Chemie Kwartaal 2:
Smeltpunt: Temperatuur waarby die materie van vaste stof na vloeistof verander
Kookpunt: Temperatuur waarby die materie van vloeistof na gas verander
Materiale
Suiwer Onsuiwer
stowwe stowwe
Homogene Heterogene
Elemente Verbindings
Mengsels Mengsels
Nie-metale Metale
Suiwer Stowwe: Bestaan uit slegs een soort stof + word saamgestel uit of elemente of verbindings
Element: Suiwer stof wat nie in eenvoudiger stowwe opgebreek kan word nie
, Argon Ar Fluoor F Stikstof N
Aluminium Al Goud Au Suurstof O
Barium Ba Helium He Fosfor P
Beryllium Be Waterstof H Kalium K
Boor B Jodium I Platinum Pt
Broom Br Yster Fe Radon Ra
Cadmium Cd Kripton Kr Silikon Si
Sesium Cs Lood Pb Silwer Ag
Kalsium Ca Litium Li Natrium Na
Koolstof C Magnesium Mg Swawel S
Chloor Cl Mangaan Mn Tin Sn
Chroom Cr Kwik Hg Uraan U
Kobalt Co Neon Ne Xenon Xe
Koper Cu Nikkel Ni Sink Zn
Metale = lk v PT
Nie – Metale = Rk v PT
Metale: Het metaalglans
Is smeebaar
Is rekbaar
Geleiers → hitte / elek (2 punte)
Nie – Metale: Is dof
Is bros
Is nie goeie geleiers van hitte nie
Isolators (elek)
Elek kabels = meeste v koper gemaak (baie goeie elek geleier + relatief goedkoop)
Nichroom: (allooi) Verwarmers en stowwe se elemente bestaan hier uit
• Is allooi + het hoë weerstand → hitte = vrygestel wnr elek stroom daardeur vloei
Magnetiese metale: Metale wat sterk magnetise eienskappe besit. 3 Elemente is: Yster; Kobalt en Nikkel
Metalloiede: Word nie as n metaal/ nie metaal geklasifiseer nie (toon eienskappe v beide). = halfmetale
➢ Boor, silikon, germanium, arseen, antimoon, telluur, polonium en astaat
➢ Gelei elek maar nie so goed soos metale nie + eienskappe = meestal soos nie - metale
Verbindings: gevorm wanneer 2+ elemente chemies met mekaar in vaste verhouding verbind
Wet van Konstante Samestelling: maak nie saak hoe die verbinding vorm nie, dit sal altyd dieselfde elemente in
dieselfde massaverhouding bestaan
Onsuiwer Stowwe (mengsels)
• Mengsel = kombinasie v 2+ stowwe waarin elke stof sy unieke eienskappe behou. Stowwe kan in enige
verhouding teenwoordig wees
• Mengsels kan homogene (alles meng) / heterogeen (meng nie) wees
Homogene mengsel / oplossing: Mengsel waar samestelling dwarsdeur selfde is + wat bestaan uit 2+ stowwe in selfde
fase bv: skoon lug → 78% stikstofgas, 20% suurstofgas + klein % v gasse soos koolstofdioksied. Soutwater = vastestof
(sout) + vloeistof (water)
Heterogene Mengsel: Mengsel waarvan samestelling nie uniform is nie
• Los nie op in mekaar nie.
• Sand meng met water = suspensie. (sand los nie op in water nie, versprei net)
• 2 vloeistowwe nie meng nie = onmengbaar Bv: Olie en water
, ➢ Behalwe as dit emulseer
➢ Emulsie = bv olie + water skud en olie kleiner deeltjies vorm wat deur water versprei + melkerige voorkoms
gee.
➢ Emulsifiseerders kan by emulsie gevoeg word om te keer dat d 2 lae opdeel.
➢ Mayonaise = emulsie v eiergeel + olie
Skeidingsmetodes (fisiese metodes)
• Filtrering: onoplosbare vastestof in vloeistof
• Chromatografie: om komponente in mengsel te skei vir verdere gebruik
• Distillasie:vloeistowwe te skei
• Magnetisme: magnetiese stowwe te skei v nie magnetiese stowwe
• Handsortering: groot versk stowwe te skei
• Skeitregter: vloeistowwe te skei (heterogene mengsle)
Fisiese- + Chemiese Verandering:
• In fisiese verandering bly aard v stof, deeltjies waaruit dit saamgestel is + aantal deeltjies onveranderd
• In chemiese verandering is eienskappe vd nuwe stowwe anders as d oorspronklike, d deeltjies verskil + d aantal
deeltjies kan verander
• Fisiese verandering: ys wat in water smelt / appel wat in stukke gesny word
• Chemiese verandering: vorming v glukose uit fotosintese / afbreek v glukse in sellulêre-respirasie
Vastestof
• Deeltjies vibreer slegs
• Klein ruimtes tussen deeltjies
• Sterk kragte tussen deeltjies
• Geen diffusie
• Kan nie saamgepers word nie
• Behou vorm
• Het kristalstruktuur
Vloeistof
• Min beweging tussen deeltjies
• Kleiner ruimtes tussen deeltjies as by gasse
• Swakker kragte tussen deeltjies as by vastestowwe
• Diffusie vind plaas
• Botsing tussen deeltjies
• Neem vorm van houer aan
• Oefen druk in alle rigtings uit
Gas
• Deeltjies beweeg vining
• Groot en oop ruimtes tussen deeltjies
• Swak/geen kragte tussen deeltjies
• Diffusie vind plaas en vinniger as vloeisw
• Saampersbaar
• Oefen druk in alle rigtings uit
Tydens fasetoes- tandverandering
• Die fisiese eienskappe + potensiele energie van n stof verander
• Chemiese samestelling bly selfde
➢ Versk faseverandering = smelting, verdamping, kondensasie, vriesing, kristalisering + sublimasie
Smeltpunt: Temperatuur waarby die materie van vaste stof na vloeistof verander
Kookpunt: Temperatuur waarby die materie van vloeistof na gas verander
Materiale
Suiwer Onsuiwer
stowwe stowwe
Homogene Heterogene
Elemente Verbindings
Mengsels Mengsels
Nie-metale Metale
Suiwer Stowwe: Bestaan uit slegs een soort stof + word saamgestel uit of elemente of verbindings
Element: Suiwer stof wat nie in eenvoudiger stowwe opgebreek kan word nie
, Argon Ar Fluoor F Stikstof N
Aluminium Al Goud Au Suurstof O
Barium Ba Helium He Fosfor P
Beryllium Be Waterstof H Kalium K
Boor B Jodium I Platinum Pt
Broom Br Yster Fe Radon Ra
Cadmium Cd Kripton Kr Silikon Si
Sesium Cs Lood Pb Silwer Ag
Kalsium Ca Litium Li Natrium Na
Koolstof C Magnesium Mg Swawel S
Chloor Cl Mangaan Mn Tin Sn
Chroom Cr Kwik Hg Uraan U
Kobalt Co Neon Ne Xenon Xe
Koper Cu Nikkel Ni Sink Zn
Metale = lk v PT
Nie – Metale = Rk v PT
Metale: Het metaalglans
Is smeebaar
Is rekbaar
Geleiers → hitte / elek (2 punte)
Nie – Metale: Is dof
Is bros
Is nie goeie geleiers van hitte nie
Isolators (elek)
Elek kabels = meeste v koper gemaak (baie goeie elek geleier + relatief goedkoop)
Nichroom: (allooi) Verwarmers en stowwe se elemente bestaan hier uit
• Is allooi + het hoë weerstand → hitte = vrygestel wnr elek stroom daardeur vloei
Magnetiese metale: Metale wat sterk magnetise eienskappe besit. 3 Elemente is: Yster; Kobalt en Nikkel
Metalloiede: Word nie as n metaal/ nie metaal geklasifiseer nie (toon eienskappe v beide). = halfmetale
➢ Boor, silikon, germanium, arseen, antimoon, telluur, polonium en astaat
➢ Gelei elek maar nie so goed soos metale nie + eienskappe = meestal soos nie - metale
Verbindings: gevorm wanneer 2+ elemente chemies met mekaar in vaste verhouding verbind
Wet van Konstante Samestelling: maak nie saak hoe die verbinding vorm nie, dit sal altyd dieselfde elemente in
dieselfde massaverhouding bestaan
Onsuiwer Stowwe (mengsels)
• Mengsel = kombinasie v 2+ stowwe waarin elke stof sy unieke eienskappe behou. Stowwe kan in enige
verhouding teenwoordig wees
• Mengsels kan homogene (alles meng) / heterogeen (meng nie) wees
Homogene mengsel / oplossing: Mengsel waar samestelling dwarsdeur selfde is + wat bestaan uit 2+ stowwe in selfde
fase bv: skoon lug → 78% stikstofgas, 20% suurstofgas + klein % v gasse soos koolstofdioksied. Soutwater = vastestof
(sout) + vloeistof (water)
Heterogene Mengsel: Mengsel waarvan samestelling nie uniform is nie
• Los nie op in mekaar nie.
• Sand meng met water = suspensie. (sand los nie op in water nie, versprei net)
• 2 vloeistowwe nie meng nie = onmengbaar Bv: Olie en water
, ➢ Behalwe as dit emulseer
➢ Emulsie = bv olie + water skud en olie kleiner deeltjies vorm wat deur water versprei + melkerige voorkoms
gee.
➢ Emulsifiseerders kan by emulsie gevoeg word om te keer dat d 2 lae opdeel.
➢ Mayonaise = emulsie v eiergeel + olie
Skeidingsmetodes (fisiese metodes)
• Filtrering: onoplosbare vastestof in vloeistof
• Chromatografie: om komponente in mengsel te skei vir verdere gebruik
• Distillasie:vloeistowwe te skei
• Magnetisme: magnetiese stowwe te skei v nie magnetiese stowwe
• Handsortering: groot versk stowwe te skei
• Skeitregter: vloeistowwe te skei (heterogene mengsle)
Fisiese- + Chemiese Verandering:
• In fisiese verandering bly aard v stof, deeltjies waaruit dit saamgestel is + aantal deeltjies onveranderd
• In chemiese verandering is eienskappe vd nuwe stowwe anders as d oorspronklike, d deeltjies verskil + d aantal
deeltjies kan verander
• Fisiese verandering: ys wat in water smelt / appel wat in stukke gesny word
• Chemiese verandering: vorming v glukose uit fotosintese / afbreek v glukse in sellulêre-respirasie
Vastestof
• Deeltjies vibreer slegs
• Klein ruimtes tussen deeltjies
• Sterk kragte tussen deeltjies
• Geen diffusie
• Kan nie saamgepers word nie
• Behou vorm
• Het kristalstruktuur
Vloeistof
• Min beweging tussen deeltjies
• Kleiner ruimtes tussen deeltjies as by gasse
• Swakker kragte tussen deeltjies as by vastestowwe
• Diffusie vind plaas
• Botsing tussen deeltjies
• Neem vorm van houer aan
• Oefen druk in alle rigtings uit
Gas
• Deeltjies beweeg vining
• Groot en oop ruimtes tussen deeltjies
• Swak/geen kragte tussen deeltjies
• Diffusie vind plaas en vinniger as vloeisw
• Saampersbaar
• Oefen druk in alle rigtings uit
Tydens fasetoes- tandverandering
• Die fisiese eienskappe + potensiele energie van n stof verander
• Chemiese samestelling bly selfde
➢ Versk faseverandering = smelting, verdamping, kondensasie, vriesing, kristalisering + sublimasie
