Samenvatting week 3 Gezonheidspsychologie leerdoelen uitgewerkt + plaatjes

Week 3: Stress, een inleiding
H10 (10.1 t/m 10.3) + 11

Leerdoel 3.1: De student kan de rol van stress en coping in een casus herkennen en hierover advies
en psychoeducatie geven aan een cliënt.
Leerdoel 3.2: De student kan de rol die persoonlijkheid speelt bij stress en gezondheid herkennen
en toelichten.

H10.1: Concepten van stress

Waarom als tp’er over stress leren
- 1 op de 3 ziekteverzuim door werkstress
- De persoonlijke en maatschappelijk kosten zijn hoog
- Jongeren stress van social media

Stress: een toestand van druk of belasting die ontstaat als de aanpassingsmogelijkheden in een
bepaalde levenssituatie worden overschreden (wanneer je er niet meer mee om komt gaan)
 Weinig mensen verstaan hetzelfde over stress

Eustress: stress die gepaard gaat met positieve gevoelens of toestand van gezondheid (bevordert
prestaties)
Distress: stress die vergezeld wordt door negatieve gevoelens en een verstoring van de lichamelijke
toestand

Aspecten van stress
A. Stress als reactie op een stimulus
B. Stress als transactie; Als psychologische interactie tussen een stressor of gebeurtenis en de
cognitieve en emotionele kenmerken van het individu
C. Als lichamelijke of biologische reactie

A. Stress als reactie op een (externe) stimulus
 Mensen schrijven de spanning toe aan een gebeurtenis (aardbeving, trouwen, sleutels kwijt)
 Oorzaken (stressoren):
- catastrofale gebeurtenissen (vliegtuigongeluk, aardbeving)
- belangrijke levensgebeurtenissen (trouwen, nieuwe baan)
- dagelijkse ergernissen (sleutels kwijt raken, te weinig geld, te veel verantwoordelijkheden)

Life events theorie (Holmes&Rahe 1967)
Zij stellen dat hoe meer levensgebeurtenissen iemand heeft meegemaakt,
hoe groter de kans is dat er problemen met de lichamelijke gezondheid
ontstaan
 Levensgebeurtenis: gebeurtenis in iemands leven die als positief
of als negatief kan worden ervaren, maar waar op z’n minst enige
aanpassing nodig is van de betrokkene om de homeostase op pijl
te houden
 Homeostase: het interne evenwicht van het lichaam,
lichaam komt meteen in actie als er een waarde afwijkt
 dus wanneer je stress hebt probeert het lichaam het te fixen
 Social readjusmtent rating scale: een schaal waarvan de
beoordeling van elke levensgebeurtenis tot ernst is gerangschikt

,  Bij een hogere LCU score nam het risico tot gezondheidsklachten toe
(gebeurtenissen die de meeste aanpassing nodig hadden)
Veel kritiek op deze methoden omdat LCU’s niet meteen een verband hoeft te leggen tot een slechte
gezondheid
 Maar veel grote levensgebeurtenissen kunnen een impact hebben op de levens van mensen
 Interne factoren worden ook niet gemeten; Omgevingssensitiveitsgen: gen dat mogelijk de
emotionele en gedragsmatige respons van een persoon beïnvloed bij blootstelling aan
stressvolle gebeurtenissen (bv kind kan gedragsstoornis krijgen door scheiding ouders)

B. Stress als transactie; Als psychologische interactie tussen een stressor of gebeurtenis en de
cognitieve en emotionele kenmerken van het individu
 Stress wordt gezien als een subjectieve ervaring, het is een kwestie van beoordeling
 Cognitieve, transactionele stressmodel van Lazarus; stress is een gevolg van de interactie
tussen iemands eigenschappen en beoordelingen, de externe en interne gebeurtenis en de
hulpmiddelen waarover iemand beschikt.
 gaat om beoordeling van een nieuwe omgeving
1. Primaire beoordeling: iemand overdenkt de kwaliteit, de aard en het belang van de
stressor/stimulus (is het relevant voor mij?). Het is relevant wanneer er een van deze
3 typen stressoren plaatsvinden
—> schade: dit verlies/mislukkeling heeft als plaatsgevonden
—> bedreiging: de verwachting van toekomstige schade
—> uitdaging: kansen voor persoonlijke groei of problemen waarbij de betrokkene
het vertrouwen heeft dat hij ermee om kan gaan
2. Secundaire beoordeling: beoordeling van hulpmiddelen en het copingsvermogen,
(hoe ga ik dit oplossen?) later ook verantwoordelijkheid en veranderbaarheid
toegevoed
—> interne (kracht) en externe (sociale steun) hulpmiddelen
—> bedreiging + zonder/beperkte hulpmiddelen = stress
—> vermogen tot coping; instrumentele/probleemgerichte coping of
emotiegerichte coping
—> als de situatie wordt gezien als niet veranderbaar roept dit angst, droefheid &
nervositeit op
—> interne en externe verantwoordelijkheid (schuldgevoel vs woede)




Kenmerken die een gebeurtenis stressvol maken
- Gebeurtenissen die binnen een korte tijd gaan gebeuren (rijexamen)
- Gebeurtenissen die zich op een onverwacht moment voordoen (overlijden vriendin)
- Gebeurtenissen die onvoorspelbaar zijn (ontslagen worden)
- Gebeurtenissen die onduidelijk zijn wat betreft
- persoonlijke rol (nieuwe baan)
- potentieel risico of schade (nieuw medicijn proberen)
- ongewenste gebeurtenissen (verplicht verhuizen)