Samenvatting - Strafrecht

, lOMoARcPSD|11439016




5
GRONDSLAGEN VAN HET STRAFRECHT
THEMA 1 RECHT EN RECHTSWETENSCHAP

1 INLEIDING
.
Recht = alomtegenwoordig  overal aanwezig
Recht = complex gegeven  moeilijk te omschrijven in eigen terminologie
 Opvattingen verschillen van mens tot mens + van land tot land
MAAR
• definitie nuttig?
o Ja, enkel juridisch probleem behoeft juridische ‘oplossing’

• Definitie mogelijk?
o Nooit volledig sluitend maar wel enkele essentialia 1




ENGE DEFINITIE
Recht = rechtsregels  op maatschappelijk aanvaardbare manier problemen “oplossen”
Bv. Schadevergoeding / sanctie
 Afdwingbare normen o

Via overheid

 = geweldmonopolie:
• zorgt ervoor dat men zichzelf geen recht mag verschaffen
• in de loop van de geschiedenis is de overheid de enige die geweld mag gebruiken -> om
onrecht recht te zetten
>< niet-afdwingbare normen bv. Normen van goed fatsoen of morele standaarden
MAAR zorgt voor discussie
Bv. Wanneer jongen geslagen wordt omdat hij boer aan tafel laat  rechtsregel/gedragsregel??
DUS onderscheid:
Rechtsregels: afdwingbaarheid gaat uit van bevoegde overheid


Sanctie-vrijwillig =
Rechtsregel wordt grotendeel gerespecteerd ‘omdat het zo hoort’ NIET door de opgelegde juridische sanctie 
Dwang komt zeer weinig aan bod



1 Belangrijke kenmerken

, lOMoARcPSD|11439016




5
BREDE DEFINITIE
Recht = jargon, methode, geheel van instellingen

Juridisch probleem: Stromae vergeet afspraak om op te treden in de Vooruit terwijl 100en kaartjes zijn
verkocht

Geen juridisch probleem: je vergeet de afspraak om bij je moeder langs te gaan

Voor juridisch probleem  juridische “oplossing”
 “oplossing” tussen aanhalingstekens omdat het recht er niet voor kan zorgen dat Stromae nog komt MAAR kan
wel ervoor zorgen dat hij een financiële schadevergoeding moet betalen o = essentiële beperking van het
recht

o Juridische “oplossing” is meestal financiële oplossing


We spreken over recht van zodra aan de meeste van volgende kenmerken is voldaan




A | EEN RATIONEEL OPGEBOUWD GEHEEL
Recht = samenstellende deeltjes die op een logische manier met elkaar verbonden zijn
 Dus: zaak van de rede
MAAR recht is niet harteloos
 Toename van de aandacht voor de voelende mens in het recht
Bv. De belangen van een kind + recht om gehoord te worden in familiezaken
Praktijk recht  voelende mens
Theorie recht  logische of rationele bezigheid




TERMINOLOGIE
Elke term  specifieke betekenis vastgelegd door
• Wet
• Of rechtspraak
• Of rechtsleer
• Of gewoonte
Juristen gebruiken jargon2 dat strikter is dan gewoon taalgebruik


2 Een jargon is het taalgebruik binnen een vakgebied of een groep mensen

, lOMoARcPSD|11439016




5
Bv. “belastingen ontduiken is een misdaad”
FOUT  misdrijf = een handeling die strafbaar is:
• Misdaad = zwaarste misdrijf bv. Moord, brandstichting
• Wanbedrijf = bv. Diefstal, slagen en verwondingen
• Overtreding = bv. Verkeersovertreding
Juridische terminologie = genormeerd
Bv. Verboden voor voertuigen om stil te staan op plaats waar het gevaarlijk is voor andere weggebruikers 
“stilstaan” = niet langer stilstaan dan nodig is voor in- of uitstappen of in- of uitladen


Juridische taal = vak- en volkstaal
• Sommige termen zelfde als in dagdagelijks taalgebruik
• Soms specifieke betekenis die afwijkt van wat in gewone omgang wordt verstaan
• Soms woorden die buiten juridische context geen zin hebben o Door noodzaak op wetenschappelijk
niveau toepassingsgebieden en definities te kunnen omschrijven en menselijke situaties te kunnen
bekijken en beoordelen op basis van feiten, met het oog op analyse
o Om een afstand te creëren




C | DE BEDOELING VAN HET RECHT IS DE MAATSCHAPPIJ TE ORDENEN
Recht = middel om de maatschappelijke orde te regelen, te herstellen
 In principe waardeneutraal, maar wordt ingezet door de politiek om beleid af te dwingen
Maar toepassing en omzetting van rechtregels = techniek
 Toch: juristen niet pure technici
o Bij bijna elke rechtstoepassing en bij bijna elke geschillenbeslechting

 Persoonlijke inbreng jurist = waardekeuze


Discussie regulering – deregulering:
Overheid te ver gegaan in wil om alles wettelijk te regelen?


D | WAARAAN VAN OVERHEIDSWEGE SANCTIES KLEVEN
Norm = rechtsnorm ALS er een sanctie aan verbonden is
Sanctie = algemene term  verschillende soorten sancties
Bv. Misdrijven worden gesanctioneerd door een straf bv. boete, gevangenisstraf