samenvatting: Het onderwijs, de kleuter en ik

Observeren en registreren


Filmfragment: kijkwijzer

 In de rij = ritueel
 Jassen uitdoen = ritueel
 Boekentassen wegzetten = ritueel
 Onthaal + kalender ( daglijn, weer, kindje van de dag, aanwezigheden)
 Bewegingsmoment
 Godsdienst = begeleide verplichte activiteit grote groep ( BVA GR GR)
 Verhaal = begeleide verplichte activiteit grote groep
 Toilet – jasjes – koek = ritueel
 Speeltijd
 Drinken
 Vrij spelen in de hoeken: bv beeld ( verven met ballonnen) = begeleide keuze activiteit (BKA)
vb kleien, kleuren, lezen
 Opruimen = ritueel
 Middag
 LO = begeleide verplichte activiteit grote groep
 Afsluitmoment

Prent:

 Ruzie: interpreteren
 Afwassen: observeren
 Spelen: observeren
 Muziek spelen: observeren
 Computer spelen: observeren
 Knutselen: observeren
 Knuffelen: interpreteren
 Borstelen: interpreteren
 Bang kindje: interpretatie
 Verdrietig kind: interpretatie
 2 kinderen lachen iemand uit: observeren

Lesdoelen:

 Observeren vs interpreteren
 Belang van observeren
 Handvaten voor observatie
 Info uit beeldmateriaal halen
 Begrip diversiteit




Wat is observeren?

,Definitie observeren:

Observeren is het systematisch en doelgericht waarnemen en registreren van gedragingen,
gebeurtenissen en interacties.

Definitie ontrafeld:
Systematisch: op voorhand vastleggen van de manier waarop je gaat observeren

 Hoe ga je observeren?

Doelgericht: op voorhand bepalen van een duidelijk doel

 Wat ga je observeren

Waarnemen: kijken en luisteren naar gedrag

Registreren: vastleggen van de waargenomen gegevens in een observatielijst

Wat is observeren? Samengevat
Observeren betekent dat je gericht gaat kijken en luisteren naar hoe iets gebeurt of hoe
iemand zich gedraagt.
De observatiecyclus:




Observeren versus interpreteren:
Observeren Interpreteren
 = het kijken en luisteren naar  = kijken naar gedragingen en hieraan
gedragingen, gebeurtenissen en deze een betekenis vastknopen
observatiegegevens vastleggen  Subjectieve informatie -> afhankelijk
(registreren) in een observatiesysteem van de observator
 Objectief neerschrijven wat je ziet en
hoort


Oefening observeren versus interpreteren:

o Bedenk voor elke observatie 2 interpretaties

, o Bedenk voor elke interpretatie 2 observaties

Guus neemt de hand van papa stevig vast aan Observatie
de schoolpoort. 1. Hij voelt zich niet goed en wilt hierdoor
niet naar het klasje
2. Hij is bang, het is te druk
3. Angst dat papa weggaat
Sem is boos als de juf in de kring een verhaaltje Interpretatie
leest. 1. Hij is boos en geeft dit zelf aan
2. Hij is afgeleid, kijkt in het rond
3. Bokken: armen gekruist en kijkt naar de
grond
Jitte geeft andere kindjes een knuffel als ze Observatie
huilen. 1. Ze wilt de andere kleuters troosten
2. Ze vind knuffelen leuk
Nelle is zenuwachtig als ze aan de werktafel zit. Interpretatie
1. Ze bijt op haar nagels
2. Ze prult met spullen die op tafel liggen,
ze wiebelt veel op de stoel
Daan slaat als andere kleuters met “zijn” Observatie
speelgoed spelen 1. Hij wilt alleen spelen
2. De andere kleuters irriteren Daan
3. Daan heeft woede problemen
Lieze en Sander vinden elkaar niet leuk. Interpretatie
1. Ze slaan elkaar
2. Praten/spelen niet met elkaar
3. Ze roepen naar elkaar


Waarom observeren we?
 Om kleuters goed te leren kennen
 Beginsituatie
 Om beter te kunnen inspelen op de kinderen
o Voelen de kleuters zich goed in de klas? -> welbevinden
o Zijn de kleuters actief bezig met de activiteiten? -> betrokkenheid
o Inspelen op de verschillen -> differentiëren
 Om de ontwikkeling te stimuleren en op te volgen
o Aan welke doelen hebben deze kleuters nood? -> doelenselectie
o Zijn de doelen bereikt? -> doelenevaluatie
 Om specifieke zorgvragen te ontdekken
o Aanbod op maat voorzien

Scannen en screenen:

 Globaal beeld om jou aanpak bij te sturen door vooraf willekeurige kinderen te kiezen =
scannen
 Info over elk kind individueel verzamelen om groei, leren en ontwikkelen in kaart te brengen
en op te volgen = screenen

, Verschillende manieren om te observeren:

 Gestructureerde observatie: je observeert met een duidelijk doel voor ogen, je focust
specifiek op bepaald gedrag (bv. gedrag dat signalen geeft over welbevinden, …)

Voordelen: Nadelen:
 Je observeert zeer gericht en bekomt  Je beperkt je tot gedrag dat past bij
die informatie die je nodig hebt. jouw doel en verliest ander potentieel
 Je weet exact naar welk gedrag je moet interessant gedrag uit het oog.
kijken en neemt dus doelgericht waar.  Je hebt slechts beknopte informatie,
 Er wordt geen ruimte gelaten voor interessant gedrag dat niet beschreven
interpretatie werd in de criteria kan ook niet
 De observatie is objectief opgenomen worden in de observatie.

 Ongestructureerde observatie: je observeert zonder duidelijk doel voor ogen. Je beschrijft
zonder het gebruik van een observatielijst wat je waarneemt.

Voordelen: Nadelen:
 Je kijkt met een open blik naar het gedrag  Er is een risico dat je weinig zinvolle
van de kleuters en kan alles noteren wat je informatie noteert omdat je geen
waarneemt. focus hebt om te observeren.
 Je krijgt dus een brede beeldvorming. -Je  Informatie wordt ongestructureerd
kan wat je ziet uitgebreid neerschrijven. registreert waardoor het moeilijk is
om dit achteraf te analyseren.
 Je moet veel tijd nemen om
duidelijk te noteren.
 Als je aan het noteren bent, mis je
informatie.


 Participerende observatie: je neemt actief deel aan de setting waarin geobserveerd wordt, je
speelt mee met de kleuters of je begeleidt een activiteit.

Voordelen: Nadelen:
 De kleuters merken niet dat ze  De betrokkenheid is vaak hoger als de
geobserveerd worden. leerkracht aanwezig is/meespeelt-
 Door de nabijheid is alle informatie  Kleuters zijn minder spontaan-
duidelijk (ook taal kan geobserveerd  Doordat je met de kleuters bezig
worden). bent, is het moeilijker om de
 Je kan stimulerend tussenkomen en informatie te registreren.
gedrag sturen in de richting van het  je kan het gedrag sturen in de richting
gedrag dat je wil observeren. van het gedrag dat jij wil observeren?


 Niet-participerende observatie: je neemt niet actief deel aan de setting waarin geobserveerd
wordt, je oefent tijdens de observatie geen invloed uit op de observatiesituatie.

Voordelen: Nadelen:
 Vooroordelen en vastgeroeste ideeën  Terwijl je noteert, mis je informatie.
kunnen rechtgezet worden.  Doordat je afstand neemt, kunnen
 Direct noteren is mogelijk bepaalde elementen (zoals taal)
 Je ziet de totaliteit (hele spel, hele verloren gaan.
situatie), je hebt een overzicht.