INTERNATIONAAL RECHT
Academiejaar 2019 – 2020
Prof. Dr. Jan Wouters
,INHOUDSOPGAVE
1 Inleiding Internationaalrecht .................................................................................................................... 5
1.1 Inleiding tot het vak publiekrecht II ......................................................................................................... 5
1.1.1 Publiekrecht in de gelaagde rechtsorde .......................................................................................... 5
1.1.2 Illustratie: vluchtelingen .................................................................................................................. 6
1.2 Studiemateriaal en examen .................................................................................................................... 9
1.3 Inleiding tot het internationaal recht .................................................................................................... 10
1.3.1 Wat is internationaal recht? .......................................................................................................... 10
1.3.2 Functies van internationaal recht ................................................................................................. 10
1.3.2.1 Bevoegdheid volkenrechtelijke subjecten afbakenen ............................................................... 10
1.3.2.2 Regelen van coëxistentie van internationale rechtssubjecten .................................................. 11
1.3.2.3 Regelen van internationale samenwerking tussen internationale rechtssubjecten ................. 11
1.3.3 Kenmerken van internationaal recht ............................................................................................ 12
1.3.3.1 Geen centrale wetgever ............................................................................................................ 12
1.3.3.2 Geen centrale rechter ............................................................................................................... 12
1.3.3.3 Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging ............................................. 12
1.3.3.4 Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging ................................ 13
1.3.3.5 Uiterst gedifferentieerd recht ................................................................................................... 13
1.3.4 Structuur internationaal recht ...................................................................................................... 13
2 Bronnen van internationaal recht ........................................................................................................... 14
2.1 Verdragsrecht ........................................................................................................................................ 14
2.1.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 14
2.1.2 Definitie ......................................................................................................................................... 14
2.1.2.1 Gewoonterechtelijke definitie................................................................................................... 14
2.1.2.2 Verdragsrechtelijke definitie ..................................................................................................... 15
2.1.3 Soorten .......................................................................................................................................... 16
2.1.4 Bekendmaking ............................................................................................................................... 17
2.1.5 Totstandkoming van verdragen .................................................................................................... 17
2.1.5.1 Opstellen van de verdragstekst ................................................................................................. 17
2.1.5.2 Uitdrukken van de wilsuiting ..................................................................................................... 18
2.1.5.3 Parlementaire instemming ........................................................................................................ 19
2.1.6 Voorbehouden .............................................................................................................................. 20
2.1.6.1 Grenzen maken aan voorbehouden .......................................................................................... 20
2.1.6.2 Rechtsgevolgen van voorbehouden .......................................................................................... 20
2.1.6.3 Rechtsgevolgen van bezwaar tegen een voorbehoud .............................................................. 21
2.1.6.4 Intrekking voorbehouden .......................................................................................................... 21
2.1.7 Inwerkingtreding ........................................................................................................................... 21
2.1.8 Naleving ......................................................................................................................................... 22
2.1.9 Toepassing ..................................................................................................................................... 23
2.1.9.1 Toepassing achtereenvolgende verdragen m.b.t. hetzelfde onderwerp .................................. 23
2.1.10 Uitlegging/interpretatie ................................................................................................................ 24
2.1.11 Gevolgen tegenover derden .......................................................................................................... 25
2.1.12 Nietigheid ...................................................................................................................................... 26
2.1.13 Amendering en wijziging ............................................................................................................... 27
2.1.14 Beëidiging en opschorting ............................................................................................................. 27
2.1.14.1 Algemeen .............................................................................................................................. 27
1
, 2.1.14.2 Opzegging of terugtrekking ................................................................................................... 27
2.1.14.3 Sluiten van een later verdrag ................................................................................................ 28
2.1.14.4 Wanprestatie ......................................................................................................................... 28
2.1.14.5 Overmacht ............................................................................................................................. 28
2.1.14.6 Rebus sic stantibus ................................................................................................................ 28
3 Andere bronnen van internationaal recht – verhoudingen tussen de bronnen ....................................... 29
3.1 Gewoonterecht ...................................................................................................................................... 29
3.1.1 Statenpraktijk ................................................................................................................................ 29
3.1.2 Opinio Juris .................................................................................................................................... 29
3.1.3 Universeel, regionaal en specifiek gewoonterecht ....................................................................... 30
3.1.4 Codificatie ..................................................................................................................................... 30
3.2 Algemene rechtsbeginselen................................................................................................................... 30
3.3 Rechtspraak en rechtsleer ..................................................................................................................... 31
3.4 Billijkheid ............................................................................................................................................... 31
3.5 Eenzijdige rechtshandelingen ................................................................................................................ 31
3.5.1 Staten ............................................................................................................................................ 31
3.5.2 Internationale organisaties ........................................................................................................... 31
3.6 Soft law – informele internationale rechtsvorming ............................................................................... 32
3.7 Hiërarchie van bronnen ......................................................................................................................... 32
4 Subjecten van het internationaal recht................................................................................................... 34
4.1 Staten .................................................................................................................................................... 34
4.1.1 Definitie ......................................................................................................................................... 34
4.1.1.1 Constitutieve bestanddelen ...................................................................................................... 34
4.1.2 Staatsvorming ............................................................................................................................... 35
4.1.2.1 Totstandkoming van staten ....................................................................................................... 35
4.1.2.2 Verwerving van grondgebied .................................................................................................... 37
4.1.2.3 Erkenning................................................................................................................................... 37
4.1.2.4 Statenopvolging......................................................................................................................... 38
4.1.2.5 rechtsgevolgen .......................................................................................................................... 38
4.2 Niet-statelijke actoren ........................................................................................................................... 39
4.2.1 Internationale organisaties ........................................................................................................... 39
4.2.1.1 Internationale rechtspersoonlijkheid ........................................................................................ 39
4.2.1.2 heilige stoel ............................................................................................................................... 40
4.2.1.3 Bevrijdingsbewegingen ............................................................................................................. 40
4.2.1.4 Individuen .................................................................................................................................. 40
4.2.1.5 Internationaal Strafgerechtshof ................................................................................................ 40
4.2.1.6 Volkenrechtelijke bescherming individu ................................................................................... 41
5 Verhouding en wisselwerkingen tussen internationaal en nationaal recht ............................................. 42
5.1 Positie nationaal recht in internationale rechtsorde ............................................................................. 42
5.2 Doorwerking internationale regels in nationale rechtsorde .................................................................. 43
5.2.1 Instrumenten van doorwerking: directe werking ......................................................................... 43
5.2.2 Andere vormen van doorwerking ................................................................................................. 44
2
, 5.3 Rechtskracht internationaal gewoonterecht in de Belgische rechtsorde .............................................. 45
5.4 Verhoudingen internationaal recht – grondwet .................................................................................... 45
6 Jurisdictie ............................................................................................................................................... 46
6.1 Jurisdictie over personen en grondgebied ............................................................................................. 46
6.1.1 Territoriale jurisdictie .................................................................................................................... 46
6.1.1.1 Grondgebied .............................................................................................................................. 46
6.1.1.2 Luchtruim .................................................................................................................................. 47
6.1.2 Personele jurisdictie: de nationaliteitsband .................................................................................. 49
6.1.3 Extraterritoriale criminele jurisdictie ............................................................................................ 50
6.1.3.1 Rechtsmachtbeginselen ............................................................................................................ 50
6.1.3.2 Uitlevering ................................................................................................................................. 52
7 Diplomatieke betrekkingen en immuniteiten ......................................................................................... 55
7.1 Basisbegrippen ...................................................................................................................................... 55
7.1.1 Immuniteit ..................................................................................................................................... 55
7.1.1.1 Staatsimmuniteit ....................................................................................................................... 55
7.1.1.2 Staatsimmuniteit en mensenrechten ........................................................................................ 56
7.1.1.3 Immuniteit van hoge Staatsvertegenwoordigers in functie ...................................................... 56
7.1.2 Onschendbaarheid ........................................................................................................................ 57
7.1.3 Voorrechten .................................................................................................................................. 57
7.1.4 Afstand .......................................................................................................................................... 57
7.2 Diplomatieke en consulaire betrekkingen ............................................................................................. 57
7.2.1 Wat zijn diplomatieke relaties? ..................................................................................................... 57
7.2.2 Wat zijn consulaire relaties? ......................................................................................................... 58
7.2.3 Diplomatieke functies ................................................................................................................... 58
7.2.4 Consulaire functies ........................................................................................................................ 59
7.2.5 Diplomatieke voordelen ................................................................................................................ 59
7.2.6 Diplomatieke immuniteit .............................................................................................................. 60
7.2.7 Consulaire voorrechten en immuniteiten ..................................................................................... 61
7.2.8 Immuniteit van internationale organisaties .................................................................................. 61
8 Geschillen ............................................................................................................................................... 63
8.1 Staatsaansprakelijkheid ........................................................................................................................ 63
8.1.1 Algemeen ...................................................................................................................................... 63
8.1.2 Bronnen ......................................................................................................................................... 63
8.1.3 Oorzaken van Staatsaansprakelijkheid.......................................................................................... 63
8.1.3.1 Toerekenbare gedraging ........................................................................................................... 64
8.1.3.2 Schending van een volkenrechtelijke verplichting .................................................................... 64
8.1.4 Gevolgen Staatsaansprakelijkheid ................................................................................................ 65
8.1.4.1 Herstel van schade .................................................................................................................... 65
8.1.4.2 Staten die de gevolgen kunnen inroepen ................................................................................. 65
8.1.5 Diplomatieke bescherming ........................................................................................................... 66
8.1.5.1 Minimum standaarden voor vreemdelingen ............................................................................ 66
8.2 Methode van vreedzame geschillenbeslechting .................................................................................... 67
8.2.1 Diplomatieke middelen ................................................................................................................. 67
8.2.1.1 Onderhandelingen..................................................................................................................... 67
3