ACTOREN VAN JUSTITIE
HOOFDSTUK 1. RECHTER
Afdeling 1. Structuur van de gerechtelijke organisatie
§1. Algemeen
Rechterlijke macht in organieke betekenis = hoven en rechtbanken zoals bedoeld in art. 40 Gw
Rechterlijke macht in functionele betekenis = spreken van recht; rechtspraak -> niet alleen
uitgeoefend door rechterlijke macht in organieke betekenis, maar ook door andere rechterlijke
instanties:
- Administratieve rechtscolleges
o Specifiek opgericht voor beslechting van geschillen die betrekking hebben op
bestuurshandelingen gesteld door administratieve overheden
o Meest bekende: afdeling bestuursrechtspraak van Raad van State
Grondslag: art. 160 Gw
o Andere: Raad voor Vreemdelingenbetwistingen, Raad voor betwistingen inzake
studievoortgangsbeslissingen, …
- Tuchtrechtscolleges
o Ingesteld om tuchtrecht te handhaven
o Tuchtrecht bepaalt disciplinaire gedragsregels binnen vrijwillige
gemeenschappen die gevolgd moeten worden in belang van deze gemeenschap
o Bv voor advocaten, geneesheren, notarissen, …
- Grondwettelijk Hof
o Neemt kennis van beroepen tot vernietiging en prejudiciële vragen over
grondwettigheid van formele wetten
o Enige rechtsinstantie die zich mag uitspreken over grondwettigheid van formele
wetten
o Grondslag: art. 142 Gw
- Internationale rechtscolleges
o Aantal internationale rechtscolleges waarvan de uitspraken bindend zijn voor de
Belgische staat en zijn burgers
o Belangrijkste: EHRM, Hof van justitie, Benelux-Gerechtshof
§2. Complexe structuur gerechtelijke organisatie
Waarom deze complexe structuur? 4 elementen
- Territoriale spreiding van bestaande rechtscolleges
o Doel hiervan: gerechtelijke dienst zo dicht mogelijk bij de rechtszoekende
brengen
- Inhoudelijke werkverdeling tussen diverse rechtscolleges
o Doel hiervan: mogelijkheid bieden tot specialisatie in hoofde van rechter
- Regel van dubbele aanleg
o In principe kan elk vonnis dat uitgesproken is in 1e aanleg, aangevochten worden
in hoger beroep
- Elk vonnis dat in laatste aanleg gewezen is, is vatbaar voor cassatiecontrole
§3. Krachtlijnen van de gerechtelijke hervorming van 2014
Hervorming arrondissement Brussel
, - Doel: waarborgen dat elke rechtszoekende in dit arrondissement in zijn eigen taal kan
worden bediend + eenvormiger en gerichter vervolgingsbeleid, rekening houdend met
verschillen tussen criminele patroon van Brussel-Hoofdstad en Halle-Vilvoorde
- Ontdubbeling van rechtbank van 1e aanleg, arbeidsrechtbank, ondernemingsrechtbank
en arrondissementsrechtbank -> telkens opsplitsing in Nederlandstalige en Franstalige
rechtbank
- Territoriale splitsing van het parket
o Tweetalig parket van Brussel -> bevoegdheid: strafrechtelijke vervolging op
grondgebied van 19 gemeenten van Brussels Hoofdstedelijk Gewest
o Eentalig parket van Halle-Vilvoorde -> bevoegdheid: strafrechtelijke vervolging
op grondgebied van Halle-Vilvoorde
Schaalvergroting en mobiliteit
- Vroeger
o 5 ressorten: hoven van beroep en arbeidshoven
o 27 gerechtelijke arrondissementen: rechtbanken van 1e aanleg,
arbeidsrechtbanken, ondernemingsrechtbanken en politierechtbanken
o 187 kantons: vredegerechten
- Sinds hervorming
o 5 ressorten: hoven van beroep, arbeidshoven, arbeidsrechtbanken en
ondernemingsrechtbanken
o 12 gerechtelijke arrondissementen: politierechtbanken en rechtbanken van 1 e
aanleg
o 187 kantons: vredegerechten
Specialisatie en mobiliteit
- Doel 1: doorgedreven specialisatie
o Alle afdelingen verzorgen basisdienstverlening
o Gespecialiseerde zaken worden exclusief toevertrouwd aan 1 afdeling voor het
gehele arrondissement
- Doel 2: mobiliteit van magistraten en gerechtspersoneel
o Vlotte circulatie binnen rechtsgebied of arrondissement -> inspelen op
incidentele of structurele behoeftewijzigingen inzake menselijk potentieel
o Horizontale en verticale mobiliteit -> magistraten en gerechtspersoneel kunnen
beter en efficiënter ingezet worden in functie van werklast en specialisatie
Horizontale mobiliteit: magistraten worden subsidiair benoemd in
andere kantons of arrondissementen van het rechtsgebied -> tijdelijke
inschakeling in ander kanton of arrondissement wordt niet meer gezien
als overplaatsing en vereist hun toestemming niet
Verticale mobiliteit: mobiliteit naar instantie waarin betrokkene niet
benoemd is
Verzelfstandigd beheer
- Overdracht van beheer over budget en personeel van de rechterlijke macht naar de
rechterlijke orde -> beheer gebeurt nu door college van hoven en rechtbanken en college
van openbaar ministerie
- Doel: snelle, toegankelijke en moderne justitie mogelijk maken
- Nog niet gerealiseerd!
Invoering van familie- en jeugdrechtbank
- Doel: efficiëntere rechtsbedeling in familiale geschillen
- Ging gepaard met verschuiving van bevoegdheid over familiaal contentieux van
vrederechter naar rechtbank van 1e aanleg
, Hertekening van de gerechtelijke kantons
- Reductie van 187 naar 162
- Mogelijkheid tot terechtzitting sous l’arbre: vrederechter houdt zitting in voormalige
opgeheven zittingsplaats van kanton of opgeheven kanton
Afdeling II. De rechtscolleges
§1. Hof van Cassatie (art. 128-136ter Ger. W.)
1 Hof van Cassatie; te Brussel (art. 147, lid 1 Gw)
Samenstelling
- 1e voorzitter, voorzitter en raadsheren (art. 129 Ger. W.)
- 3 kamers, elk gesplitst in 2 secties (NL en FR)
o Kamer voor burgerlijke zaken -> neemt kennis van cassatieberoepen in
burgerlijke zaken en handelszaken
o Kamer voor correctionele zaken -> neemt kennis van cassatieberoepen in
criminele, correctionele en politiezaken
o Kamer voor sociale zaken -> neemt kennis van cassatieberoepen tegen
beslissingen in laatste aanleg gewezen door arbeidshoven en -rechtbanken
- Elke sectie zetelt met 5 magistraten (art. 128, lid 3 Ger. W.)
o Bijzondere samenstelling: art. 131 Ger. W.
- Indien beslissing niet voor de hand ligt of niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen
in het belang van de eenheid van de rechtspraak of van de rechtsontwikkeling -> 1 e
voorzitter of de voorzitter van de kamer kan op voorstel van raadsheer-verslaggever en
na advies van OM de zaak laten behandelen door kamer van 3 raadsleden (art. 128, lid 4
en art. 1105bis, §1 Ger. W.)
o Moeten steeds eenparig beslissen
o Gebrek aan eenparigheid of verzoek van 1 van de raadsheren van de beperkte
kamer -> verwijzing naar kamer van 5 raadsleden (art. 1105bis, §2 Ger. W.)
Openbaar Ministerie
- Ambt uitgeoefend door procureur-generaal bij Hof van Cassatie + bijgestaan door 1 e
advocaat-generaal en door advocaten-generaal (art. 142 Ger. W.)
Dienst
- Reglement houdende dienstregeling wordt vastgesteld door 1e voorzitter, op advies van
procureur-generaal, hoofdgriffier en stafhouder van Orde der Advocaten bij Hof van
Cassatie
- Reglement bepaalt aantal raadsheren verbonden aan elke kamer + aantal en duur van
zittingen
- Reglement wordt ter griffie aangeplakt (art. 132 Ger. W.)
§2. Hof van beroep (art. 101-113ter Ger. W.)
1 per rechtsgebied (5): Antwerpen, Bergen, Brussel, Gent en Luik (art. 156 Gw)
Samenstelling
- 1e voorzitter, kamervoorzitters, raadsheren en plaatsvervangende raadsheren (art. 101,
§2 en art. 102 Ger. W.)
- Kamers in principe samengesteld uit 1 raadsheer
HOOFDSTUK 1. RECHTER
Afdeling 1. Structuur van de gerechtelijke organisatie
§1. Algemeen
Rechterlijke macht in organieke betekenis = hoven en rechtbanken zoals bedoeld in art. 40 Gw
Rechterlijke macht in functionele betekenis = spreken van recht; rechtspraak -> niet alleen
uitgeoefend door rechterlijke macht in organieke betekenis, maar ook door andere rechterlijke
instanties:
- Administratieve rechtscolleges
o Specifiek opgericht voor beslechting van geschillen die betrekking hebben op
bestuurshandelingen gesteld door administratieve overheden
o Meest bekende: afdeling bestuursrechtspraak van Raad van State
Grondslag: art. 160 Gw
o Andere: Raad voor Vreemdelingenbetwistingen, Raad voor betwistingen inzake
studievoortgangsbeslissingen, …
- Tuchtrechtscolleges
o Ingesteld om tuchtrecht te handhaven
o Tuchtrecht bepaalt disciplinaire gedragsregels binnen vrijwillige
gemeenschappen die gevolgd moeten worden in belang van deze gemeenschap
o Bv voor advocaten, geneesheren, notarissen, …
- Grondwettelijk Hof
o Neemt kennis van beroepen tot vernietiging en prejudiciële vragen over
grondwettigheid van formele wetten
o Enige rechtsinstantie die zich mag uitspreken over grondwettigheid van formele
wetten
o Grondslag: art. 142 Gw
- Internationale rechtscolleges
o Aantal internationale rechtscolleges waarvan de uitspraken bindend zijn voor de
Belgische staat en zijn burgers
o Belangrijkste: EHRM, Hof van justitie, Benelux-Gerechtshof
§2. Complexe structuur gerechtelijke organisatie
Waarom deze complexe structuur? 4 elementen
- Territoriale spreiding van bestaande rechtscolleges
o Doel hiervan: gerechtelijke dienst zo dicht mogelijk bij de rechtszoekende
brengen
- Inhoudelijke werkverdeling tussen diverse rechtscolleges
o Doel hiervan: mogelijkheid bieden tot specialisatie in hoofde van rechter
- Regel van dubbele aanleg
o In principe kan elk vonnis dat uitgesproken is in 1e aanleg, aangevochten worden
in hoger beroep
- Elk vonnis dat in laatste aanleg gewezen is, is vatbaar voor cassatiecontrole
§3. Krachtlijnen van de gerechtelijke hervorming van 2014
Hervorming arrondissement Brussel
, - Doel: waarborgen dat elke rechtszoekende in dit arrondissement in zijn eigen taal kan
worden bediend + eenvormiger en gerichter vervolgingsbeleid, rekening houdend met
verschillen tussen criminele patroon van Brussel-Hoofdstad en Halle-Vilvoorde
- Ontdubbeling van rechtbank van 1e aanleg, arbeidsrechtbank, ondernemingsrechtbank
en arrondissementsrechtbank -> telkens opsplitsing in Nederlandstalige en Franstalige
rechtbank
- Territoriale splitsing van het parket
o Tweetalig parket van Brussel -> bevoegdheid: strafrechtelijke vervolging op
grondgebied van 19 gemeenten van Brussels Hoofdstedelijk Gewest
o Eentalig parket van Halle-Vilvoorde -> bevoegdheid: strafrechtelijke vervolging
op grondgebied van Halle-Vilvoorde
Schaalvergroting en mobiliteit
- Vroeger
o 5 ressorten: hoven van beroep en arbeidshoven
o 27 gerechtelijke arrondissementen: rechtbanken van 1e aanleg,
arbeidsrechtbanken, ondernemingsrechtbanken en politierechtbanken
o 187 kantons: vredegerechten
- Sinds hervorming
o 5 ressorten: hoven van beroep, arbeidshoven, arbeidsrechtbanken en
ondernemingsrechtbanken
o 12 gerechtelijke arrondissementen: politierechtbanken en rechtbanken van 1 e
aanleg
o 187 kantons: vredegerechten
Specialisatie en mobiliteit
- Doel 1: doorgedreven specialisatie
o Alle afdelingen verzorgen basisdienstverlening
o Gespecialiseerde zaken worden exclusief toevertrouwd aan 1 afdeling voor het
gehele arrondissement
- Doel 2: mobiliteit van magistraten en gerechtspersoneel
o Vlotte circulatie binnen rechtsgebied of arrondissement -> inspelen op
incidentele of structurele behoeftewijzigingen inzake menselijk potentieel
o Horizontale en verticale mobiliteit -> magistraten en gerechtspersoneel kunnen
beter en efficiënter ingezet worden in functie van werklast en specialisatie
Horizontale mobiliteit: magistraten worden subsidiair benoemd in
andere kantons of arrondissementen van het rechtsgebied -> tijdelijke
inschakeling in ander kanton of arrondissement wordt niet meer gezien
als overplaatsing en vereist hun toestemming niet
Verticale mobiliteit: mobiliteit naar instantie waarin betrokkene niet
benoemd is
Verzelfstandigd beheer
- Overdracht van beheer over budget en personeel van de rechterlijke macht naar de
rechterlijke orde -> beheer gebeurt nu door college van hoven en rechtbanken en college
van openbaar ministerie
- Doel: snelle, toegankelijke en moderne justitie mogelijk maken
- Nog niet gerealiseerd!
Invoering van familie- en jeugdrechtbank
- Doel: efficiëntere rechtsbedeling in familiale geschillen
- Ging gepaard met verschuiving van bevoegdheid over familiaal contentieux van
vrederechter naar rechtbank van 1e aanleg
, Hertekening van de gerechtelijke kantons
- Reductie van 187 naar 162
- Mogelijkheid tot terechtzitting sous l’arbre: vrederechter houdt zitting in voormalige
opgeheven zittingsplaats van kanton of opgeheven kanton
Afdeling II. De rechtscolleges
§1. Hof van Cassatie (art. 128-136ter Ger. W.)
1 Hof van Cassatie; te Brussel (art. 147, lid 1 Gw)
Samenstelling
- 1e voorzitter, voorzitter en raadsheren (art. 129 Ger. W.)
- 3 kamers, elk gesplitst in 2 secties (NL en FR)
o Kamer voor burgerlijke zaken -> neemt kennis van cassatieberoepen in
burgerlijke zaken en handelszaken
o Kamer voor correctionele zaken -> neemt kennis van cassatieberoepen in
criminele, correctionele en politiezaken
o Kamer voor sociale zaken -> neemt kennis van cassatieberoepen tegen
beslissingen in laatste aanleg gewezen door arbeidshoven en -rechtbanken
- Elke sectie zetelt met 5 magistraten (art. 128, lid 3 Ger. W.)
o Bijzondere samenstelling: art. 131 Ger. W.
- Indien beslissing niet voor de hand ligt of niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen
in het belang van de eenheid van de rechtspraak of van de rechtsontwikkeling -> 1 e
voorzitter of de voorzitter van de kamer kan op voorstel van raadsheer-verslaggever en
na advies van OM de zaak laten behandelen door kamer van 3 raadsleden (art. 128, lid 4
en art. 1105bis, §1 Ger. W.)
o Moeten steeds eenparig beslissen
o Gebrek aan eenparigheid of verzoek van 1 van de raadsheren van de beperkte
kamer -> verwijzing naar kamer van 5 raadsleden (art. 1105bis, §2 Ger. W.)
Openbaar Ministerie
- Ambt uitgeoefend door procureur-generaal bij Hof van Cassatie + bijgestaan door 1 e
advocaat-generaal en door advocaten-generaal (art. 142 Ger. W.)
Dienst
- Reglement houdende dienstregeling wordt vastgesteld door 1e voorzitter, op advies van
procureur-generaal, hoofdgriffier en stafhouder van Orde der Advocaten bij Hof van
Cassatie
- Reglement bepaalt aantal raadsheren verbonden aan elke kamer + aantal en duur van
zittingen
- Reglement wordt ter griffie aangeplakt (art. 132 Ger. W.)
§2. Hof van beroep (art. 101-113ter Ger. W.)
1 per rechtsgebied (5): Antwerpen, Bergen, Brussel, Gent en Luik (art. 156 Gw)
Samenstelling
- 1e voorzitter, kamervoorzitters, raadsheren en plaatsvervangende raadsheren (art. 101,
§2 en art. 102 Ger. W.)
- Kamers in principe samengesteld uit 1 raadsheer
