Samenvatting Communicatie Ethiek
Hoorcollege 1
Plaisance: Ethics is the process of finding rational justifications for our actions when
simultaneously held values come into conflict.
Plato:
- Het ethische dilemma
- Schreef filosofisch dialogen over o.a. Socrates en de gifbeker
- Wees trouw aan jezelf
- ‘Vormen theorie’: er is een absolute waarheid die door de natuur wordt weerspiegeld.
- Epistemologie is de zoektocht naar die waarheid
Wie is ethisch verantwoordelijk? Deze mensen kunnen gezien worden als actor.
Stakeholder = everyone who is involved. Actors are stakeholders who can take action.
Machtscriterium – iedereen die in de positie zit om invloed uit te oefenen op een
individu/groep of organisatie.
Het pricnipe van bearing witness; iedereen, ook wanneer we niet de macht hebben iets aan
een situatie te veranderen, heeft volgens sommige filosofen de morele plicht om getuige te
zijn van immorele daden.
Normatieve benadering: prescriptive – stating how it should be
- Benadering met een waarde oordeel = normatief
- Moreel normatief; wat is goed en wat niet?
- Basisprincipes en maatstaven formuleren; de verschillende stromingen binnen ethiek
Non-normatieve benadering: descriptive – describing how it actually is
- Het feitelijke morele gedrag beschrijven en begrijpen
- Niet oordelen, maar beschouwen
- Dit is volgens velen de benadering die wetenschappers moeten hanteren
Aristoteles
Ethica Nicomachea – eerste systematische uiteenzetting deugdenleer.
- Er is een reden nodig om een deugdzaam leven te leiden
- Gericht op 2 soorten deugden: intellectueel en moreel
- Steeds zoeken naar balans – de doctrine van het gemiddelde
- Dapper zijn is bijv. de balans tussen roekeloos en laf
Deugden ethiek
- Klassieke deugden (later kardinaal-deugden)
o Prudentia – voorzichtigheid – verstandigheid – wijsheid
o Fortituto – moed – sterkte
o Temperantia – gematigdheid – matigheid – zelfbeheersing
Christelijke duegden-ethiek – virtue ethics
Thomas van Aquino
, - Scholastiek – een middeleeuwse filosofie en met name onderwijsmethode – een
logische manier van denken in tegenstellingen.
- De oorspronkelijke, griekse deugden-ethiek wordt aangevuld met christelijke deugden:
geloof, hoop en liefde.
- Hoogste goed is de eeuwige gelukszaligheid bij het aanschouwen van God na de dood.
Thomas Aquinas
- De 7 deugden zouden de uiting zijn van de ‘natuurwet’: regels en beginselen die voor
iedereen gelden omdat zij voortvloeien uit het verstand, zoals dat bepalend is voor de
menselijke natuur.
- Deze natuurwet komt voort uit de Goddelijke wil en de goedhied van God wordt door
de natuur bevestigd.
- Je mag dus naar de natuur (werkelijkheid) kijken om te leren wat goed/fout is.
Deontologie – beginselenethiek (plichtsethiek)
- Regels en beginselen die voor iedereen gelden omdt zij voortvloeien uit het verstand,
zoals dat bepalend is voor de menselijke natuur.
- Uitgangspunt voor handelen zijn ethische beginselen: ook wel principes zoals recht op
privacy, gelijkwaardigheid etc.
- Ongeacht de uitkomst van het handelen – is het handelen op zichzelf ethisch?
Immanuel Kant – Duitse filosoof en idealist
- Deontoloog: moraal is een intrinsieke motivatie, een plicht.
- Het categorisch imperatief: wij kunnen onze keuzes moreel toetsen door te vragen of
het acceptabel zou zijn wanneer iedereen deze als standaardgedrag zou hanteren.
Gevolgenethiek: consequentialisme
- Gericht op de gevolgen van het handelen
- Is het te bereiken doel ethisch?
- Wat precies (welke principes, overwegingen) leidt tot het ideale doel?
Socrates – Socratisch intellectualisme
- Zelfkennis als voorwaarde voor goed en gelukkig leven
- Over de juiste kennis beschikken, is ook het juiste doen.
- Slechte handelingen komen voort uit onwetendheid
- Niemand is bewust kwaardaardig
Hobbes
Gaat uit van een denkbeeldige ‘natuurtoestand’
- Iedereen is vrij, er zijn geen wetten, verrijking door geweld, een oorlog van ‘allen
tegen allen’, iedereen leeft in angst.
Sociaal contract
- Deze zelfdestructieve natuurtoestand kan worden beëindigd door het streven van de
mens naar zelfbehoud.
, - Het door middel van een sociaal contract gelijktijdig overdragen van geweldsmiddelen
aan een superieure macht: de souverein.
- Het belang qua ethiek is niet zijn conclusie maar de gedachtengang.
Utilisme
- De morele waarde van een handeling wordt afgemten aan de bijdrage die deze
handeling levert aan het algemeen nut en ligt dus in de consequenties van een
handeling.
- Het algemeen nut bestaat uit het geluk en welzijn van alle mensen.
- Motieven van menselijk handelen zijn het verwerven van plezier en het vermijden van
pijn, zodat geluk wordt bereikt: de som van plezier min pijn.
Bentham – grondlegger utilisme
- Het nut (geluk) wordt nagestreefd en zou daarom de enige maatstaf van morele
goedheid moeten zijn.
- Greatest happiness for the greatest number
- Geluks calculus: alle acties dienen daarom te worden beoordeeld op hoevel genot zij
in totaal opleveren: empirisch en meetbaar.
Mill
- Greatest happiness for the greatest number
- Maar: non-maleficience principe: bijzondere bescherming van het individu.
Rawls – moderne utilist
- Stelde rechtvaardigheid voor (i.p.v. utiliteit) als het belangrijkste doel v/d samenleving
- Het beginsel van rechtvaardigheid als basis voor de sociale orde
- Richten op hoe een gemeenschap schaarse goederen moet verdelen
- ‘Goederen’ refereert aan bijna alles wat men zou kunnen willen hebben
- Wat voor besluitmakingsproces zou er nodig zijn om rechtvaardigheid te garanderen
in een wereld van schaarse goederen?
Veil of ignorance – sluier van onwetendheid
- Rechtvaardigheid is de basis van de maatschappij
- Iedereen is rationeel en heeft algemene wereldkennis
- Iedereen weet dat ieder eigen doelen en ambities heeft
- Echter, niemand heeft specifieke kennis over zijn plaats in de wereld
- Iedereen is ontwetend m.b.t. eigen status, eigenschappen, talenten, vaardigheden en
onkunde.
Rawls
- Rechtvaardige distributie van goederen?
- Prioriteit: iedereen vrijheid garanderen
- Vervolgens zouden zij besluiten de minst bedeelden te beschermen – omdat ieder van
hen, na het lichten van de sluier, ten slotte tot deze groep zou kunnen blijken te
behoren
Hoorcollege 1
Plaisance: Ethics is the process of finding rational justifications for our actions when
simultaneously held values come into conflict.
Plato:
- Het ethische dilemma
- Schreef filosofisch dialogen over o.a. Socrates en de gifbeker
- Wees trouw aan jezelf
- ‘Vormen theorie’: er is een absolute waarheid die door de natuur wordt weerspiegeld.
- Epistemologie is de zoektocht naar die waarheid
Wie is ethisch verantwoordelijk? Deze mensen kunnen gezien worden als actor.
Stakeholder = everyone who is involved. Actors are stakeholders who can take action.
Machtscriterium – iedereen die in de positie zit om invloed uit te oefenen op een
individu/groep of organisatie.
Het pricnipe van bearing witness; iedereen, ook wanneer we niet de macht hebben iets aan
een situatie te veranderen, heeft volgens sommige filosofen de morele plicht om getuige te
zijn van immorele daden.
Normatieve benadering: prescriptive – stating how it should be
- Benadering met een waarde oordeel = normatief
- Moreel normatief; wat is goed en wat niet?
- Basisprincipes en maatstaven formuleren; de verschillende stromingen binnen ethiek
Non-normatieve benadering: descriptive – describing how it actually is
- Het feitelijke morele gedrag beschrijven en begrijpen
- Niet oordelen, maar beschouwen
- Dit is volgens velen de benadering die wetenschappers moeten hanteren
Aristoteles
Ethica Nicomachea – eerste systematische uiteenzetting deugdenleer.
- Er is een reden nodig om een deugdzaam leven te leiden
- Gericht op 2 soorten deugden: intellectueel en moreel
- Steeds zoeken naar balans – de doctrine van het gemiddelde
- Dapper zijn is bijv. de balans tussen roekeloos en laf
Deugden ethiek
- Klassieke deugden (later kardinaal-deugden)
o Prudentia – voorzichtigheid – verstandigheid – wijsheid
o Fortituto – moed – sterkte
o Temperantia – gematigdheid – matigheid – zelfbeheersing
Christelijke duegden-ethiek – virtue ethics
Thomas van Aquino
, - Scholastiek – een middeleeuwse filosofie en met name onderwijsmethode – een
logische manier van denken in tegenstellingen.
- De oorspronkelijke, griekse deugden-ethiek wordt aangevuld met christelijke deugden:
geloof, hoop en liefde.
- Hoogste goed is de eeuwige gelukszaligheid bij het aanschouwen van God na de dood.
Thomas Aquinas
- De 7 deugden zouden de uiting zijn van de ‘natuurwet’: regels en beginselen die voor
iedereen gelden omdat zij voortvloeien uit het verstand, zoals dat bepalend is voor de
menselijke natuur.
- Deze natuurwet komt voort uit de Goddelijke wil en de goedhied van God wordt door
de natuur bevestigd.
- Je mag dus naar de natuur (werkelijkheid) kijken om te leren wat goed/fout is.
Deontologie – beginselenethiek (plichtsethiek)
- Regels en beginselen die voor iedereen gelden omdt zij voortvloeien uit het verstand,
zoals dat bepalend is voor de menselijke natuur.
- Uitgangspunt voor handelen zijn ethische beginselen: ook wel principes zoals recht op
privacy, gelijkwaardigheid etc.
- Ongeacht de uitkomst van het handelen – is het handelen op zichzelf ethisch?
Immanuel Kant – Duitse filosoof en idealist
- Deontoloog: moraal is een intrinsieke motivatie, een plicht.
- Het categorisch imperatief: wij kunnen onze keuzes moreel toetsen door te vragen of
het acceptabel zou zijn wanneer iedereen deze als standaardgedrag zou hanteren.
Gevolgenethiek: consequentialisme
- Gericht op de gevolgen van het handelen
- Is het te bereiken doel ethisch?
- Wat precies (welke principes, overwegingen) leidt tot het ideale doel?
Socrates – Socratisch intellectualisme
- Zelfkennis als voorwaarde voor goed en gelukkig leven
- Over de juiste kennis beschikken, is ook het juiste doen.
- Slechte handelingen komen voort uit onwetendheid
- Niemand is bewust kwaardaardig
Hobbes
Gaat uit van een denkbeeldige ‘natuurtoestand’
- Iedereen is vrij, er zijn geen wetten, verrijking door geweld, een oorlog van ‘allen
tegen allen’, iedereen leeft in angst.
Sociaal contract
- Deze zelfdestructieve natuurtoestand kan worden beëindigd door het streven van de
mens naar zelfbehoud.
, - Het door middel van een sociaal contract gelijktijdig overdragen van geweldsmiddelen
aan een superieure macht: de souverein.
- Het belang qua ethiek is niet zijn conclusie maar de gedachtengang.
Utilisme
- De morele waarde van een handeling wordt afgemten aan de bijdrage die deze
handeling levert aan het algemeen nut en ligt dus in de consequenties van een
handeling.
- Het algemeen nut bestaat uit het geluk en welzijn van alle mensen.
- Motieven van menselijk handelen zijn het verwerven van plezier en het vermijden van
pijn, zodat geluk wordt bereikt: de som van plezier min pijn.
Bentham – grondlegger utilisme
- Het nut (geluk) wordt nagestreefd en zou daarom de enige maatstaf van morele
goedheid moeten zijn.
- Greatest happiness for the greatest number
- Geluks calculus: alle acties dienen daarom te worden beoordeeld op hoevel genot zij
in totaal opleveren: empirisch en meetbaar.
Mill
- Greatest happiness for the greatest number
- Maar: non-maleficience principe: bijzondere bescherming van het individu.
Rawls – moderne utilist
- Stelde rechtvaardigheid voor (i.p.v. utiliteit) als het belangrijkste doel v/d samenleving
- Het beginsel van rechtvaardigheid als basis voor de sociale orde
- Richten op hoe een gemeenschap schaarse goederen moet verdelen
- ‘Goederen’ refereert aan bijna alles wat men zou kunnen willen hebben
- Wat voor besluitmakingsproces zou er nodig zijn om rechtvaardigheid te garanderen
in een wereld van schaarse goederen?
Veil of ignorance – sluier van onwetendheid
- Rechtvaardigheid is de basis van de maatschappij
- Iedereen is rationeel en heeft algemene wereldkennis
- Iedereen weet dat ieder eigen doelen en ambities heeft
- Echter, niemand heeft specifieke kennis over zijn plaats in de wereld
- Iedereen is ontwetend m.b.t. eigen status, eigenschappen, talenten, vaardigheden en
onkunde.
Rawls
- Rechtvaardige distributie van goederen?
- Prioriteit: iedereen vrijheid garanderen
- Vervolgens zouden zij besluiten de minst bedeelden te beschermen – omdat ieder van
hen, na het lichten van de sluier, ten slotte tot deze groep zou kunnen blijken te
behoren
