Pijn en pijnbestrijding
1. Pijnmechanisme: Melzack-Wall
Pijnlokalisatie
Limbisch systeem:
emoties, motivatie, …
HYPOTHALAMUS
Pijn REM of Pijn
VERSTERKER
Opiaatrecep
toren voor
natuurlijke
endorfines
Perifeer= stimulus & nociceptor
Centraal= alles met centraal ZS (ruggenmerg, …)
,1.1. Voorbeeld: Verbranden
Nociceptieve stimulus= hete kookplaat
Prikkel komt binnen op nociceptoren (= vrije/fijne/talrijke zenuwuiteinden in dermis)
Prikkel gaat naar ruggenmerg reflexmatig hand wegtrekken
Prikkel gaat van ruggenmerg naar hersenstam + prikkel rechtstreeks van nociceptoren naar
hersenstam (= via elektrische en chemische signalen) stressreactie/vegetatieve reactie
(=oppervlakkig ademhalen, transpiratie, verhoogde pols, …)
Prikkel gaat naar thalamus
Prikkel gaat naar primaire sensoriële cortex (=hersenschors)
Leerproces= besef van pijn hand niet meer op vuur leggen
1.2. Pijnmodulatie
Modulatie= versterken of dempen
Pijnpoorttheorie: pijnpoortsluiters (pijn ↓) & pijnpoortopeners (pijn ↑)
Mensen met chronsiche pijn hebben anatomische veranderingen ondergaan
1.2.1. Moduleren zonder medicatie (goede modulatie)
Handen onder lauw water, wrijven over wonde, koudecompressen
Vooral bij chronische pijnen (a.d.h.v. neurostimulator)
Activatie van zenuwbanen (vb. door wrijven over pijnlijke plek) overstemming van
andere prikkel (vb. overstemming prikkel van hete plaat)
Dit proces vindt plaats bij de dalende modulerende banen
Meditatie
Limbisch systeem= belevingscentrum hersenen
Positieve conotatie geven aan pijnprikkel (= niet makkelijk!!)
o = limbisch systeem triggeren pijnprikkel associeren met positieve dingen
Aanmaak endorfines door lichaam
= endogene opiaten = lichaamseigen opiaten (= receptorbindingen)
Meer endorfines aangemaakt dan nodig = high gevoel
Heel centraal zenuwstelsel bevat opiaatreceptoren endorfines binden aan deze
receptoren demping van de pijn (morfine bindt ook aan opiaatreceptoren)
Mogelijkheid om endorfine-aanmaak te stimuleren (vb. daglicht, chocolade eten,
muziek, orgasme, …)
1.2.2. Slechte modulatie
Eigen limbisch systeem (emoties/gedachtengang)
Slechte ervaringen beïnvloeden pijnbeleving
Voorbeeld: slechte reactie op narcose opnieuw onder narcose angst/pijn
Vindt plaats bij eigen limbisch systeem
, Perifere pijnsensitisatie
Oorzaak: chirurgische wonde, trauma wonde, amputatie, …
Perifere zenuwuiteinden worden overprikkeld door prikkels die er van nature niet
zijn in de buurt van deze zenuwuiteinden.
o Zenuwen geven prikkel door die erger is dan de wonde eigenlijk is
Gevaarlijk: verandert anatomisch de neuronen in het perifeer ZS (vb. kleinste
aanraking geeft abnormale/enorme pijn) onbehandeld= anatomische
veranderingen in centraal ZS ontstaan chronische pijn
Effectieve behandeling chronische pijn = neuroleptica (werkt in op ZS)
o Voorbeeld: amputatie= fantoompijn (chronisch)
Pijnmedicatie helpt niet <-> Neuroleptica WEL = bewijs dat er
anatomische veranderingen plaats hebben gevonden
Fenomeen van Wind-up
Op een bepaald moment is de zenuw te overprikkeld door voortdurend aanwezige
prikkel enorme/massale pijn prikkel = ‘to much’
Behandeling: niets helpt op dat moment (geen pijnmedicatie, geen manipulatie, …)
o Enkel voortdurende prikkel weghalen kan helpen
Voorbeeld: komt soms voor bij brandwonden = blijven heel hun leven pijn ervaren
Fenomeen vindt plaats bij het perifere deel (= nociceptieve stimulus & nociceptoren)
2. Pijnbestrijding
Goede pijnbestrijding= multimodaal
o = combinatie medicamenteus + niet-medicamenteus
o = perifeer + centraal werkende medicatie
2.1. Niet-medicamenteus
Afleiding, aanraking, relaxatie, informatie verstrekken, …
2.2. Medicamenteus: farmacologie
2.2.1. Farmacologische werking geneesmiddelen
1. Pijnmechanisme: Melzack-Wall
Pijnlokalisatie
Limbisch systeem:
emoties, motivatie, …
HYPOTHALAMUS
Pijn REM of Pijn
VERSTERKER
Opiaatrecep
toren voor
natuurlijke
endorfines
Perifeer= stimulus & nociceptor
Centraal= alles met centraal ZS (ruggenmerg, …)
,1.1. Voorbeeld: Verbranden
Nociceptieve stimulus= hete kookplaat
Prikkel komt binnen op nociceptoren (= vrije/fijne/talrijke zenuwuiteinden in dermis)
Prikkel gaat naar ruggenmerg reflexmatig hand wegtrekken
Prikkel gaat van ruggenmerg naar hersenstam + prikkel rechtstreeks van nociceptoren naar
hersenstam (= via elektrische en chemische signalen) stressreactie/vegetatieve reactie
(=oppervlakkig ademhalen, transpiratie, verhoogde pols, …)
Prikkel gaat naar thalamus
Prikkel gaat naar primaire sensoriële cortex (=hersenschors)
Leerproces= besef van pijn hand niet meer op vuur leggen
1.2. Pijnmodulatie
Modulatie= versterken of dempen
Pijnpoorttheorie: pijnpoortsluiters (pijn ↓) & pijnpoortopeners (pijn ↑)
Mensen met chronsiche pijn hebben anatomische veranderingen ondergaan
1.2.1. Moduleren zonder medicatie (goede modulatie)
Handen onder lauw water, wrijven over wonde, koudecompressen
Vooral bij chronische pijnen (a.d.h.v. neurostimulator)
Activatie van zenuwbanen (vb. door wrijven over pijnlijke plek) overstemming van
andere prikkel (vb. overstemming prikkel van hete plaat)
Dit proces vindt plaats bij de dalende modulerende banen
Meditatie
Limbisch systeem= belevingscentrum hersenen
Positieve conotatie geven aan pijnprikkel (= niet makkelijk!!)
o = limbisch systeem triggeren pijnprikkel associeren met positieve dingen
Aanmaak endorfines door lichaam
= endogene opiaten = lichaamseigen opiaten (= receptorbindingen)
Meer endorfines aangemaakt dan nodig = high gevoel
Heel centraal zenuwstelsel bevat opiaatreceptoren endorfines binden aan deze
receptoren demping van de pijn (morfine bindt ook aan opiaatreceptoren)
Mogelijkheid om endorfine-aanmaak te stimuleren (vb. daglicht, chocolade eten,
muziek, orgasme, …)
1.2.2. Slechte modulatie
Eigen limbisch systeem (emoties/gedachtengang)
Slechte ervaringen beïnvloeden pijnbeleving
Voorbeeld: slechte reactie op narcose opnieuw onder narcose angst/pijn
Vindt plaats bij eigen limbisch systeem
, Perifere pijnsensitisatie
Oorzaak: chirurgische wonde, trauma wonde, amputatie, …
Perifere zenuwuiteinden worden overprikkeld door prikkels die er van nature niet
zijn in de buurt van deze zenuwuiteinden.
o Zenuwen geven prikkel door die erger is dan de wonde eigenlijk is
Gevaarlijk: verandert anatomisch de neuronen in het perifeer ZS (vb. kleinste
aanraking geeft abnormale/enorme pijn) onbehandeld= anatomische
veranderingen in centraal ZS ontstaan chronische pijn
Effectieve behandeling chronische pijn = neuroleptica (werkt in op ZS)
o Voorbeeld: amputatie= fantoompijn (chronisch)
Pijnmedicatie helpt niet <-> Neuroleptica WEL = bewijs dat er
anatomische veranderingen plaats hebben gevonden
Fenomeen van Wind-up
Op een bepaald moment is de zenuw te overprikkeld door voortdurend aanwezige
prikkel enorme/massale pijn prikkel = ‘to much’
Behandeling: niets helpt op dat moment (geen pijnmedicatie, geen manipulatie, …)
o Enkel voortdurende prikkel weghalen kan helpen
Voorbeeld: komt soms voor bij brandwonden = blijven heel hun leven pijn ervaren
Fenomeen vindt plaats bij het perifere deel (= nociceptieve stimulus & nociceptoren)
2. Pijnbestrijding
Goede pijnbestrijding= multimodaal
o = combinatie medicamenteus + niet-medicamenteus
o = perifeer + centraal werkende medicatie
2.1. Niet-medicamenteus
Afleiding, aanraking, relaxatie, informatie verstrekken, …
2.2. Medicamenteus: farmacologie
2.2.1. Farmacologische werking geneesmiddelen
