaring van deskundigen
→ Aanbeveling: A>B>C>D
Conclusie
- Het beoordelen van studies op basis van het design alleen is onvoldoende
- Vandaar dat alle bronnen van vertekening specifiek moeten beoordeeld worden binnen elk studie-
design
Studiedesign
Randomized clinical trials (RCT’s)
- Criteria voor lage kwaliteit: lage power, geen blindering, hoge dropout, cross-over design (carry-over
effect)
Randomised cross-over
- Voordeel
o Minder power nodig omdat je dezelfde patiënten bestudeert (minder variabiliteit)
o Beide groepen krijgen de interventie (minder ethische problemen en minder uitval omdat
patiënten actieve behandeling willen)
- Nadeel
o Carry-over of overdrachtseffecten: resteffecten van de eerste fase van de cross-overstudie,
die niet worden verminderd door wash-out
o Langere follow-up nodig en dus grotere kans op uittval
→ Kunt u dit onderzoek opnemen in een meta-analyse?
- Niet als er sprake is van een overdracht
- Meestal gebruiken mensen alleen de eerste fase
, Randomised delayed start trial = gerandomiseerde uitgestelde start studie-design
- Gebruikt in studies waar geen absolute ‘end-points’ (de beoogde uitkomsten van een interventie)
worden getoetst, maar waar een betere evolutie van een ziekte wordt nagestreefd
- Voorbeeld: Rasigiline neuroprotectief tegen ziekte van Parkinson? Onderscheid maken tussen
symptomatische en niet-symptomatische effecten
RCTs
- Endpoint of primaire uitkomstmaat moet op voorhand bepaald worden = ‘open science’
- Via trial-registratie
- Secundaire uitkomstmaten zijn bijkomende interessante parameters
- Tertiaire uitkomstmaken (minst belangrijk)
- Schadelijke effecten zijn bijkomende maten
Observationele studies
- Omvatten alleen het observeren en het bepalen van de natuurlijke geschiedenis van de
omstandigheden (relatie tussen een blootstelling en een uitkomst)
- Heeft geen causale zeggingskracht
Cohort studies (beschrijvend groepsonderzoek)
- Niet-experimenteel, wel observationeel
- Wel een vergelijking tussen groepen (ook vaak gebruikt bij predictive of prognostisch onderzoek)
- Verstorende factoren, ‘confounders’ (hebben een invloed op zowel de uitkomst als de risicofactor)
- Meestal is er selectie-bias (vertekening)
Controleren op selectiebias
- Soms kan matching worden overwogen door voor elke geval een overeenkomend subject te
selecteren
Introductie EBM
- Wetenschappelijk onderzoek is essentieel voor kwaliteitsvolle ontwikkeling van de paramedische
sector
- Wetenschappelijk onderzoek is essentieel voor kwaliteitsvolle zorg
- Wetenschappelijk onderzoek realiseert haar potentieel, maar moet nog breder worden
geïmplementeerd in de klinische praktijk
Waarom EBM weinig impact?
→ Barrières
- Vertaling wetenschap – praktijk
o Toegang artikelen tijdschriften
o Richtlijnen, reviews onvoldoende
- Educatie
o Gebruik van databanken
o Interpretatie van resultaten
o Taal
- Economische – terugbetalingstarieven
- Onvoldoende bewijskracht
o Kwantiteit, beslaat niet alle domeinen
o Kwaliteit, gericht op de ‘standaardpatiënt’
o Mentale barrières en attitudes
Bewijskracht in context:
Hoe lager, hoe meer risico op vertekening
Wetenschappelijke communicatie
1. Wetenschappelijke teksten (artikelen): geschreven en gericht op wetenschappers en onderzoekers
om te communiceren over onderzoek in dezelfde wetenschappelijke discipline
2. Wetenschappelijke posters en mondelinge presentaties: meer directe verbale/visuele rapporten
gericht op wetenschappers en onderzoekers om te communiceren over onderzoek in dezelfde
wetenschappelijke discipline
3. Sociale media: snel mensen kunnen bereiken
Meerdere soorten artikels
1. Review = een artikel dat wetenschappelijke literatuur rond een specifiek subdomein bespreekt,
maar waarin de auteurs niet enkel over een eigen onderzoek rapporteren
a. Systematische review met of zonder meta-analyse, heeft een systematische aanpak van de
selectie van de artikelen en bevat altijd een methodologische analyse (bias)
b. Scoping reviews: het synthetiseren van onderzoeksgegevens die vaak worden gebruikt, om
bestaande literatuur op een bepaald gebied te categoriseren of te groeperen in termen van
aard, kenmerken en volume; bevat geen bias-analyse, maar wel een systematische
benadering van de selectie van materiaal
, c. Niet-systematische (narratieve) review: bevat geen methodologische analyse en de selectie
van het materiaal gebeurt door de auteur
▪ Gevraagd of iemand iets wil schrijven over bepaald onderwerp in tijdschrift → leuker
om te lezen
d. Klinische richtlijn: bevat een methodologische analyse (minder uitgebreid als een
systematische review) maar met een klinische toepassing
▪ Geen onderzoeksvraag, samenvatting over wat er op dat moment gekend is over dat
onderwerp
2. Empirisch artikel = een artikel waarin de auteurs een eigen wetenschappelijk onderzoek
rapporteren
o Ingebed in de context van voorgaand onderzoek via:
▪ Introductie: state of the art, wat is er al gekend in de literatuur over het onderwerp?
▪ Discussie: eigen resultaten terugkoppelen naar wat er gekend is in de literatuur
a. Gecontroleerde effect studies: bevat controle groep
b. Ongecontroleerde effect studies: geen controle groep
c. Prognostische studies: meestal met als doel om de uitkomst in de tijd te voorspellen
d. Diagnostische studies: correctheid van diagnostische instrumenten nagaan
e. Validiteitsstudies: betrouwbaarheid van meetinstrumenten
Het beoordelen van de methodologische kwaliteit van artikelen
Peer review en impact factor
→ Hoe weet ik of ik op de uitkomst van een studie kan betrouwen?
Peer review: meest belangrijke kwaliteitslabel, elk artikel gaat door een peer review van minstens 2 of 3
reviewers, wordt vrijwillig gedaan zonder betaling
- Peer review open: in open access tijdschriften worden de reviewers bekend gemaakt
Impactfactoren: zeggen iets over de kwaliteit van een tijdschrift waar de paper in is gepubliceerd, namelijk
het aantal citaties in verhouding tot het aantal publicaties
- Web of science (databank) → Journal citation reports (subdatabank): biedt overzicht van
impactfactoren
- The New England Journal Of Medicine: hoge impactfactor van 158,5
Impact factors rehabilitation
- Smaller readership
- Impact factors between 0-5
- Research funding is lower
- Growing field of applied science
- BUT growing interest and can be published in Medical journals with higher impact factors
Interpretatie van EBM
Hoe weet ik of ik op de uitkomst kan betrouwen?
- Eigen detail-interpretatie is belangrijk
o Significantie is niet genoeg
o Impactfactor is niet genoeg
- Gebruik je statistische kennis en je methodologisch kritisch inzicht (wees een detectieve voor bias)
Quality rating – control for confounding
→ verschillende systemin van classificatie
,Sacket’s levels of evidence: niveaus
- Level 1: A
o Systematische review RCT’s
o Individuele RCT
- Level 2: B
o Systematische review cohort-studies
o RCT lage kwaliteit (ontbreekt enkele criteria)
o Individuele cohortstudie
- Level 3: B
o Systematische review ‘case-control’ (patiëntencontroleonderzoek)
o Individuele case-control studies
- Level 4: C
o ‘Case series’ patiëntenserie (of cohort of case-control lage kwaliteit)
- Level 5: D
o ‘case reports’, ervaring van deskundigen
→ Aanbeveling: A>B>C>D
Conclusie
- Het beoordelen van studies op basis van het design alleen is onvoldoende
- Vandaar dat alle bronnen van vertekening specifiek moeten beoordeeld worden binnen elk studie-
design
Studiedesign
Randomized clinical trials (RCT’s)
- Criteria voor lage kwaliteit: lage power, geen blindering, hoge dropout, cross-over design (carry-over
effect)
Randomised cross-over
- Voordeel
o Minder power nodig omdat je dezelfde patiënten bestudeert (minder variabiliteit)
o Beide groepen krijgen de interventie (minder ethische problemen en minder uitval omdat
patiënten actieve behandeling willen)
- Nadeel
o Carry-over of overdrachtseffecten: resteffecten van de eerste fase van de cross-overstudie,
die niet worden verminderd door wash-out
o Langere follow-up nodig en dus grotere kans op uittval
→ Kunt u dit onderzoek opnemen in een meta-analyse?
- Niet als er sprake is van een overdracht
- Meestal gebruiken mensen alleen de eerste fase
, Randomised delayed start trial = gerandomiseerde uitgestelde start studie-design
- Gebruikt in studies waar geen absolute ‘end-points’ (de beoogde uitkomsten van een interventie)
worden getoetst, maar waar een betere evolutie van een ziekte wordt nagestreefd
- Voorbeeld: Rasigiline neuroprotectief tegen ziekte van Parkinson? Onderscheid maken tussen
symptomatische en niet-symptomatische effecten
RCTs
- Endpoint of primaire uitkomstmaat moet op voorhand bepaald worden = ‘open science’
- Via trial-registratie
- Secundaire uitkomstmaten zijn bijkomende interessante parameters
- Tertiaire uitkomstmaken (minst belangrijk)
- Schadelijke effecten zijn bijkomende maten
Observationele studies
- Omvatten alleen het observeren en het bepalen van de natuurlijke geschiedenis van de
omstandigheden (relatie tussen een blootstelling en een uitkomst)
- Heeft geen causale zeggingskracht
Cohort studies (beschrijvend groepsonderzoek)
- Niet-experimenteel, wel observationeel
- Wel een vergelijking tussen groepen (ook vaak gebruikt bij predictive of prognostisch onderzoek)
- Verstorende factoren, ‘confounders’ (hebben een invloed op zowel de uitkomst als de risicofactor)
- Meestal is er selectie-bias (vertekening)
Controleren op selectiebias
- Soms kan matching worden overwogen door voor elke geval een overeenkomend subject te
selecteren
