Inhoud
Deel 1: inleiding......................................................................................................................................7
Hoofdstuk 1: de mens is een sociaal dier............................................................................................7
Hoofdstuk 2: sociale psychologie: definitie en verwante disciplines...................................................7
Afdeling 1: definitie van sociale psychologie...................................................................................7
Afdeling 2: de kracht van de sociale situatie...................................................................................7
Afdeling 3: sociale psychologie en verwante disciplines.................................................................8
Afdeling 4: andere psychologische domeinen...............................................................................10
Afdeling 5: sociale psychologie en mensenkennis.........................................................................10
Hoofdstuk 3: de geschiedenis van de sociale psychologie................................................................10
Afdeling 1: de beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)...............................................10
Afdeling 2: de jaren van bevestiging (1936-1960).........................................................................11
Afdeling 3: groei en debat (1960-1975)........................................................................................12
Afdeling 4: methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975-heden)...........................................12
Hoofdstuk 4: sociale psychologie in de 21e eeuw.............................................................................12
Afdeling 1: hersenonderzoek........................................................................................................12
Afdeling 2: het internet.................................................................................................................12
Afdeling 3: sociaal-culturele perspectieven..................................................................................13
Afdeling 4: open wetenschap.......................................................................................................13
Deel 2: onderzoeksmethoden...............................................................................................................13
Hoofdstuk 1: de ontwikkeling van hypothesen.................................................................................13
Afdeling 1: een goed idee.............................................................................................................13
Afdeling 2: opzoeken van psychologische literatuur.....................................................................13
Hoofdstuk 2: het operationaliseren van sociaalpsychologische variabelen......................................14
Afdeling 1: zelfbeschrijving...........................................................................................................14
Afdeling 2: gedragsobservatie.......................................................................................................15
Hoofdstuk 3: ideeën testen: onderzoeksplannen.............................................................................16
Afdeling 1: beschrijvend onderzoek..............................................................................................16
Afdeling 2: correctioneel onderzoek: de relatie tussen variabelen...............................................17
Afdeling 3: experimenten: manipuleren van de situatie...............................................................18
Hoofdstuk 4: ethiek en waarden in de sociale psychologie...............................................................20
Afdeling 1: geïnformeerde toestemming......................................................................................20
Afdeling 2: debriefing: alle uitleg verstrekken...............................................................................20
Afdeling 3: waarden en wetenschap.............................................................................................20
Deel 4: sociale perceptie.......................................................................................................................20
1
, Hoofdstuk 1: het ruwe materiaal van de eerste indruk.....................................................................20
Afdeling 1: de waarnemer............................................................................................................21
Afdeling 2: het uiterlijk.................................................................................................................21
Afdeling 3: situaties......................................................................................................................22
Afdeling 4: gedrag.........................................................................................................................23
Hoofdstuk 2: attributie: van elementen tot disposities.....................................................................26
Afdeling 1: attributietheorieën.....................................................................................................27
Afdeling 2: de theorie van corresponderende gevolgtrekkingen..................................................27
Afdeling 3: Kelley’s covariatietheorie............................................................................................28
Afdeling 4: attributionele vertekeningen......................................................................................30
Hoofdstuk 3: integratie: van disposities tot impressies.....................................................................33
Afdeling 1: enkele basisbevindingen.............................................................................................33
Afdeling 2: integratie van kenmerken in een globale impressie....................................................34
Afdeling 3: afwijkingen van het gemiddelde model......................................................................35
Hoofdstuk 4: confirmatievertekening: van impressies naar de realiteit............................................36
Afdeling 1: persistentie van opvattingen.......................................................................................36
Afdeling 2: confirmatorische hypothesetoetsing..........................................................................37
Afdeling 3: de zelfvervullende voorspelling..................................................................................38
Hoofdstuk 5: slotwoord....................................................................................................................39
Deel 5: sociale beïnvloeding.................................................................................................................39
Hoofdstuk 1: automatische sociale beïnvloeding..............................................................................39
Hoofdstuk 2: conformiteit.................................................................................................................40
Afdeling 1: klassieke studies.........................................................................................................41
Afdeling 2: waarom conformeert men?........................................................................................42
Afdeling 3: meerderheidsinvloed..................................................................................................43
Afdeling 4: minderheidsinvloed....................................................................................................46
Afdeling 5: differentiële en unimodale procesmodellen...............................................................46
Hoofdstuk 3: instemmen..................................................................................................................47
Afdeling 1: redenen geven: de taal van het verzoek.....................................................................47
Afdeling 2: ‘stel je eens voor’........................................................................................................48
Afdeling 3: de wederkerigheidsnorm............................................................................................48
Afdeling 4: tweestappen instemmingstechnieken........................................................................49
Afdeling 5: assertiviteit: wanneer zegt men nee...........................................................................50
Hoofdstuk 4: gehoorzaamheid..........................................................................................................51
Afdeling 1: Milgrams onderzoek: krachtlijnen van vernietigende gehoorzaamheid.....................51
Afdeling 2: Milgram in de 21ste eeuw............................................................................................52
2
, Afdeling 3: trotseren: als men zich verzet.....................................................................................53
Deel 6: agressie.....................................................................................................................................53
Hoofdstuk 1: wat is agressie?...........................................................................................................53
Afdeling 1: definities en vormen van agressie...............................................................................53
Afdeling 2: pestgedrag..................................................................................................................54
Afdeling 3: de meting van agressie...............................................................................................54
Hoofdstuk 2: crossnationale en intraculturele verschillen................................................................55
Afdeling 1: crossnationale verschillen...........................................................................................55
Afdeling 2: intraculturele verschillen............................................................................................55
Hoofdstuk 3: de oorsprong van agressie...........................................................................................56
Afdeling 1: het erfelijkheidsperspectief........................................................................................56
Afdeling 2: het leerperspectief......................................................................................................57
Hoofdstuk 4: sociaalpsychologische theorieën van agressie.............................................................60
Afdeling 1: frustratie.....................................................................................................................60
Afdeling 2: negatief effect.............................................................................................................60
Afdeling 3: fysiologische opwinding..............................................................................................60
Afdeling 4: cognitieve processen..................................................................................................61
Afdeling 5: een integratief model van agressie.............................................................................62
Hoofdstuk 5: de invloed van geweldmedia.......................................................................................62
Afdeling 1: geweld in media..........................................................................................................62
Afdeling 2: pornografie.................................................................................................................65
Hoofdstuk 6: verborgen geweld........................................................................................................67
Afdeling 1: seksuele agressie........................................................................................................67
Afdeling 2: partnergeweld............................................................................................................68
Afdeling 3: kindermishandeling....................................................................................................68
Hoofdstuk 7: slotwoord: de reductie van geweld.............................................................................68
Afdeling 1: concrete maatregelen.................................................................................................68
Afdeling 2: omvattende programma’s...........................................................................................69
Deel 11: de sociaalpsychologische basis van groepen..........................................................................69
Hoofdstuk 1: kenmerken van groepen..............................................................................................69
Afdeling 1: basisfuncties van groepen..........................................................................................69
Afdeling 2: de groep als veilige haven...........................................................................................70
Afdeling 3: groepsgrootte.............................................................................................................70
Afdeling 4: groepsterritorium.......................................................................................................70
Hoofdstuk 2: groepsstructuur...........................................................................................................71
Afdeling 1: normen en rollen........................................................................................................71
3
, Afdeling 2: de affectieve structuur van de groep..........................................................................71
Afdeling 3: de communicatiestructuur.........................................................................................72
Afdeling 4: groepssamenstelling en diversiteit.............................................................................73
Hoofdstuk 3: macht en leiderschap..................................................................................................75
Afdeling 1: macht..........................................................................................................................75
Afdeling 2: klassieke leiderschapsbenaderingen...........................................................................75
Afdeling 3: dynamische modellen van leiderschap.......................................................................76
Afdeling 4: toxisch leiderschap.....................................................................................................76
Afdeling 5: beslissingen van de leider...........................................................................................77
Hoofdstuk 4: de aanwezigheid van andere groepen.........................................................................78
Afdeling 1: impact op groepsgedrag.............................................................................................78
Afdeling 2: impact op leiderschap.................................................................................................79
Afdeling 3: conflictescalatie..........................................................................................................79
Hoofdstuk 5: slotwoord....................................................................................................................81
Deel 12: groepsprestaties.....................................................................................................................81
Hoofdstuk 1: collectieve processen..................................................................................................81
Afdeling 1: sociale facilitatie: als anderen ons opwinden.............................................................81
Afdeling 2: sociaal lijntrekken: als anderen ons helpen................................................................84
Afdeling 3: collectieve processen: een integratie..........................................................................85
Hoofdstuk 2: onenigheid en verschillende opinies...........................................................................86
Afdeling 1: deviantie.....................................................................................................................86
Afdeling 2: sociale beslissingsschema’s: naar de essentie van groepsbeïnvloeding......................87
Afdeling 3: groepspolarisatie: de weg naar extreme posities.......................................................89
Hoofdstuk 3: groepsprocessen.........................................................................................................90
Afdeling 1: groepsprestatie: zijn meer hoofden beter dan één?...................................................90
Afdeling 2: brainstormen..............................................................................................................91
Afdeling 3: vertekende steekproeftrekking en communicatie: ideeën op tafel krijgen.................92
Afdeling 4: groepsgeheugen: samen onthouden..........................................................................94
Afdeling 5: heuristieken................................................................................................................94
Afdeling 6: strategieën die groepsefficiëntie verhogen.................................................................95
Hoofdstuk 4: groepsdenken: het perspectief verliezen.....................................................................96
Afdeling 1: het groepsdenken model............................................................................................96
Afdeling 2: empirische onderzoeken.............................................................................................97
Afdeling 3: groepsdenken voorkomen..........................................................................................97
Hoofdstuk 5: epiloog.........................................................................................................................98
Deel 14: de diverse samenleving..........................................................................................................98
4
Deel 1: inleiding......................................................................................................................................7
Hoofdstuk 1: de mens is een sociaal dier............................................................................................7
Hoofdstuk 2: sociale psychologie: definitie en verwante disciplines...................................................7
Afdeling 1: definitie van sociale psychologie...................................................................................7
Afdeling 2: de kracht van de sociale situatie...................................................................................7
Afdeling 3: sociale psychologie en verwante disciplines.................................................................8
Afdeling 4: andere psychologische domeinen...............................................................................10
Afdeling 5: sociale psychologie en mensenkennis.........................................................................10
Hoofdstuk 3: de geschiedenis van de sociale psychologie................................................................10
Afdeling 1: de beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)...............................................10
Afdeling 2: de jaren van bevestiging (1936-1960).........................................................................11
Afdeling 3: groei en debat (1960-1975)........................................................................................12
Afdeling 4: methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975-heden)...........................................12
Hoofdstuk 4: sociale psychologie in de 21e eeuw.............................................................................12
Afdeling 1: hersenonderzoek........................................................................................................12
Afdeling 2: het internet.................................................................................................................12
Afdeling 3: sociaal-culturele perspectieven..................................................................................13
Afdeling 4: open wetenschap.......................................................................................................13
Deel 2: onderzoeksmethoden...............................................................................................................13
Hoofdstuk 1: de ontwikkeling van hypothesen.................................................................................13
Afdeling 1: een goed idee.............................................................................................................13
Afdeling 2: opzoeken van psychologische literatuur.....................................................................13
Hoofdstuk 2: het operationaliseren van sociaalpsychologische variabelen......................................14
Afdeling 1: zelfbeschrijving...........................................................................................................14
Afdeling 2: gedragsobservatie.......................................................................................................15
Hoofdstuk 3: ideeën testen: onderzoeksplannen.............................................................................16
Afdeling 1: beschrijvend onderzoek..............................................................................................16
Afdeling 2: correctioneel onderzoek: de relatie tussen variabelen...............................................17
Afdeling 3: experimenten: manipuleren van de situatie...............................................................18
Hoofdstuk 4: ethiek en waarden in de sociale psychologie...............................................................20
Afdeling 1: geïnformeerde toestemming......................................................................................20
Afdeling 2: debriefing: alle uitleg verstrekken...............................................................................20
Afdeling 3: waarden en wetenschap.............................................................................................20
Deel 4: sociale perceptie.......................................................................................................................20
1
, Hoofdstuk 1: het ruwe materiaal van de eerste indruk.....................................................................20
Afdeling 1: de waarnemer............................................................................................................21
Afdeling 2: het uiterlijk.................................................................................................................21
Afdeling 3: situaties......................................................................................................................22
Afdeling 4: gedrag.........................................................................................................................23
Hoofdstuk 2: attributie: van elementen tot disposities.....................................................................26
Afdeling 1: attributietheorieën.....................................................................................................27
Afdeling 2: de theorie van corresponderende gevolgtrekkingen..................................................27
Afdeling 3: Kelley’s covariatietheorie............................................................................................28
Afdeling 4: attributionele vertekeningen......................................................................................30
Hoofdstuk 3: integratie: van disposities tot impressies.....................................................................33
Afdeling 1: enkele basisbevindingen.............................................................................................33
Afdeling 2: integratie van kenmerken in een globale impressie....................................................34
Afdeling 3: afwijkingen van het gemiddelde model......................................................................35
Hoofdstuk 4: confirmatievertekening: van impressies naar de realiteit............................................36
Afdeling 1: persistentie van opvattingen.......................................................................................36
Afdeling 2: confirmatorische hypothesetoetsing..........................................................................37
Afdeling 3: de zelfvervullende voorspelling..................................................................................38
Hoofdstuk 5: slotwoord....................................................................................................................39
Deel 5: sociale beïnvloeding.................................................................................................................39
Hoofdstuk 1: automatische sociale beïnvloeding..............................................................................39
Hoofdstuk 2: conformiteit.................................................................................................................40
Afdeling 1: klassieke studies.........................................................................................................41
Afdeling 2: waarom conformeert men?........................................................................................42
Afdeling 3: meerderheidsinvloed..................................................................................................43
Afdeling 4: minderheidsinvloed....................................................................................................46
Afdeling 5: differentiële en unimodale procesmodellen...............................................................46
Hoofdstuk 3: instemmen..................................................................................................................47
Afdeling 1: redenen geven: de taal van het verzoek.....................................................................47
Afdeling 2: ‘stel je eens voor’........................................................................................................48
Afdeling 3: de wederkerigheidsnorm............................................................................................48
Afdeling 4: tweestappen instemmingstechnieken........................................................................49
Afdeling 5: assertiviteit: wanneer zegt men nee...........................................................................50
Hoofdstuk 4: gehoorzaamheid..........................................................................................................51
Afdeling 1: Milgrams onderzoek: krachtlijnen van vernietigende gehoorzaamheid.....................51
Afdeling 2: Milgram in de 21ste eeuw............................................................................................52
2
, Afdeling 3: trotseren: als men zich verzet.....................................................................................53
Deel 6: agressie.....................................................................................................................................53
Hoofdstuk 1: wat is agressie?...........................................................................................................53
Afdeling 1: definities en vormen van agressie...............................................................................53
Afdeling 2: pestgedrag..................................................................................................................54
Afdeling 3: de meting van agressie...............................................................................................54
Hoofdstuk 2: crossnationale en intraculturele verschillen................................................................55
Afdeling 1: crossnationale verschillen...........................................................................................55
Afdeling 2: intraculturele verschillen............................................................................................55
Hoofdstuk 3: de oorsprong van agressie...........................................................................................56
Afdeling 1: het erfelijkheidsperspectief........................................................................................56
Afdeling 2: het leerperspectief......................................................................................................57
Hoofdstuk 4: sociaalpsychologische theorieën van agressie.............................................................60
Afdeling 1: frustratie.....................................................................................................................60
Afdeling 2: negatief effect.............................................................................................................60
Afdeling 3: fysiologische opwinding..............................................................................................60
Afdeling 4: cognitieve processen..................................................................................................61
Afdeling 5: een integratief model van agressie.............................................................................62
Hoofdstuk 5: de invloed van geweldmedia.......................................................................................62
Afdeling 1: geweld in media..........................................................................................................62
Afdeling 2: pornografie.................................................................................................................65
Hoofdstuk 6: verborgen geweld........................................................................................................67
Afdeling 1: seksuele agressie........................................................................................................67
Afdeling 2: partnergeweld............................................................................................................68
Afdeling 3: kindermishandeling....................................................................................................68
Hoofdstuk 7: slotwoord: de reductie van geweld.............................................................................68
Afdeling 1: concrete maatregelen.................................................................................................68
Afdeling 2: omvattende programma’s...........................................................................................69
Deel 11: de sociaalpsychologische basis van groepen..........................................................................69
Hoofdstuk 1: kenmerken van groepen..............................................................................................69
Afdeling 1: basisfuncties van groepen..........................................................................................69
Afdeling 2: de groep als veilige haven...........................................................................................70
Afdeling 3: groepsgrootte.............................................................................................................70
Afdeling 4: groepsterritorium.......................................................................................................70
Hoofdstuk 2: groepsstructuur...........................................................................................................71
Afdeling 1: normen en rollen........................................................................................................71
3
, Afdeling 2: de affectieve structuur van de groep..........................................................................71
Afdeling 3: de communicatiestructuur.........................................................................................72
Afdeling 4: groepssamenstelling en diversiteit.............................................................................73
Hoofdstuk 3: macht en leiderschap..................................................................................................75
Afdeling 1: macht..........................................................................................................................75
Afdeling 2: klassieke leiderschapsbenaderingen...........................................................................75
Afdeling 3: dynamische modellen van leiderschap.......................................................................76
Afdeling 4: toxisch leiderschap.....................................................................................................76
Afdeling 5: beslissingen van de leider...........................................................................................77
Hoofdstuk 4: de aanwezigheid van andere groepen.........................................................................78
Afdeling 1: impact op groepsgedrag.............................................................................................78
Afdeling 2: impact op leiderschap.................................................................................................79
Afdeling 3: conflictescalatie..........................................................................................................79
Hoofdstuk 5: slotwoord....................................................................................................................81
Deel 12: groepsprestaties.....................................................................................................................81
Hoofdstuk 1: collectieve processen..................................................................................................81
Afdeling 1: sociale facilitatie: als anderen ons opwinden.............................................................81
Afdeling 2: sociaal lijntrekken: als anderen ons helpen................................................................84
Afdeling 3: collectieve processen: een integratie..........................................................................85
Hoofdstuk 2: onenigheid en verschillende opinies...........................................................................86
Afdeling 1: deviantie.....................................................................................................................86
Afdeling 2: sociale beslissingsschema’s: naar de essentie van groepsbeïnvloeding......................87
Afdeling 3: groepspolarisatie: de weg naar extreme posities.......................................................89
Hoofdstuk 3: groepsprocessen.........................................................................................................90
Afdeling 1: groepsprestatie: zijn meer hoofden beter dan één?...................................................90
Afdeling 2: brainstormen..............................................................................................................91
Afdeling 3: vertekende steekproeftrekking en communicatie: ideeën op tafel krijgen.................92
Afdeling 4: groepsgeheugen: samen onthouden..........................................................................94
Afdeling 5: heuristieken................................................................................................................94
Afdeling 6: strategieën die groepsefficiëntie verhogen.................................................................95
Hoofdstuk 4: groepsdenken: het perspectief verliezen.....................................................................96
Afdeling 1: het groepsdenken model............................................................................................96
Afdeling 2: empirische onderzoeken.............................................................................................97
Afdeling 3: groepsdenken voorkomen..........................................................................................97
Hoofdstuk 5: epiloog.........................................................................................................................98
Deel 14: de diverse samenleving..........................................................................................................98
4
