Samenvatting van ‘Didactiek Pedagogiek’ stof voor
tentamen blok 1
“De ontwikkeling van het kind, Frank C. Verhulst”
H1 Inleiding
Ontwikkeling wordt gekenmerkt door drie basisprincipes:
- Ontwikkeling is een proces dat in een vaste volgorde verloopt en dat onder normale
omstandigheden onomkeerbaar is. Bijvoorbeeld: kinderen kruipen voordat ze lopen
- Ontwikkeling is cumulatief. Dat wil zeggen dat elke fase in de ontwikkeling al het voorgaande
bevat.
- Ontwikkeling gaat altijd in de richting van eenvoudig naar complex. Hierin spelen
differentiatie en integratie een rol. Een voorbeeld van differentiatie is de handmotoriek, die
verloopt van de ongedifferentieerde grijpreflex bij de pasgeborene naar het kunnen tekenen
met een potlood bij een vijfjarige. Een voorbeeld van integratie van verschillende functies is
een gebrek aan coördinatie tussen zien en bewegen bij pasgeboren naar geïntegreerde
bewegingen bij eenjarigen, die met duim en wijsvinger een speeltje kunnen pakken.
Ontwikkeling:
- Ontwikkeling bestaat uit onomkeerbare veranderingen in de tijd die in een vaste volgorde,
cumulatief en in de richting van grotere complexiteit verlopen.
De ontwikkeling kan worden opgesplitst in een aantal fundamentele vragen:
- Hoe aanleg en omgeving samengaan in de ontwikkeling.
Ontwikkeling kan worden gezien als het product:
- De erfelijke basis van het ontwikkelingspotentieel van het kind vastgelegd in het erfelijk
materiaal; de genen.
- De voorgaan ontwikkeling, de zogenaamde ontwikkelingsgeschiedenis van het kind, waarin
zowel genetische als omgevingsinvloeden een rol hebben gespeeld.
- Actuele omgevingsinvloeden
- In hoeverre kinderen de passieve ontvangers zijn van omgevingsinvloeden of juist actief
reacties van de omgeving ontlokken.
- In hoeverre de ontwikkeling een gradueel of continu veranderingsproces is of een
discontinu proces waarbij het kind van het ene stadium abrupt overgaat naar een volgend
stadium.
- Wat het verschil is tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen hebben en
eigenschappen die een mens uniek maken.
- Om hoeverre bij de ontwikkeling sprake is van stabiliteit of verandering.
- Of de oorzaken van de ontwikkeling van gedrag in biologische of psychologische factoren
moet worden gezocht.
Erasmus (1469-1536):
- Richtte zich vooral op menselijke vrijheid en christelijke naastenliefde. Hij benadrukte het
belang van een liefdevolle omgang met kinderen die ertoe moest leiden dat zij werden
opgevoed tot humane wezens, verdraagzaam, ridderlijk en hoffelijk en met een groot gevoel
voor verantwoordelijkheid.
Locke (1632-1704):
- Hij stelde dat de ontwikkeling van kinderen hoofdzakelijk wordt bepaald door de opvoeding
en dat alle kennis voorkomt uit ervaringen. Volgens Locke worden kinderen gevormd door
1
, ervaringen van beloning en straf en hebben ouders de taak het onredelijke in het kind te
beteugelen.
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778):
- Hij was van mening dat kinderen van nature goed zijn en de neiging zich in positieve zin te
ontwikkelen juist door volwassenen kan worden verstoord. Kinderen straffen had dan ook
geen zin in zijn ogen. Hij zag kinderen als actieve onderzoekers van de omgeving en niet als
passieve ontvangers van door volwassenen aangedragen oplossingen en voorbeelden.
Alfred Binet (1857-1911) / Theodore Simon (1873-1961):
- Vooral beroemd door de geconstrueerde intelligentietest. De bedoeling was om kinderen
met een ontwikkelingsachterstand te herkennen.
- Intelligentiequotiënt:
Doormiddel van de ingevoerde test kwam men erachter dat kinderen van verschillende leeftijden
anders presteerde.
Stanley Hall (1844-1922):
- Hij maakte in zijn onderzoek gebruik van vragenlijsten. Hiermee verzamelde hij gegevens
over gedrag, attitudes en interesses van kinderen en adolescenten.
Sigmund Freud (1856-1939):
- De Weense zenuwarts was geïnteresseerd in het ontstaan en de behandeling van
neurotische stoornissen bij volwassenen. Hij hechtte daarbij veel belang aan onbewuste
processen en aan de rol van de ontwikkeling van de kinderlijke seksualiteit.
Arnold Gesell (1880-1961):
- Is bekend om het zeer gedetailleerd in kaart brengen van de motorische ontwikkeling van
kinderen. Hiermee werd het mogelijk om, door vergelijking met de norm, kinderen te
identificeren die afwijken van de normale ontwikkeling.
Jean Piaget (1895-1980):
- Vooral op cognitief vlak (zie hoofdstuk 2)
Vygotsky (1896-1934):
- Heeft belangrijk werk verricht op het gebied van taalontwikkeling, vooral de rol van sociale
context op de taalontwikkeling. Hij was van mening dat kinderen eerst met hulp van
volwassenen nog onbekende begrippen leren exploreren en hanteren voordat deze worden
opgenomen en beheerst worden.
Konrad Lorenz (1903-1989):
- Observaties dat sommige diersoorten zich op het eerste gezicht hechten aan hun moeder of
verzorger.
Harry Harlow (1905-1981):
- Observaties van resusaapjes die vanaf de geboorte gescheiden van hun moeders opgroeiden.
Jean Itard (1774-1838):
- Was de eerste die een systematische beschrijving gaf van een poging tot behandeling van
een jongen met een algemene ontwikkelingsachterstand.
2
, H2 Ontwikkelingstheorieën
Cognitieve ontwikkeling (informatieverwerkingstheorie):
- Piaget
- Vygotsky
Sociale ontwikkeling (de leertheorie):
- Freud
- Erikson
Cognitieve ontwikkeling:
- Deze ontwikkeling gaat over een veelheid functies zoals waarneming, aandacht, geheugen,
redeneren, probleem oplossen, taal en intelligentie.
Jean Piaget:
- Jonge kinderen doen kennis op door actief met de omgeving om te gaan. Kennis komt niet
tot stand door het passief ontvangen van informatie maar is het resultaat van een interactief
proces.
- Alle kinderen doorlopen stapsgewijs en in vaste volgorde de stadia van de cognitieve
ontwikkeling.
- Door hypothesen uit observaties, construeren kinderen kennis.
Leeftijd Periode
0-2 jaar Sensomotorische periode
0-1 maand Stadium 1: reflexen
1-4 maanden Stadium 2: primaire circulaire reacties
4-8 maanden Stadium 3: secundaire circulaire reacites
8-12 maanden Stadium 4: coordinatie van schema’s
12-18 maanden Stadium 5: tertiaire circulaire reacties
18-24 maanden Stadium 6: het eerste denken
2-7 jaar Pre- operationele periode
7-11 jaar Concreet- operationele periode
>11 jaar Formeel- operationele periode
Sensomotorische periode (0-2 jaar):
- Dat wil zeggen dat baby’s nog uitsluitend functioneren op lichaamsniveau met tasten, voelen
en proeven als belangrijkste manieren om de omgeving te verkennen.
3
tentamen blok 1
“De ontwikkeling van het kind, Frank C. Verhulst”
H1 Inleiding
Ontwikkeling wordt gekenmerkt door drie basisprincipes:
- Ontwikkeling is een proces dat in een vaste volgorde verloopt en dat onder normale
omstandigheden onomkeerbaar is. Bijvoorbeeld: kinderen kruipen voordat ze lopen
- Ontwikkeling is cumulatief. Dat wil zeggen dat elke fase in de ontwikkeling al het voorgaande
bevat.
- Ontwikkeling gaat altijd in de richting van eenvoudig naar complex. Hierin spelen
differentiatie en integratie een rol. Een voorbeeld van differentiatie is de handmotoriek, die
verloopt van de ongedifferentieerde grijpreflex bij de pasgeborene naar het kunnen tekenen
met een potlood bij een vijfjarige. Een voorbeeld van integratie van verschillende functies is
een gebrek aan coördinatie tussen zien en bewegen bij pasgeboren naar geïntegreerde
bewegingen bij eenjarigen, die met duim en wijsvinger een speeltje kunnen pakken.
Ontwikkeling:
- Ontwikkeling bestaat uit onomkeerbare veranderingen in de tijd die in een vaste volgorde,
cumulatief en in de richting van grotere complexiteit verlopen.
De ontwikkeling kan worden opgesplitst in een aantal fundamentele vragen:
- Hoe aanleg en omgeving samengaan in de ontwikkeling.
Ontwikkeling kan worden gezien als het product:
- De erfelijke basis van het ontwikkelingspotentieel van het kind vastgelegd in het erfelijk
materiaal; de genen.
- De voorgaan ontwikkeling, de zogenaamde ontwikkelingsgeschiedenis van het kind, waarin
zowel genetische als omgevingsinvloeden een rol hebben gespeeld.
- Actuele omgevingsinvloeden
- In hoeverre kinderen de passieve ontvangers zijn van omgevingsinvloeden of juist actief
reacties van de omgeving ontlokken.
- In hoeverre de ontwikkeling een gradueel of continu veranderingsproces is of een
discontinu proces waarbij het kind van het ene stadium abrupt overgaat naar een volgend
stadium.
- Wat het verschil is tussen eigenschappen die mensen met elkaar gemeen hebben en
eigenschappen die een mens uniek maken.
- Om hoeverre bij de ontwikkeling sprake is van stabiliteit of verandering.
- Of de oorzaken van de ontwikkeling van gedrag in biologische of psychologische factoren
moet worden gezocht.
Erasmus (1469-1536):
- Richtte zich vooral op menselijke vrijheid en christelijke naastenliefde. Hij benadrukte het
belang van een liefdevolle omgang met kinderen die ertoe moest leiden dat zij werden
opgevoed tot humane wezens, verdraagzaam, ridderlijk en hoffelijk en met een groot gevoel
voor verantwoordelijkheid.
Locke (1632-1704):
- Hij stelde dat de ontwikkeling van kinderen hoofdzakelijk wordt bepaald door de opvoeding
en dat alle kennis voorkomt uit ervaringen. Volgens Locke worden kinderen gevormd door
1
, ervaringen van beloning en straf en hebben ouders de taak het onredelijke in het kind te
beteugelen.
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778):
- Hij was van mening dat kinderen van nature goed zijn en de neiging zich in positieve zin te
ontwikkelen juist door volwassenen kan worden verstoord. Kinderen straffen had dan ook
geen zin in zijn ogen. Hij zag kinderen als actieve onderzoekers van de omgeving en niet als
passieve ontvangers van door volwassenen aangedragen oplossingen en voorbeelden.
Alfred Binet (1857-1911) / Theodore Simon (1873-1961):
- Vooral beroemd door de geconstrueerde intelligentietest. De bedoeling was om kinderen
met een ontwikkelingsachterstand te herkennen.
- Intelligentiequotiënt:
Doormiddel van de ingevoerde test kwam men erachter dat kinderen van verschillende leeftijden
anders presteerde.
Stanley Hall (1844-1922):
- Hij maakte in zijn onderzoek gebruik van vragenlijsten. Hiermee verzamelde hij gegevens
over gedrag, attitudes en interesses van kinderen en adolescenten.
Sigmund Freud (1856-1939):
- De Weense zenuwarts was geïnteresseerd in het ontstaan en de behandeling van
neurotische stoornissen bij volwassenen. Hij hechtte daarbij veel belang aan onbewuste
processen en aan de rol van de ontwikkeling van de kinderlijke seksualiteit.
Arnold Gesell (1880-1961):
- Is bekend om het zeer gedetailleerd in kaart brengen van de motorische ontwikkeling van
kinderen. Hiermee werd het mogelijk om, door vergelijking met de norm, kinderen te
identificeren die afwijken van de normale ontwikkeling.
Jean Piaget (1895-1980):
- Vooral op cognitief vlak (zie hoofdstuk 2)
Vygotsky (1896-1934):
- Heeft belangrijk werk verricht op het gebied van taalontwikkeling, vooral de rol van sociale
context op de taalontwikkeling. Hij was van mening dat kinderen eerst met hulp van
volwassenen nog onbekende begrippen leren exploreren en hanteren voordat deze worden
opgenomen en beheerst worden.
Konrad Lorenz (1903-1989):
- Observaties dat sommige diersoorten zich op het eerste gezicht hechten aan hun moeder of
verzorger.
Harry Harlow (1905-1981):
- Observaties van resusaapjes die vanaf de geboorte gescheiden van hun moeders opgroeiden.
Jean Itard (1774-1838):
- Was de eerste die een systematische beschrijving gaf van een poging tot behandeling van
een jongen met een algemene ontwikkelingsachterstand.
2
, H2 Ontwikkelingstheorieën
Cognitieve ontwikkeling (informatieverwerkingstheorie):
- Piaget
- Vygotsky
Sociale ontwikkeling (de leertheorie):
- Freud
- Erikson
Cognitieve ontwikkeling:
- Deze ontwikkeling gaat over een veelheid functies zoals waarneming, aandacht, geheugen,
redeneren, probleem oplossen, taal en intelligentie.
Jean Piaget:
- Jonge kinderen doen kennis op door actief met de omgeving om te gaan. Kennis komt niet
tot stand door het passief ontvangen van informatie maar is het resultaat van een interactief
proces.
- Alle kinderen doorlopen stapsgewijs en in vaste volgorde de stadia van de cognitieve
ontwikkeling.
- Door hypothesen uit observaties, construeren kinderen kennis.
Leeftijd Periode
0-2 jaar Sensomotorische periode
0-1 maand Stadium 1: reflexen
1-4 maanden Stadium 2: primaire circulaire reacties
4-8 maanden Stadium 3: secundaire circulaire reacites
8-12 maanden Stadium 4: coordinatie van schema’s
12-18 maanden Stadium 5: tertiaire circulaire reacties
18-24 maanden Stadium 6: het eerste denken
2-7 jaar Pre- operationele periode
7-11 jaar Concreet- operationele periode
>11 jaar Formeel- operationele periode
Sensomotorische periode (0-2 jaar):
- Dat wil zeggen dat baby’s nog uitsluitend functioneren op lichaamsniveau met tasten, voelen
en proeven als belangrijkste manieren om de omgeving te verkennen.
3
