SAMENVATTING
VERBINTENISSENRECHT
Inhoudsopgave
inleiding................................................................................................................. 6
nieuw burgerlijk wetboek (bw).......................................................................................6
oud burgerlijk wetboek (oud bw)....................................................................................6
inhoudelijk (nieuwe zaken)............................................................................................. 6
wat is een verbintenis..................................................................................................... 6
deel 1: verbintenissen uit meerzijdige en eenzijdige rechtshandelingen.............8
wat is een rechtshandeling............................................................................................. 8
soorten rechtshandelingen.......................................................................................... 8
verbintenissen uit overeenkomsten................................................................................9
wat is een overeenkomst..............................................................................................9
soorten overeenkomsten..............................................................................................9
algemene principes van contractenrecht......................................................................11
1. consensualisme of wilsautonomie.............................................................................11
wilsautonomie als grondslag (art. 5.28 NBw)............................................................11
consensualisme.......................................................................................................... 11
2. goede trouw.............................................................................................................. 11
interpretatie via goede trouw....................................................................................12
aanvullende functie goede trouw..............................................................................12
beperkende / matigende functie goede trouw............................................................12
het sluiten van de overeenkomst: geldigheidsvereisten...............................................14
1. wilsovereenstemming...............................................................................................14
afwezigheid toestemming (art. 5.31 NBW)................................................................14
wilsgebreken (art. 5.33 NBW)....................................................................................14
2. bekwaamheid............................................................................................................ 17
soorten bekwaamheid................................................................................................ 17
3. voorwerp – art. 5.46 NBW.........................................................................................17
vier voorwaarden....................................................................................................... 17
verbod op onrechtmatige bedingen – art. 5.52 NBW.................................................18
4. oorzaak – art. 5.53 NBW........................................................................................... 18
abstracte verbintenissen............................................................................................... 19
definitie...................................................................................................................... 19
nietigheidsregeling....................................................................................................... 20
nietigheid................................................................................................................... 20
absolute vs. relatieve nietigheid................................................................................21
, openbare orde vs. dwingend recht.............................................................................21
gevolgen van nietigheid................................................................................................21
mildering en nuancering van nietigheidssanctie..........................................................21
afdeling 2: totstandkoming van de overeenkomst........................................................22
1. voorbesprekingen en onderhandelingen...................................................................22
onderhandelingsfase – art. 5.15 NBW........................................................................22
2. aanbod, aanvaarding en vertegenwoordiging...........................................................22
aanbod – art. 5.19 NBW............................................................................................. 22
aanbod of aanvaarding op afstand.............................................................................22
aanvaarding – art. 5.20 NBW.....................................................................................23
vertegenwoordiging – art. 1.8 NBW...........................................................................23
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 24
nakoming van de overeenkomst...................................................................................24
1. algemeen................................................................................................................... 24
overzicht : art. 5.83.................................................................................................... 24
2. toerekenbare en niet-toerekenbare tekortkoming....................................................25
onderscheid................................................................................................................ 25
toerekenbare niet-nakoming......................................................................................25
niet-toerekenbare niet-nakoming: art. 5.99 NBW......................................................25
vreemde oorzaak of overmacht..................................................................................26
nieuwe regeling overmacht........................................................................................ 27
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 27
imprevisieleer (oude regeling)...................................................................................27
imprevisieleer (nieuwe regeling)...............................................................................28
toepassingen imprevisie (corona)..............................................................................28
gevolgen vreemde oorzaak........................................................................................28
3. aansprakelijkheidsbedingen.....................................................................................28
begrip : art. 5.89 NBW............................................................................................... 29
voorwaarden exoneratiebeding..................................................................................29
andere contractuele bedingen...................................................................................30
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 30
algemene sancties bij contractbreuk............................................................................30
1. uitvoering in natura.................................................................................................. 30
algemeen.................................................................................................................... 30
vervanging van de schuldenaar.................................................................................31
2. herstel van schade.................................................................................................... 31
begrip: art. 5.86 NBW................................................................................................ 31
principe...................................................................................................................... 31
schadebegroting........................................................................................................ 32
vertragingsinteresten bij verbintenis tot betaling geldsom.......................................32
interesten op interesten: verbod op anatocisme........................................................32
bijkomende sancties bij contractbreuk bij wederkerige overeenkomsten....................32
1. ontbinding van de overeenkomst..............................................................................32
voorafgaandelijk (pro memorie).................................................................................33
onderscheid................................................................................................................ 33
gerechtelijke ontbinding (i)........................................................................................ 33
2
, ontbinding in nbw...................................................................................................... 33
anticipatieve toepassing ontbinding..........................................................................33
ontbindend beding (ii)................................................................................................ 34
ontbinding op kennisgeving (iii).................................................................................34
gevolgen van de ontbinding.......................................................................................34
voorbeeldvraag.......................................................................................................... 34
2. opschortingsrechten.................................................................................................35
begrip......................................................................................................................... 35
exceptie van niet-nakoming: enac..............................................................................35
retentierecht.............................................................................................................. 35
voorbeeldvraag.......................................................................................................... 36
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 36
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 36
de derdenwerking van de overeenkomst......................................................................36
twee beginselen............................................................................................................ 36
1. relativiteit van een overeenkomst.............................................................................37
uitzonderingen op relativiteit van overeenkomsten...................................................38
2. tegenwerpelijkheid aan derden................................................................................41
derdenwerking van bestaan overeenkomst................................................................41
derdemedeplichtigheid aan andermands contractbreuk...........................................41
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 43
verbintenissen uit eenzijdige rechtshandeling en natuurlijke verbintenis...................44
eenzijdige rechtshandeling........................................................................................44
natuurlijke verbintenis art. 5.2 NBW.........................................................................44
Deel 2: verbintenissen uit de wet........................................................................45
algemeen – art. 5.3 NBW.............................................................................................. 45
titel I: quasi-contractuele verbintenissen.....................................................................46
1.1 zaakwaarneming..................................................................................................... 46
begrip......................................................................................................................... 46
1.2 onverschuldigde betaling........................................................................................47
begrip......................................................................................................................... 47
1.3 verrijking zonder oorzaak.......................................................................................47
begrip......................................................................................................................... 47
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 48
titel II: verbintenissen uit onrechtmatige daad.............................................................49
aansprakelijkheid uit niet-contractueel handelen......................................................49
samenloop en coëxistentie............................................................................................49
1. samenloop.............................................................................................................. 49
2. Coëxistentie........................................................................................................... 50
titel III: aansprakelijkheid uit eigen en andermans daad, voor zaken en dieren..........51
algemene principes van aansprakelijkheidsrecht.........................................................51
twee algemene evoluties............................................................................................ 51
evolutie van foutaansprakelijkheid naar objectieve aansprakelijkheid......................51
evolutie van toenemende gevallen van overheidsaansprakelijkheid..........................52
3
, gronden van aansprakelijkheid.....................................................................................54
technische bespreking van de aansprakelijkheid.......................................................54
het oorzakelijk verband................................................................................................ 60
causaliteit: begrip...................................................................................................... 60
schade en schadeloosstelling........................................................................................62
algemeen.................................................................................................................... 62
begrip......................................................................................................................... 62
voorwaarde voor vergoedbare schade.......................................................................62
soorten schade........................................................................................................... 64
modaliteiten van de schadevergoeding......................................................................65
deel 3: verbintenissen in het algemeen...............................................................66
titel I: modaliteiten van de verbintenis.........................................................................66
1. verbintenis onder voorwaarde..................................................................................66
algemeen.................................................................................................................... 66
voorwaarde................................................................................................................ 66
geldigheid voorwaarde............................................................................................... 67
rechtsgevolgen........................................................................................................... 67
voorwaarde gaat (niet) in vervulling..........................................................................68
2. verbintenis met tijdbepaling.....................................................................................69
begrip......................................................................................................................... 69
modaliteiten............................................................................................................... 69
soorten....................................................................................................................... 69
3. verbintenissen met verschillende voorwerpen en subjecten....................................70
pluraliteit aan schuldeisers en/of schuldenaars............................................................70
algemeen.................................................................................................................... 70
principe: deelbaarheid............................................................................................... 70
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 72
titel II: overgang van verbintenissen en vorderingen...................................................72
algemeen.................................................................................................................... 72
actief zijde..................................................................................................................... 72
overgang van schuldvordering...................................................................................72
passief zijde.................................................................................................................. 74
schuldoverdracht....................................................................................................... 74
contractsoverdracht................................................................................................... 75
titel III: tenietgaan of uitdoving van verbintenissen.....................................................75
algemeen.................................................................................................................... 75
uitdoving van verbintenissen: dwanguitvoering en ingebrekestelling.......................75
deel 4: bewijsrecht............................................................................................... 81
nieuwe bewijsregels vanaf 1 november 2020...............................................................81
versoepeling en uitbreiding vrij bewijsstelsel...............................................................81
algemene principes....................................................................................................... 82
1) gereglementeerd bewijsrecht................................................................................82
2) actori incumbit probatio........................................................................................82
3) van aanvullend recht............................................................................................. 82
4
VERBINTENISSENRECHT
Inhoudsopgave
inleiding................................................................................................................. 6
nieuw burgerlijk wetboek (bw).......................................................................................6
oud burgerlijk wetboek (oud bw)....................................................................................6
inhoudelijk (nieuwe zaken)............................................................................................. 6
wat is een verbintenis..................................................................................................... 6
deel 1: verbintenissen uit meerzijdige en eenzijdige rechtshandelingen.............8
wat is een rechtshandeling............................................................................................. 8
soorten rechtshandelingen.......................................................................................... 8
verbintenissen uit overeenkomsten................................................................................9
wat is een overeenkomst..............................................................................................9
soorten overeenkomsten..............................................................................................9
algemene principes van contractenrecht......................................................................11
1. consensualisme of wilsautonomie.............................................................................11
wilsautonomie als grondslag (art. 5.28 NBw)............................................................11
consensualisme.......................................................................................................... 11
2. goede trouw.............................................................................................................. 11
interpretatie via goede trouw....................................................................................12
aanvullende functie goede trouw..............................................................................12
beperkende / matigende functie goede trouw............................................................12
het sluiten van de overeenkomst: geldigheidsvereisten...............................................14
1. wilsovereenstemming...............................................................................................14
afwezigheid toestemming (art. 5.31 NBW)................................................................14
wilsgebreken (art. 5.33 NBW)....................................................................................14
2. bekwaamheid............................................................................................................ 17
soorten bekwaamheid................................................................................................ 17
3. voorwerp – art. 5.46 NBW.........................................................................................17
vier voorwaarden....................................................................................................... 17
verbod op onrechtmatige bedingen – art. 5.52 NBW.................................................18
4. oorzaak – art. 5.53 NBW........................................................................................... 18
abstracte verbintenissen............................................................................................... 19
definitie...................................................................................................................... 19
nietigheidsregeling....................................................................................................... 20
nietigheid................................................................................................................... 20
absolute vs. relatieve nietigheid................................................................................21
, openbare orde vs. dwingend recht.............................................................................21
gevolgen van nietigheid................................................................................................21
mildering en nuancering van nietigheidssanctie..........................................................21
afdeling 2: totstandkoming van de overeenkomst........................................................22
1. voorbesprekingen en onderhandelingen...................................................................22
onderhandelingsfase – art. 5.15 NBW........................................................................22
2. aanbod, aanvaarding en vertegenwoordiging...........................................................22
aanbod – art. 5.19 NBW............................................................................................. 22
aanbod of aanvaarding op afstand.............................................................................22
aanvaarding – art. 5.20 NBW.....................................................................................23
vertegenwoordiging – art. 1.8 NBW...........................................................................23
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 24
nakoming van de overeenkomst...................................................................................24
1. algemeen................................................................................................................... 24
overzicht : art. 5.83.................................................................................................... 24
2. toerekenbare en niet-toerekenbare tekortkoming....................................................25
onderscheid................................................................................................................ 25
toerekenbare niet-nakoming......................................................................................25
niet-toerekenbare niet-nakoming: art. 5.99 NBW......................................................25
vreemde oorzaak of overmacht..................................................................................26
nieuwe regeling overmacht........................................................................................ 27
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 27
imprevisieleer (oude regeling)...................................................................................27
imprevisieleer (nieuwe regeling)...............................................................................28
toepassingen imprevisie (corona)..............................................................................28
gevolgen vreemde oorzaak........................................................................................28
3. aansprakelijkheidsbedingen.....................................................................................28
begrip : art. 5.89 NBW............................................................................................... 29
voorwaarden exoneratiebeding..................................................................................29
andere contractuele bedingen...................................................................................30
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 30
algemene sancties bij contractbreuk............................................................................30
1. uitvoering in natura.................................................................................................. 30
algemeen.................................................................................................................... 30
vervanging van de schuldenaar.................................................................................31
2. herstel van schade.................................................................................................... 31
begrip: art. 5.86 NBW................................................................................................ 31
principe...................................................................................................................... 31
schadebegroting........................................................................................................ 32
vertragingsinteresten bij verbintenis tot betaling geldsom.......................................32
interesten op interesten: verbod op anatocisme........................................................32
bijkomende sancties bij contractbreuk bij wederkerige overeenkomsten....................32
1. ontbinding van de overeenkomst..............................................................................32
voorafgaandelijk (pro memorie).................................................................................33
onderscheid................................................................................................................ 33
gerechtelijke ontbinding (i)........................................................................................ 33
2
, ontbinding in nbw...................................................................................................... 33
anticipatieve toepassing ontbinding..........................................................................33
ontbindend beding (ii)................................................................................................ 34
ontbinding op kennisgeving (iii).................................................................................34
gevolgen van de ontbinding.......................................................................................34
voorbeeldvraag.......................................................................................................... 34
2. opschortingsrechten.................................................................................................35
begrip......................................................................................................................... 35
exceptie van niet-nakoming: enac..............................................................................35
retentierecht.............................................................................................................. 35
voorbeeldvraag.......................................................................................................... 36
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 36
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 36
de derdenwerking van de overeenkomst......................................................................36
twee beginselen............................................................................................................ 36
1. relativiteit van een overeenkomst.............................................................................37
uitzonderingen op relativiteit van overeenkomsten...................................................38
2. tegenwerpelijkheid aan derden................................................................................41
derdenwerking van bestaan overeenkomst................................................................41
derdemedeplichtigheid aan andermands contractbreuk...........................................41
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 43
verbintenissen uit eenzijdige rechtshandeling en natuurlijke verbintenis...................44
eenzijdige rechtshandeling........................................................................................44
natuurlijke verbintenis art. 5.2 NBW.........................................................................44
Deel 2: verbintenissen uit de wet........................................................................45
algemeen – art. 5.3 NBW.............................................................................................. 45
titel I: quasi-contractuele verbintenissen.....................................................................46
1.1 zaakwaarneming..................................................................................................... 46
begrip......................................................................................................................... 46
1.2 onverschuldigde betaling........................................................................................47
begrip......................................................................................................................... 47
1.3 verrijking zonder oorzaak.......................................................................................47
begrip......................................................................................................................... 47
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 48
titel II: verbintenissen uit onrechtmatige daad.............................................................49
aansprakelijkheid uit niet-contractueel handelen......................................................49
samenloop en coëxistentie............................................................................................49
1. samenloop.............................................................................................................. 49
2. Coëxistentie........................................................................................................... 50
titel III: aansprakelijkheid uit eigen en andermans daad, voor zaken en dieren..........51
algemene principes van aansprakelijkheidsrecht.........................................................51
twee algemene evoluties............................................................................................ 51
evolutie van foutaansprakelijkheid naar objectieve aansprakelijkheid......................51
evolutie van toenemende gevallen van overheidsaansprakelijkheid..........................52
3
, gronden van aansprakelijkheid.....................................................................................54
technische bespreking van de aansprakelijkheid.......................................................54
het oorzakelijk verband................................................................................................ 60
causaliteit: begrip...................................................................................................... 60
schade en schadeloosstelling........................................................................................62
algemeen.................................................................................................................... 62
begrip......................................................................................................................... 62
voorwaarde voor vergoedbare schade.......................................................................62
soorten schade........................................................................................................... 64
modaliteiten van de schadevergoeding......................................................................65
deel 3: verbintenissen in het algemeen...............................................................66
titel I: modaliteiten van de verbintenis.........................................................................66
1. verbintenis onder voorwaarde..................................................................................66
algemeen.................................................................................................................... 66
voorwaarde................................................................................................................ 66
geldigheid voorwaarde............................................................................................... 67
rechtsgevolgen........................................................................................................... 67
voorwaarde gaat (niet) in vervulling..........................................................................68
2. verbintenis met tijdbepaling.....................................................................................69
begrip......................................................................................................................... 69
modaliteiten............................................................................................................... 69
soorten....................................................................................................................... 69
3. verbintenissen met verschillende voorwerpen en subjecten....................................70
pluraliteit aan schuldeisers en/of schuldenaars............................................................70
algemeen.................................................................................................................... 70
principe: deelbaarheid............................................................................................... 70
voorbeeldcasus.......................................................................................................... 72
titel II: overgang van verbintenissen en vorderingen...................................................72
algemeen.................................................................................................................... 72
actief zijde..................................................................................................................... 72
overgang van schuldvordering...................................................................................72
passief zijde.................................................................................................................. 74
schuldoverdracht....................................................................................................... 74
contractsoverdracht................................................................................................... 75
titel III: tenietgaan of uitdoving van verbintenissen.....................................................75
algemeen.................................................................................................................... 75
uitdoving van verbintenissen: dwanguitvoering en ingebrekestelling.......................75
deel 4: bewijsrecht............................................................................................... 81
nieuwe bewijsregels vanaf 1 november 2020...............................................................81
versoepeling en uitbreiding vrij bewijsstelsel...............................................................81
algemene principes....................................................................................................... 82
1) gereglementeerd bewijsrecht................................................................................82
2) actori incumbit probatio........................................................................................82
3) van aanvullend recht............................................................................................. 82
4
