Bedrijfskunde Integraal
2e druk Peter Thuis & Rienk Stuive
Inhoudsopgave
7. Bedrijfsprocessen organiseren .............................................................................................................................................................. 2
7.1 Het structureren van organisaties ............................................................................................................................................... 2
7.1.1 Taken...................................................................................................................................................................................... 2
7.1.2 Functies .................................................................................................................................................................................. 2
7.1.3 Functies groeperen tot afdelingen......................................................................................................................................... 3
7.1.4 Organisatiestelsels ................................................................................................................................................................. 3
................................................................................................................................................................................................................. 4
7.1.5 De mate waarin de structuur passend is ............................................................................................................................... 5
7.1.6 De informele organisatie ....................................................................................................................................................... 5
7.2 Coördinatie in organisaties .......................................................................................................................................................... 5
7.2.1 Mintzberg’s coördinatiemechanismen .................................................................................................................................. 6
7.2.2 Andere vormen van coördinatie ............................................................................................................................................ 6
7.3 De zeven organisatiestructuren van Mintzberg ........................................................................................................................... 6
7.3.1 De ondernemingsorganisatie van Mintzberg ......................................................................................................................... 7
7.3.2 De machineorganisatie van Mintzberg .................................................................................................................................. 8
7.3.3 De professionele organisatie van Mintzberg ......................................................................................................................... 8
7.3.4 De gediversifieerde organisatie van Mintzberg ................................................................................................................... 10
7.3.5 De innovatieve organisatie van Mintzberg .......................................................................................................................... 10
7.3.6 De missionaire organisatie van Mintzberg ........................................................................................................................... 11
7.3.7 De politieke organisatie van Mintzberg ............................................................................................................................... 11
7.3.8 Zelden zuivere vorm Mintzbergconfiguratie........................................................................................................................ 11
7.4 Organisatieverandering ............................................................................................................................................................. 12
7.4.1 Niet-planmatige verandering: de groeifasen van Greiner ................................................................................................... 12
7.4.2 Planmatige verandering: de drie fasen van Lewin ............................................................................................................... 12
7.4.3 Fluxmatige, incrementele en transformationele verandering ............................................................................................. 13
7.5 De lerende organisatie ............................................................................................................................................................... 13
8. Gedrag in bedrijven .............................................................................................................................................................................14
8.1 Psychologische aspecten van menselijk gedrag ......................................................................................................................... 14
8.1.1 Macht ................................................................................................................................................................................... 14
8.1.2 Weerstand ........................................................................................................................................................................... 14
8.1.3 Attitude ................................................................................................................................................................................ 15
8.1.4 Perceptie .............................................................................................................................................................................. 15
8.1.5 Persoonlijkheid .................................................................................................................................................................... 16
8.1.6 Motivatie.............................................................................................................................................................................. 16
8.2 Bijzondere groepsprocessen....................................................................................................................................................... 17
8.2.1 Besluitvorming in groepen ................................................................................................................................................... 17
8.2.2 Groepsdenken bij besluitvorming in groepen...................................................................................................................... 18
8.3 Leiders, leidinggevenden en managers in bedrijven .................................................................................................................. 18
8.3.1 Leiders en managers ............................................................................................................................................................ 18
8.3.2 De stijl van leidinggevende .................................................................................................................................................. 19
8.3.3 Coaching .............................................................................................................................................................................. 20
8.4 Communicatie ............................................................................................................................................................................ 21
8.4.1 Het communicatieproces ..................................................................................................................................................... 21
8.4.2 Communicatie op bedrijfsniveau ......................................................................................................................................... 21
8.4.3 Het verbeteren van communicatie ...................................................................................................................................... 22
8.5 Bedrijfscultuur ............................................................................................................................................................................ 22
8.5.1 Bedrijfscultuur gedefinieerd ................................................................................................................................................ 22
8.5.2 De cultuurtypering van Hofstede ........................................................................................................................................ 23
8.5.3 De cultuurtypering van Handy ............................................................................................................................................. 23
8.5.4 De cultuurtypering van Schein ............................................................................................................................................. 23
1
,7. Bedrijfsprocessen organiseren
7.1 Het structureren van organisaties
Het organiseren definiëren we als de managementfunctie die erop gericht is een structuur
van relaties tussen de medewerkers te creëren, waardoor deze in staat zijn de gestelde
doelen te bereiken.
Arbeidsindeling komt erop neer dat we in bedrijven het werk moeten verdelen over de
mensen. Dit kan systematisch:
• Totaliteit wordt opgedeeld in taken
• Deze taken vallen onder functies
• De functies vallen onder de afdelingen
• Afdelingen kunnen op verschillende manieren worden gepositioneerd in het bedrijf
tot een structuur
7.1.1 Taken
Een taak is een bevoegdheid, maar ook een plicht, van iemand om een
bepaalde activiteiten uit te voeren. Een bevoegdheid is het recht om
beslissingen te nemen die voor het uitvoeren van de taak nodig zijn. Taken
moeten zorgvuldig worden samengesteld. Let hierbij op:
• Niveau: niet te moeilijk, maar ook niet te makkelijk
• Logisch: overzichtelijk en afgerond geheel
• Uitdaging: bieden aan de uitvoerder
• Geen tegenstrijdigheden bevatten
Er zijn drie manieren om werknemers gemotiveerd te houden door de taak aan te passen:
1. Taakverruiming à hetzelfde niveau, maar het aantal taken omhoog (job enlargement)
2. Taakroulatie à wisselen van taken met een ander
3. Taakverrijking à takenpakket wordt uitgebreid met moeilijkere taken (job
enrichement)
7.1.2 Functies
Een functie is het geheel van taken dat iemand moet uitvoeren. Om functies te bepalen wordt
er een functieanalyse gedaan aan de hand van 4 A’s:
1. Arbeidsinhoud à wat iemand precies moet doen
2. Arbeidsomstandigheden à omstandigheden waaronder het bedrijf de functie moet
uitvoeren
3. Arbeidsverhoudingen à hoeveel macht heeft iemand en wie moet je rapporteren?
4. Arbeidsvoorwaarden à salaris en secundaire arbeidsvoorwaarden
Functies kun je verticaal van elkaar onderscheiden. Hiërarchie in het bedrijf aanbrengen.
Functies kun je ook horizontaal van elkaar onderscheiden, dit is op gelijk niveau verdelen.
2
, 7.1.3 Functies groeperen tot afdelingen
Functies groeperen tot afdelingen kan op 4 manieren. F-, P-, M-, G- indeling.
• F- indeling à functionele indeling. Hierbij worden de functies gegroepeerd naar de
functies die worden uitgevoerd
• P- indeling à productindeling. Hierbij zetten we mensen bij elkaar aan de hand van
het product waarvoor ze werken
• M-indeling à marktindeling. Afdeling worden gevormd op basis van de markten die
het bedrijf bedient. Denk hierbij aan type gebruiker of afnemer
• G-indeling à geografische indeling. De functies worden bij elkaar gezet die voor
hetzelfde geografische gebied werken
7.1.4 Organisatiestelsels
Het volledige stelsel wat ontstaat na indeling heet een organogram of organisatiestelsel. Nu
bespreken we de lijnorganisatie, lijn-staforganisatie en de matrixorganisatie. Elke structuur is
aangepast aan de strategie die het bedrijf volgt en de omgeving waarin het bedrijf opereert.
Lijnorganisatie
Als een bedrijf verschillende niveaus bestaan met hun eigen taken en verantwoordelijkheden
spreken we van een lijnorganisatie. Er is in de lijnstructuur eenheid van gezag en eenheid van
bevel. De afdelingen die horizontaal gevormd zijn, is een lijn. De lijnstructuur eenheid van
gezag: iedereen heeft 1 baas boven zich. Daarnaast is er sprake van eenheid van bevel, elke
positie in het bedrijf via een keten van bevelvoerders van beneden naar boven verbonden is.
Voordelen:
• Simpele structuur
• Snelle besluitvorming mogelijk
• Eenvoudig verdelen van taken
• Weinig leidinggevenden nodig
Nadelen:
• Hoe meer lagen, vertraging besluitvorming
• Verantwoordelijkheid voor problemen aan te wijzen
• Medewerkers hebben weinig zicht op en betrokkenheid bij het einddoel
Belangrijke begrippen in de lijnorganisatie
1. Spanwijdte of span of control
Het aantal mensen aan wie een manager direct leidinggeeft, dus waar direct contact
mee is
2. Spandiepte of depth of control
Alle medewerkers aan wie een manager direct en in de lagen daaronder (indirect)
leidinggeeft. Alle medewerkers onder de manager in het organisatieplaatje.
3. Omspanningsvermogen of scope of control
Varieert van persoon tot persoon en betreft het aantal mensen dat een manager
aankan als leidinggevende. Dit kun je niet uit het organisatieplaatje halen. Dit wordt
bepaald door persoonlijkheidskenmerken en de omgeving en de aard van het werk
3
2e druk Peter Thuis & Rienk Stuive
Inhoudsopgave
7. Bedrijfsprocessen organiseren .............................................................................................................................................................. 2
7.1 Het structureren van organisaties ............................................................................................................................................... 2
7.1.1 Taken...................................................................................................................................................................................... 2
7.1.2 Functies .................................................................................................................................................................................. 2
7.1.3 Functies groeperen tot afdelingen......................................................................................................................................... 3
7.1.4 Organisatiestelsels ................................................................................................................................................................. 3
................................................................................................................................................................................................................. 4
7.1.5 De mate waarin de structuur passend is ............................................................................................................................... 5
7.1.6 De informele organisatie ....................................................................................................................................................... 5
7.2 Coördinatie in organisaties .......................................................................................................................................................... 5
7.2.1 Mintzberg’s coördinatiemechanismen .................................................................................................................................. 6
7.2.2 Andere vormen van coördinatie ............................................................................................................................................ 6
7.3 De zeven organisatiestructuren van Mintzberg ........................................................................................................................... 6
7.3.1 De ondernemingsorganisatie van Mintzberg ......................................................................................................................... 7
7.3.2 De machineorganisatie van Mintzberg .................................................................................................................................. 8
7.3.3 De professionele organisatie van Mintzberg ......................................................................................................................... 8
7.3.4 De gediversifieerde organisatie van Mintzberg ................................................................................................................... 10
7.3.5 De innovatieve organisatie van Mintzberg .......................................................................................................................... 10
7.3.6 De missionaire organisatie van Mintzberg ........................................................................................................................... 11
7.3.7 De politieke organisatie van Mintzberg ............................................................................................................................... 11
7.3.8 Zelden zuivere vorm Mintzbergconfiguratie........................................................................................................................ 11
7.4 Organisatieverandering ............................................................................................................................................................. 12
7.4.1 Niet-planmatige verandering: de groeifasen van Greiner ................................................................................................... 12
7.4.2 Planmatige verandering: de drie fasen van Lewin ............................................................................................................... 12
7.4.3 Fluxmatige, incrementele en transformationele verandering ............................................................................................. 13
7.5 De lerende organisatie ............................................................................................................................................................... 13
8. Gedrag in bedrijven .............................................................................................................................................................................14
8.1 Psychologische aspecten van menselijk gedrag ......................................................................................................................... 14
8.1.1 Macht ................................................................................................................................................................................... 14
8.1.2 Weerstand ........................................................................................................................................................................... 14
8.1.3 Attitude ................................................................................................................................................................................ 15
8.1.4 Perceptie .............................................................................................................................................................................. 15
8.1.5 Persoonlijkheid .................................................................................................................................................................... 16
8.1.6 Motivatie.............................................................................................................................................................................. 16
8.2 Bijzondere groepsprocessen....................................................................................................................................................... 17
8.2.1 Besluitvorming in groepen ................................................................................................................................................... 17
8.2.2 Groepsdenken bij besluitvorming in groepen...................................................................................................................... 18
8.3 Leiders, leidinggevenden en managers in bedrijven .................................................................................................................. 18
8.3.1 Leiders en managers ............................................................................................................................................................ 18
8.3.2 De stijl van leidinggevende .................................................................................................................................................. 19
8.3.3 Coaching .............................................................................................................................................................................. 20
8.4 Communicatie ............................................................................................................................................................................ 21
8.4.1 Het communicatieproces ..................................................................................................................................................... 21
8.4.2 Communicatie op bedrijfsniveau ......................................................................................................................................... 21
8.4.3 Het verbeteren van communicatie ...................................................................................................................................... 22
8.5 Bedrijfscultuur ............................................................................................................................................................................ 22
8.5.1 Bedrijfscultuur gedefinieerd ................................................................................................................................................ 22
8.5.2 De cultuurtypering van Hofstede ........................................................................................................................................ 23
8.5.3 De cultuurtypering van Handy ............................................................................................................................................. 23
8.5.4 De cultuurtypering van Schein ............................................................................................................................................. 23
1
,7. Bedrijfsprocessen organiseren
7.1 Het structureren van organisaties
Het organiseren definiëren we als de managementfunctie die erop gericht is een structuur
van relaties tussen de medewerkers te creëren, waardoor deze in staat zijn de gestelde
doelen te bereiken.
Arbeidsindeling komt erop neer dat we in bedrijven het werk moeten verdelen over de
mensen. Dit kan systematisch:
• Totaliteit wordt opgedeeld in taken
• Deze taken vallen onder functies
• De functies vallen onder de afdelingen
• Afdelingen kunnen op verschillende manieren worden gepositioneerd in het bedrijf
tot een structuur
7.1.1 Taken
Een taak is een bevoegdheid, maar ook een plicht, van iemand om een
bepaalde activiteiten uit te voeren. Een bevoegdheid is het recht om
beslissingen te nemen die voor het uitvoeren van de taak nodig zijn. Taken
moeten zorgvuldig worden samengesteld. Let hierbij op:
• Niveau: niet te moeilijk, maar ook niet te makkelijk
• Logisch: overzichtelijk en afgerond geheel
• Uitdaging: bieden aan de uitvoerder
• Geen tegenstrijdigheden bevatten
Er zijn drie manieren om werknemers gemotiveerd te houden door de taak aan te passen:
1. Taakverruiming à hetzelfde niveau, maar het aantal taken omhoog (job enlargement)
2. Taakroulatie à wisselen van taken met een ander
3. Taakverrijking à takenpakket wordt uitgebreid met moeilijkere taken (job
enrichement)
7.1.2 Functies
Een functie is het geheel van taken dat iemand moet uitvoeren. Om functies te bepalen wordt
er een functieanalyse gedaan aan de hand van 4 A’s:
1. Arbeidsinhoud à wat iemand precies moet doen
2. Arbeidsomstandigheden à omstandigheden waaronder het bedrijf de functie moet
uitvoeren
3. Arbeidsverhoudingen à hoeveel macht heeft iemand en wie moet je rapporteren?
4. Arbeidsvoorwaarden à salaris en secundaire arbeidsvoorwaarden
Functies kun je verticaal van elkaar onderscheiden. Hiërarchie in het bedrijf aanbrengen.
Functies kun je ook horizontaal van elkaar onderscheiden, dit is op gelijk niveau verdelen.
2
, 7.1.3 Functies groeperen tot afdelingen
Functies groeperen tot afdelingen kan op 4 manieren. F-, P-, M-, G- indeling.
• F- indeling à functionele indeling. Hierbij worden de functies gegroepeerd naar de
functies die worden uitgevoerd
• P- indeling à productindeling. Hierbij zetten we mensen bij elkaar aan de hand van
het product waarvoor ze werken
• M-indeling à marktindeling. Afdeling worden gevormd op basis van de markten die
het bedrijf bedient. Denk hierbij aan type gebruiker of afnemer
• G-indeling à geografische indeling. De functies worden bij elkaar gezet die voor
hetzelfde geografische gebied werken
7.1.4 Organisatiestelsels
Het volledige stelsel wat ontstaat na indeling heet een organogram of organisatiestelsel. Nu
bespreken we de lijnorganisatie, lijn-staforganisatie en de matrixorganisatie. Elke structuur is
aangepast aan de strategie die het bedrijf volgt en de omgeving waarin het bedrijf opereert.
Lijnorganisatie
Als een bedrijf verschillende niveaus bestaan met hun eigen taken en verantwoordelijkheden
spreken we van een lijnorganisatie. Er is in de lijnstructuur eenheid van gezag en eenheid van
bevel. De afdelingen die horizontaal gevormd zijn, is een lijn. De lijnstructuur eenheid van
gezag: iedereen heeft 1 baas boven zich. Daarnaast is er sprake van eenheid van bevel, elke
positie in het bedrijf via een keten van bevelvoerders van beneden naar boven verbonden is.
Voordelen:
• Simpele structuur
• Snelle besluitvorming mogelijk
• Eenvoudig verdelen van taken
• Weinig leidinggevenden nodig
Nadelen:
• Hoe meer lagen, vertraging besluitvorming
• Verantwoordelijkheid voor problemen aan te wijzen
• Medewerkers hebben weinig zicht op en betrokkenheid bij het einddoel
Belangrijke begrippen in de lijnorganisatie
1. Spanwijdte of span of control
Het aantal mensen aan wie een manager direct leidinggeeft, dus waar direct contact
mee is
2. Spandiepte of depth of control
Alle medewerkers aan wie een manager direct en in de lagen daaronder (indirect)
leidinggeeft. Alle medewerkers onder de manager in het organisatieplaatje.
3. Omspanningsvermogen of scope of control
Varieert van persoon tot persoon en betreft het aantal mensen dat een manager
aankan als leidinggevende. Dit kun je niet uit het organisatieplaatje halen. Dit wordt
bepaald door persoonlijkheidskenmerken en de omgeving en de aard van het werk
3
