FILOSOFIE
HOOFDSTUK 1 : PROBLEEMSTELLING MET SOCRATES
I. Het Griekse mirakel
Middellandse Zee, 600-300 v.C. : groep mensen die elkaar wederzijds erkenden als ‘Grieken hoogvdeelden taal,
godsdienst en levenswijze
Democratie (vrij mannen mochten mee beraadslagen over lot van samenleving),
geschiedschrijving, meetkunde, theater, sport, … ontstonden er ‘het Griekse mirakel’het Griekse mirakel’
Xenofanes van Colofon : “stel dat dieren handen hadden en konden tekenen of kunstwerken maken, precies zoals
mensen, dan zouden zij in hun tekeningen aan de goden een uiterlijk en een lichaam hebben gegeven dat precies gelijkt
op het specifieke lichaam dat zijzelf eenieder hebben.”
Griekse beschaving was eerste die bewust op zoek ging naar een menselijk, niet-religieuze
verklaring van de natuur zoals ze werkelijk is.
Oorzaken :
Grotere economische welvaart (handel met het Oude Nabije Oosten en in de MZ)
Impact van het woord en het schrift
o Woord : argumentatie en discussie (politieke beraadslagingen, voorstellen doen en
bekritiseren), geen taboethema’s en geen enkele man uitgesloten
o Schrift : beslissing dat de wetten moeten worden opgeschreven, bevordert kritische
houding tegenover die geschriften
Geschreven wetten hebben 2 voordelen : de machthebber kan geschreven wetten niet zomaar naar
eigen dunken veranderen en de burgers kunnen hun interpretatie confronteren met die van hem
2 algemene voorwaarden opdat een menselijke verklaring van de natuur mogelijk is :
D.m.v. enkele principes, a.d.h.v. enkele woorden/uitspraken
Principes moeten door mensen kunnen worden begrepen, uitgesproken en beschreven in
teksten
Verschillen tussen huidige natuurwetenschappen en Griekse pogingen :
Grieken gebruikten bijna nooit experimenten en instrumenten en bleven beperkt tot
alledaagse observaties van de fenomenen
Rol van de wiskunde : ondubbelzinnige/onbetwijfelbare uitspraken uit wiskunde zijn
enkel van toepassing op bovenaardse fenomenen, over wat op aarde gebeurt kunnen we
deze nooit formuleren
I. De zelfzekerheid van Socrates
De centrale idee in het leven van Socrates
Levenswijze van Socrates : klampte mensen op straat aan en begon met hen te discussiëren over de
kwestie wanneer het leven van een mens een goed of geslaagd leven is (groep jonge mannen erbij)
Centraal idee : mens wilt niet tevreden zonder meer, hij wil een gelukt leven (goed/gelukkig leven)
Hoe bereiken we dit gelukte leven? (niet : laten leiden door het instinct dat ons naar het aangename
drijft of de sociaal aanvaarde gewoonte volgen)
Inzicht en kennis proberen te verwerven over wat het leven van een mens werkelijk gelukkig
en goed maakt
(Gedragingen zelf kunnen onderscheiden in nuttig/goed of schadelijk/slecht en bestaande
gewoontes staande houden kan, maar je moet aantonen dat ze bijdragen tot een gelukt leven
“Niemand doet wetens en willens kwaad” (bv. soldaat verlaat post, vergissing in waardeschaal)
De Apologie van Socrates
Geschreven door Plato, kort na zijn dood om neer te schrijven wat hij werkelijk gezegd heeft
, Socrates heeft heel zijn leven gewijd aan redetwisten over morele kwesties, Waarom?
Niet ingegeven door de pretentie dat hij het antwoord op al deze vragen kent, Socrates is
zich net bewust van zijn onwetendheid en hoopt dat zijn gesprekspartner hem iets zal
bijbrengen (partner in het onderzoek)
Zoektocht naar inzicht en deze zoektocht is een opdracht van de goden (orakel van
Delphi), Socrates werd door de goden gestuurd als het levend geweten van de Atheners,
zijn houding is dus waardevol (‘het Griekse mirakel’door de goden gewild’) en zinvol
Socrates is zeker over de betekenis van zijn leven en dat hij kennis heeft over wat een gelukt leven
is voor mensen. Kennis is voor hem zekere kennis, die oncorrigeerbaar is.
Wat staat er in de Apologie?
Socrates beweert dat hij zelf kennis of wetenschap heeft van goed en kwaad en van wat een
zinvol leven is.
De kennis die Socrates beweert te bezetten is algemene kennis
Kennis waar hij het over heeft : het goede zonder meer
Het debat met de Sofisten (debat over zingeving : wat is goed/waardevol/zinvol voor de mens?)
Sofisten : rondreizende leraars die een opleiding aanboden voor een rol in de politiek, ze hadden
vooral aandacht voor de kunst van de welsprekendheid (nodig in vergaderingen etc.)
Retoriek :
Praktische vaardigheid om goed en overtuigend te spreken en theoretische wetenschap die
de regels en voorwaarden voor een goed en overtuigen betoog bestudeert
Gelijk halen in alle omstandigheden en zo zijn persoonlijk belang veilig stellen
Geen interesse voor de juistheid van de mening of de rechtvaardigheid van het aanbevolen
plan
De waarheid is de eerste de beste stelling waarvan men iemand kan overtuigen
Er zijn alleen meningen en er is geen kennis, niemand weet iets met zekerheid
Homo mensura-leer van Protagoras
“Van alle dingen is de mens de maat, van die welke zijn, die ze zijn, van die welke niet zijn,
dat ze niet zijn”
Waarheid is relatief : wat voor mij als waarheid verschijnt, is waar (bv. het koud hebben)
De neiging tot transcendentie en Socrates’ interpretatie ervan
Socrates wijst het standpunt van de Sofisten af om 2 redenen :
1. Het is niet zo dat iets waardevol is omdat het voor de mens waardevol is, zelfs niet omdat de
mensen het er over eens zijn dat iets waardevol is. Er is een verschil tussen wat mensen loven of
prijzen en wat het waard is om geloofd of geprezen te worden.
Onderscheid tussen schijnen en zijn (de mens vindt het belangrijk om deze van elkaar te
onderscheiden), tussen onwaar/waar, onwetendheid/kennis, onzekerheid/zekerheid
1. Mensen zijn enkel geïnteresseerd in wat echt waardevol of prijzenswaardig is (“de mens
verlangt van natura niet alleen bemind te worden, maar beminnenswaardig te zijn”)
Neiging tot transcendentie : verlangen van mensen om hun leven, overtuigingen en
betekenisconstructies te beschouwen vanuit een ander standpunt dan hun persoonlijk, particulier of
subjectief standpunt
Transcendent standpunt volgens Socrates : standpunt van waaruit zekere kennis mogelijk is, van
waaruit we ware uitspraken kunnen doen
Vragen : Hoe moeten we zo een transcendent standpunt opvatten? Kunnen we zeggen en in welke
zin kunnen we zeggen dat er zekere kennis bestaat op het terrein van de zingeving?
I. Andere voorbeelden van zekerheid
Mensenrechten
VS, 1777 : A Declaration of Independence
Mensenrechten zijn rechten die toekomen aan persoon of subject onafhankelijk van zijn socio-
, politieke context, onafhankelijk van welke positie hij in de maatschappij ook heeft.
Maar (marxisme) … wanneer is iemand zo een zuiver individu, los van elke sociale context?
We hebben allemaal een bepaalde positie in de maatschappij, behalve in de economische context,
van daaruit zijn mensen niets anders dan individuen die goederen, diensten of arbeidskrachten
ruilen.
Mensenrechten zijn de belichaming van een bepaalde maatschappijvorm (vrije markt)
Onderscheid tussen mensen en alle andere wezens (supra, Kant)
Mensen moet men met de nodige eerbied behandelen
Relevante kenmerken die men alleen bij mensen en niet bij dieren aantreft, maar bij
sommigen, doch ook mensen, ontbreken deze eigenschappen (zware handicap, hoge
ouderdom, …)
Persoonsidentiteit (supra, Hume)
Het is niet helemaal onwaarschijnlijk dat ik dezelfde persoon zou kunnen zijn in een ander lichaam
of zonder lichaam.
De identiteit van mijn persoonlijk berust op een vorm van ervaring/zelfbewustzijn die ik van mezelf
heb.
‘het Griekse mirakel’In jezelf gaan kijken’ : mijn verlangens, voornemens, … etc. kom ik tegen, maar wat ik niet tegen
kom is mezelf die verlangens, voornemens, … etc. heeft.
Is geschiedenis een wetenschap?
2 niveaus onderscheiden :
1. Hulpwetenschappen : vaststellen wat er in het verleden is gebeurd (de feiten)
2. Geschiedschrijving : historicus plaatst de feiten in een zinvol verband (narratio)
Narratio : historicus selecteert de feiten en plaatst ze in een structuur, de historicus zelf geeft ze een
betekenis en relevantie (bv. buikpijn Napoleon)
: het verleden zelf is geen verhaal en heeft samenhang, maar de werkelijke samenhang is
altijd een creatie van de historicus die het verleden beschrijft
Het probleem van de geschiedenis ligt in het feit dat geschiedenis alleen maar mogelijk is, wanneer
we de feiten uit het verleden betekenis of relevantie geven door ze in een narratio te ordenen.
Hoe kunnen we spreken over de geschiedenis als een wetenschap, over kennis van het verleden en
van een interpretatie van het verleden die te verdedigen valt?
Dezelfde vragen
1. Mensen kunnen niet leven zonder betekenis te geven aan hun handeling (voorbeelden gaan over
ons persoonlijk leven, bv. persoonsidentiteit of ons samenleven met anderen, bv. geschiedenis)
2. In deze voorbeelden verdedigen we niet gewoon een persoonlijk standpunt, maar is er sprake
van een vorm van transcendentie. Maar waarin bestaat die transcendentie precies?
Transcendentie is van groot belang voor de ethiek :
In de ethiek gaat hem om de vraag “Hoe moet men leven?” Het is een algemene vraag
(‘het Griekse mirakel’men’/’er’) dus kunnen we via het antwoord iets te weten komen dat goed om weten is voor
iedereen. Het is ook een vraag die niet over de onmiddellijke toekomst gaat, maar over een
manier van leven.
Om goed te leven, moet je weten wat goed is. Je moet het transcendente standpunt bereiken.
I. Welk soort probleemstelling is dit?
Kenmerken van filosofische vragen
1. Filosofie gebeurt in de marge
Niét interessant : ‘het Griekse mirakel’Wat is goed/kwaad?’, ‘het Griekse mirakel’Wat is de zin van het leven?’, …
Wél interessant : al die kwesties lijken zo zeker, hoe kunnen we dit verklaren?
Onrechtstreekse vragen, in de marge van wat anderen zeggen/schrijven
, 2. Filosofie verloopt in een kring
Vragen over zaken die, wanneer je leeft, al lang uitgemaakt zijn.
We kijken naar wat er zit achter datgene dat we altijd al geloven, aanvaarden, … we interpreteren
wat we zelf zeggen
3. Filosofen zijn geïnteresseerd in filosofen uit het verleden
Filosofen uit het verleden helpen ons op manieren :
Interpretatie van het menselijk bestaan bieden (bv. Socrates : het gaat in een mensen leven
niet om de instemming van andere mensen, maar om wat echt belangrijk is)
Als we bij een filosoof een opvatting vinden die hij vanzelfsprekend vindt, dan ontdekken we
misschien iets dat we zelf vanzelfsprekend vinden (het is immers gemakkelijker om bij
anderen te zien wat er achter hun rug gebeurt), en dit vertelt ons dan iets over wat er achter
onze rug gebeurt.
HOOFDSTUK 2 : PLATO
I. Socratisch karakter van Plato’s werk
Plato heeft zijn leven werk besteed aan het uitbeelden en voortzetten van het werk van Socrates.
Socrates stelt Plato voor een dubbel probleem :
De weg naar een gelukt leven is aan Plato duidelijk geworden dankzij Socrates
Socrates werd ter dood veroordeeld door zijn medeburgers. Is Socrates’ leven dan mislukt?
Had Socrates dan toch ongelijk en is de instemming van anderen dan toch het criterium van
een gelukt leven?
Twee aspecten van Socrates’ werkwijze zijn voor Plato zeer belangrijk geweest :
Socrates probeerde inzicht te verwerven door op zoek te gaan naar definities.
Ook volgens Plato kan men alleen maar met ‘het Griekse mirakel’kennis van zaken’ spreken over een zaak, als
men een definitie van die zaak kan geven (definitie geeft de essentie en oorzaak waardoor
iets is wat het is)
Socrates probeerde inzicht te verwerven door de discussiëren.
Plato denkt na over discussiëren en argumenteren om woorden als kennis, inzicht, waarheid,
… te begrijpen
I. Mening en kennis
Retoriek en discussie
Plato’s kritiek op de retoriek :
Retoriek is wel de kunst van het overtuigend spreken, maar zeker niet van het goed spreken
Retoren zijn niet in staat om hun standpunt in een discussie te verdedigen
Je kan een goed retor zijn zonder kennis van zaken, zonder echte wetenschap te bezitten
Retoriek levert alleen maar ‘het Griekse mirakel’meningen’ op en geen verantwoorde kennis
Gelukt leven veronderstelt inzicht en die kan de retoriek niet leveren
Plato’s uitvinding : de dialectiek
Kunst van het discussiëren
Mogelijkheid om te onderzoeken of een stelling waar is
Mogelijkheid om de gesprekspartner om rekenschap te vragen
Mogelijkheid om zijn eigen standpunt te verdedigen door op de kritiek van de
discussiepartners te antwoorden
Sterke garantie voor de waarheid van een stelling
Kennis en discussie
Zekerheid
De rechtvaardiging van een stelling ligt in het feit dat ze de discussie heeft gewonnen.
De stelling die het haalt in de discussie, noemen we ‘het Griekse mirakel’waar’.
We kunnen desondanks ooit bewijzen dat een stelling boven kritiek verheven is, omdat een
discussie altijd opnieuw heropend kan worden (nieuwe informatie/argumenten vinden).
De discussie kan geen zekere (= oncorrigeerbare) kennis bieden
Het feit dat zekerheid nooit bereikbaar is, is voor Plato onaanvaardbaar, hierop vindt hij iets uit :
HOOFDSTUK 1 : PROBLEEMSTELLING MET SOCRATES
I. Het Griekse mirakel
Middellandse Zee, 600-300 v.C. : groep mensen die elkaar wederzijds erkenden als ‘Grieken hoogvdeelden taal,
godsdienst en levenswijze
Democratie (vrij mannen mochten mee beraadslagen over lot van samenleving),
geschiedschrijving, meetkunde, theater, sport, … ontstonden er ‘het Griekse mirakel’het Griekse mirakel’
Xenofanes van Colofon : “stel dat dieren handen hadden en konden tekenen of kunstwerken maken, precies zoals
mensen, dan zouden zij in hun tekeningen aan de goden een uiterlijk en een lichaam hebben gegeven dat precies gelijkt
op het specifieke lichaam dat zijzelf eenieder hebben.”
Griekse beschaving was eerste die bewust op zoek ging naar een menselijk, niet-religieuze
verklaring van de natuur zoals ze werkelijk is.
Oorzaken :
Grotere economische welvaart (handel met het Oude Nabije Oosten en in de MZ)
Impact van het woord en het schrift
o Woord : argumentatie en discussie (politieke beraadslagingen, voorstellen doen en
bekritiseren), geen taboethema’s en geen enkele man uitgesloten
o Schrift : beslissing dat de wetten moeten worden opgeschreven, bevordert kritische
houding tegenover die geschriften
Geschreven wetten hebben 2 voordelen : de machthebber kan geschreven wetten niet zomaar naar
eigen dunken veranderen en de burgers kunnen hun interpretatie confronteren met die van hem
2 algemene voorwaarden opdat een menselijke verklaring van de natuur mogelijk is :
D.m.v. enkele principes, a.d.h.v. enkele woorden/uitspraken
Principes moeten door mensen kunnen worden begrepen, uitgesproken en beschreven in
teksten
Verschillen tussen huidige natuurwetenschappen en Griekse pogingen :
Grieken gebruikten bijna nooit experimenten en instrumenten en bleven beperkt tot
alledaagse observaties van de fenomenen
Rol van de wiskunde : ondubbelzinnige/onbetwijfelbare uitspraken uit wiskunde zijn
enkel van toepassing op bovenaardse fenomenen, over wat op aarde gebeurt kunnen we
deze nooit formuleren
I. De zelfzekerheid van Socrates
De centrale idee in het leven van Socrates
Levenswijze van Socrates : klampte mensen op straat aan en begon met hen te discussiëren over de
kwestie wanneer het leven van een mens een goed of geslaagd leven is (groep jonge mannen erbij)
Centraal idee : mens wilt niet tevreden zonder meer, hij wil een gelukt leven (goed/gelukkig leven)
Hoe bereiken we dit gelukte leven? (niet : laten leiden door het instinct dat ons naar het aangename
drijft of de sociaal aanvaarde gewoonte volgen)
Inzicht en kennis proberen te verwerven over wat het leven van een mens werkelijk gelukkig
en goed maakt
(Gedragingen zelf kunnen onderscheiden in nuttig/goed of schadelijk/slecht en bestaande
gewoontes staande houden kan, maar je moet aantonen dat ze bijdragen tot een gelukt leven
“Niemand doet wetens en willens kwaad” (bv. soldaat verlaat post, vergissing in waardeschaal)
De Apologie van Socrates
Geschreven door Plato, kort na zijn dood om neer te schrijven wat hij werkelijk gezegd heeft
, Socrates heeft heel zijn leven gewijd aan redetwisten over morele kwesties, Waarom?
Niet ingegeven door de pretentie dat hij het antwoord op al deze vragen kent, Socrates is
zich net bewust van zijn onwetendheid en hoopt dat zijn gesprekspartner hem iets zal
bijbrengen (partner in het onderzoek)
Zoektocht naar inzicht en deze zoektocht is een opdracht van de goden (orakel van
Delphi), Socrates werd door de goden gestuurd als het levend geweten van de Atheners,
zijn houding is dus waardevol (‘het Griekse mirakel’door de goden gewild’) en zinvol
Socrates is zeker over de betekenis van zijn leven en dat hij kennis heeft over wat een gelukt leven
is voor mensen. Kennis is voor hem zekere kennis, die oncorrigeerbaar is.
Wat staat er in de Apologie?
Socrates beweert dat hij zelf kennis of wetenschap heeft van goed en kwaad en van wat een
zinvol leven is.
De kennis die Socrates beweert te bezetten is algemene kennis
Kennis waar hij het over heeft : het goede zonder meer
Het debat met de Sofisten (debat over zingeving : wat is goed/waardevol/zinvol voor de mens?)
Sofisten : rondreizende leraars die een opleiding aanboden voor een rol in de politiek, ze hadden
vooral aandacht voor de kunst van de welsprekendheid (nodig in vergaderingen etc.)
Retoriek :
Praktische vaardigheid om goed en overtuigend te spreken en theoretische wetenschap die
de regels en voorwaarden voor een goed en overtuigen betoog bestudeert
Gelijk halen in alle omstandigheden en zo zijn persoonlijk belang veilig stellen
Geen interesse voor de juistheid van de mening of de rechtvaardigheid van het aanbevolen
plan
De waarheid is de eerste de beste stelling waarvan men iemand kan overtuigen
Er zijn alleen meningen en er is geen kennis, niemand weet iets met zekerheid
Homo mensura-leer van Protagoras
“Van alle dingen is de mens de maat, van die welke zijn, die ze zijn, van die welke niet zijn,
dat ze niet zijn”
Waarheid is relatief : wat voor mij als waarheid verschijnt, is waar (bv. het koud hebben)
De neiging tot transcendentie en Socrates’ interpretatie ervan
Socrates wijst het standpunt van de Sofisten af om 2 redenen :
1. Het is niet zo dat iets waardevol is omdat het voor de mens waardevol is, zelfs niet omdat de
mensen het er over eens zijn dat iets waardevol is. Er is een verschil tussen wat mensen loven of
prijzen en wat het waard is om geloofd of geprezen te worden.
Onderscheid tussen schijnen en zijn (de mens vindt het belangrijk om deze van elkaar te
onderscheiden), tussen onwaar/waar, onwetendheid/kennis, onzekerheid/zekerheid
1. Mensen zijn enkel geïnteresseerd in wat echt waardevol of prijzenswaardig is (“de mens
verlangt van natura niet alleen bemind te worden, maar beminnenswaardig te zijn”)
Neiging tot transcendentie : verlangen van mensen om hun leven, overtuigingen en
betekenisconstructies te beschouwen vanuit een ander standpunt dan hun persoonlijk, particulier of
subjectief standpunt
Transcendent standpunt volgens Socrates : standpunt van waaruit zekere kennis mogelijk is, van
waaruit we ware uitspraken kunnen doen
Vragen : Hoe moeten we zo een transcendent standpunt opvatten? Kunnen we zeggen en in welke
zin kunnen we zeggen dat er zekere kennis bestaat op het terrein van de zingeving?
I. Andere voorbeelden van zekerheid
Mensenrechten
VS, 1777 : A Declaration of Independence
Mensenrechten zijn rechten die toekomen aan persoon of subject onafhankelijk van zijn socio-
, politieke context, onafhankelijk van welke positie hij in de maatschappij ook heeft.
Maar (marxisme) … wanneer is iemand zo een zuiver individu, los van elke sociale context?
We hebben allemaal een bepaalde positie in de maatschappij, behalve in de economische context,
van daaruit zijn mensen niets anders dan individuen die goederen, diensten of arbeidskrachten
ruilen.
Mensenrechten zijn de belichaming van een bepaalde maatschappijvorm (vrije markt)
Onderscheid tussen mensen en alle andere wezens (supra, Kant)
Mensen moet men met de nodige eerbied behandelen
Relevante kenmerken die men alleen bij mensen en niet bij dieren aantreft, maar bij
sommigen, doch ook mensen, ontbreken deze eigenschappen (zware handicap, hoge
ouderdom, …)
Persoonsidentiteit (supra, Hume)
Het is niet helemaal onwaarschijnlijk dat ik dezelfde persoon zou kunnen zijn in een ander lichaam
of zonder lichaam.
De identiteit van mijn persoonlijk berust op een vorm van ervaring/zelfbewustzijn die ik van mezelf
heb.
‘het Griekse mirakel’In jezelf gaan kijken’ : mijn verlangens, voornemens, … etc. kom ik tegen, maar wat ik niet tegen
kom is mezelf die verlangens, voornemens, … etc. heeft.
Is geschiedenis een wetenschap?
2 niveaus onderscheiden :
1. Hulpwetenschappen : vaststellen wat er in het verleden is gebeurd (de feiten)
2. Geschiedschrijving : historicus plaatst de feiten in een zinvol verband (narratio)
Narratio : historicus selecteert de feiten en plaatst ze in een structuur, de historicus zelf geeft ze een
betekenis en relevantie (bv. buikpijn Napoleon)
: het verleden zelf is geen verhaal en heeft samenhang, maar de werkelijke samenhang is
altijd een creatie van de historicus die het verleden beschrijft
Het probleem van de geschiedenis ligt in het feit dat geschiedenis alleen maar mogelijk is, wanneer
we de feiten uit het verleden betekenis of relevantie geven door ze in een narratio te ordenen.
Hoe kunnen we spreken over de geschiedenis als een wetenschap, over kennis van het verleden en
van een interpretatie van het verleden die te verdedigen valt?
Dezelfde vragen
1. Mensen kunnen niet leven zonder betekenis te geven aan hun handeling (voorbeelden gaan over
ons persoonlijk leven, bv. persoonsidentiteit of ons samenleven met anderen, bv. geschiedenis)
2. In deze voorbeelden verdedigen we niet gewoon een persoonlijk standpunt, maar is er sprake
van een vorm van transcendentie. Maar waarin bestaat die transcendentie precies?
Transcendentie is van groot belang voor de ethiek :
In de ethiek gaat hem om de vraag “Hoe moet men leven?” Het is een algemene vraag
(‘het Griekse mirakel’men’/’er’) dus kunnen we via het antwoord iets te weten komen dat goed om weten is voor
iedereen. Het is ook een vraag die niet over de onmiddellijke toekomst gaat, maar over een
manier van leven.
Om goed te leven, moet je weten wat goed is. Je moet het transcendente standpunt bereiken.
I. Welk soort probleemstelling is dit?
Kenmerken van filosofische vragen
1. Filosofie gebeurt in de marge
Niét interessant : ‘het Griekse mirakel’Wat is goed/kwaad?’, ‘het Griekse mirakel’Wat is de zin van het leven?’, …
Wél interessant : al die kwesties lijken zo zeker, hoe kunnen we dit verklaren?
Onrechtstreekse vragen, in de marge van wat anderen zeggen/schrijven
, 2. Filosofie verloopt in een kring
Vragen over zaken die, wanneer je leeft, al lang uitgemaakt zijn.
We kijken naar wat er zit achter datgene dat we altijd al geloven, aanvaarden, … we interpreteren
wat we zelf zeggen
3. Filosofen zijn geïnteresseerd in filosofen uit het verleden
Filosofen uit het verleden helpen ons op manieren :
Interpretatie van het menselijk bestaan bieden (bv. Socrates : het gaat in een mensen leven
niet om de instemming van andere mensen, maar om wat echt belangrijk is)
Als we bij een filosoof een opvatting vinden die hij vanzelfsprekend vindt, dan ontdekken we
misschien iets dat we zelf vanzelfsprekend vinden (het is immers gemakkelijker om bij
anderen te zien wat er achter hun rug gebeurt), en dit vertelt ons dan iets over wat er achter
onze rug gebeurt.
HOOFDSTUK 2 : PLATO
I. Socratisch karakter van Plato’s werk
Plato heeft zijn leven werk besteed aan het uitbeelden en voortzetten van het werk van Socrates.
Socrates stelt Plato voor een dubbel probleem :
De weg naar een gelukt leven is aan Plato duidelijk geworden dankzij Socrates
Socrates werd ter dood veroordeeld door zijn medeburgers. Is Socrates’ leven dan mislukt?
Had Socrates dan toch ongelijk en is de instemming van anderen dan toch het criterium van
een gelukt leven?
Twee aspecten van Socrates’ werkwijze zijn voor Plato zeer belangrijk geweest :
Socrates probeerde inzicht te verwerven door op zoek te gaan naar definities.
Ook volgens Plato kan men alleen maar met ‘het Griekse mirakel’kennis van zaken’ spreken over een zaak, als
men een definitie van die zaak kan geven (definitie geeft de essentie en oorzaak waardoor
iets is wat het is)
Socrates probeerde inzicht te verwerven door de discussiëren.
Plato denkt na over discussiëren en argumenteren om woorden als kennis, inzicht, waarheid,
… te begrijpen
I. Mening en kennis
Retoriek en discussie
Plato’s kritiek op de retoriek :
Retoriek is wel de kunst van het overtuigend spreken, maar zeker niet van het goed spreken
Retoren zijn niet in staat om hun standpunt in een discussie te verdedigen
Je kan een goed retor zijn zonder kennis van zaken, zonder echte wetenschap te bezitten
Retoriek levert alleen maar ‘het Griekse mirakel’meningen’ op en geen verantwoorde kennis
Gelukt leven veronderstelt inzicht en die kan de retoriek niet leveren
Plato’s uitvinding : de dialectiek
Kunst van het discussiëren
Mogelijkheid om te onderzoeken of een stelling waar is
Mogelijkheid om de gesprekspartner om rekenschap te vragen
Mogelijkheid om zijn eigen standpunt te verdedigen door op de kritiek van de
discussiepartners te antwoorden
Sterke garantie voor de waarheid van een stelling
Kennis en discussie
Zekerheid
De rechtvaardiging van een stelling ligt in het feit dat ze de discussie heeft gewonnen.
De stelling die het haalt in de discussie, noemen we ‘het Griekse mirakel’waar’.
We kunnen desondanks ooit bewijzen dat een stelling boven kritiek verheven is, omdat een
discussie altijd opnieuw heropend kan worden (nieuwe informatie/argumenten vinden).
De discussie kan geen zekere (= oncorrigeerbare) kennis bieden
Het feit dat zekerheid nooit bereikbaar is, is voor Plato onaanvaardbaar, hierop vindt hij iets uit :
