hoofdstuk 1: inleiding............................................................................................................ 3
hoofdstuk 2: de geschiedenis vh sociaal werk................................................................... 6
Middeleeuwen (500-1500)..................................................................................................7
Humanistische benadering (16e-17e eeuw).......................................................................7
Industriële revolutie (18e-19e eeuw).................................................................................. 8
interbellum & periode na WOII......................................................................................... 10
naar nieuwe sociale kwestie.............................................................................................11
hedendaagse ontwikkelingen........................................................................................... 11
nieuwe sociale risico’s......................................................................................................13
uitdagingen vr sociaal werk.............................................................................................. 13
hoofdstuk 3: ontwikkelingen in de verzorgingsstaat....................................................... 13
van nachtwakerstaat….....................................................................................................14
naar ontwikkeling verzorgingsstaat.................................................................................. 14
link met kapitalisme.......................................................................................................... 14
kapitalisme....................................................................................................................... 15
basistechnieken................................................................................................................15
hoofdstuk 4: sterk sociaal werk..........................................................................................18
oprichting ve sociaalwerk platform:.................................................................................. 22
besluit:.............................................................................................................................. 22
hoofdstuk 5: armoede als sociaal probleem..................................................................... 23
armoede als complex probleem....................................................................................... 23
materiaal, immaterieel, cumulatief....................................................................................25
beleid................................................................................................................................26
rol vh sociaal werk............................................................................................................26
besluit............................................................................................................................... 28
hoofdstuk 6: mensenrechten.............................................................................................. 28
genese vd mensenrechten............................................................................................... 28
rechten als kader van sociaal werk interventies...............................................................30
verschillende lezingen van rechten.................................................................................. 31
een praktijk vol paradoxen............................................................................................... 39
besluit............................................................................................................................... 40
hoofdstuk 7: duurzaamheid & sociaal werk...................................................................... 41
een belangrijk vraagstuk.................................................................................................. 41
uitdaging vr sociale professionals.................................................................................... 41
enkele belangrijke stappen...............................................................................................42
meer dan een milieuvraagstuk......................................................................................... 43
een hevig & complex debat.............................................................................................. 43
uitdaging...........................................................................................................................44
hoofdstuk 8: sociaal werk & digitalisering........................................................................ 45
online hulpverlening......................................................................................................... 45
toename digitalisering...................................................................................................... 45
uitdagingen voor sterk sociaal werk................................................................................. 46
hoofdstuk 9: sociaal werk en migratie............................................................................... 49
1
, territoriale & sociale premissen van de welvaartsstaat.................................................... 49
sociaal werk in een transnationale migratierealiteit: 5 keer anders......................51
5 P’s vr sociaal werk in superdiversiteit............................................................................56
sociaal werker als “bricoleur”: welfare bricolage”............................................................. 63
werkcollege...........................................................................................................................64
sociaal werk als actor:...................................................................................................... 65
verschillende lezingen v sociale problemen:.................................................................... 65
2
,sociale agogiek
hoofdstuk 1: inleiding
sociale agogiek: omvat wet. studie v systematische & intentionele pedagogische
interventies → ondersteunen v indi & groepen in hun welzijn
→ theoretische onderbouw v sociaal werk
→ zeer diverse praktijken
● Eur. regelgeving
● Federaal (wetten)
● Gemeenschappen/gewesten (decreten)
● Vlaams
● Lokaal
verschillende juridische organisatievormen: meeste zijn VZW’s
● publieke dienstverlening (georganiseerd door een overheid, bv OCMW)
● privaat initiatief (vrl VZW’s; mogelijks met subsidies vanuit een overheid)
● commerciële initiatieven (met winstoogmerk, bv G4S, Sodexo,..)
formele dienstverlening informele dienstverlening
zorg verleend dr professionals dr individuele burgers (familie,
vrijwilligers,...)
bv mantelzorg
individueel aanbod collectief aanbod
social casework group- & community work
een opdeling in lijnen:
● nulde lijn: bv zelfzorg, mantelzorg, zelfhulpgroep
● eerste lijn: bv centra algemeen welzijnswerk (CAW), OCMW,..
● tweede lijn: bv centra voor geestelijke gezondheidszorg (CGGZ)
● derde lijn: bv residentiële instelling bijzondere jeugdzorg
● vierde lijn: bv psychiatrisch ziekenhuis
pedagogisch tussenkomen: vertaling v sociale problemen nr pedagogische vraagstukken
bv:
● armoedeprobleem vertalen in probleem v tekort aan werkbereidheid
● delinquentieprobleem vertalen in probleem v slechte waarden & normen
● …
sociaal werk als pedagogisch handelen: intentioneel & systematisch tussenkomen ih
socialisatieproces v kind., jong. & volw. met doel dit proces te veranderen id richting v meer
welzijn
3
,socialisatie= (on)bewust aanleren v gewoonten, waarden, normen & kennis ve bep. groep
of maatschappij
intentioneel & systematisch= doordacht beïnvloeden vh socialisatieproces gericht op
welzijnsverhoging
→ gericht op kind., jong. & volw.
→ gericht op individuen, families, groepen, buurten,...
pedagogisch handelen is niet neutraal:
● roept vragen op → voorwerp v debat
bv waarom komen we tussen? ten aanzien van wie komen we tussen? met welk doel? hoe
moeten deze interventies eruit zien?..
● vertrekt vanuit specifieke opvattingen over SL & opvoeding
bv wat is ‘goede’ opvoeding? ‘goede’ burger?
● krijgt vorm binnen & geeft vorm aan relatie tss ‘private’ & ‘publieke’
tussengebied tss ‘private’ & ‘publieke’: meerdere posities → of ervan uitgaan dat mensen zich
moeten aanpassen aan verwachting v SL, of ervan uitgaan dat SL niet altijd goed in elkaar zit
& moet veranderen
● geeft mee vorm aan soc. problemen
bv spijbelen
● bestaande orde bevestigen of veranderen
→ kijken we kritisch naar de samenleving of gaan we hier in mee?
⇒ vraag naar verantwoording: waar zetten we als sociaal werk op in?
⇒ globale definitie v sociaal werk als internationaal ankerpunt
globale definitie sociaal werk= op praktijk gebaseerd beroep & academische discipline die
sociale verandering & ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment & bevrijding v mensen
bevordert
→ centrale principes: sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale
verantwoordelijkheid & respect vr vormen v diversiteit
→ onderbouwd dr sociaalwerktheorieën, sociale- & menswetenschappen, lokale vormen v
kennis → soc. werk engageert mensen & structuren om problemen aan te pakken & welzijn
te bevorderen
sociaal werk niet perse positief
→ nood aan aandacht vr reflectie over de wijze waarop interventies ingrijpen op de
leefsituatie & -wereld v mensen → sociale agogiek
→ in de soc. agogiek denken we dus na over SW als intentionele pedagogische interventies
in maatschappelijke context, vanuit de vragen:
● hoe deze zijn ontstaan
● vanuit welke ideëen
● welke vorm deze krijgen
● wat bedoelde en onbedoelde effecten zijn
● of deze rechtvaardig zijn
● hoe we goede praktijken kunnen ontwikkelen
4
, orthopedagogiek: focus op behandeling v diverse groepen in context
sociologie: focus op analyse v sociale processen maar zonder aandacht op interventies
criminologie: focus op (preventie v) criminaliteit
psychologie: focus op individu-gezin & vrl intra-psychische processen
onderwijskunde: focus op pedagogische processen in relatie tot onderwijs
sociale agogiek/sociaal werk: focus op pedagogisch handelen met steeds kijk naar spanning
tss mens & omgeving
als sociaal werker werk je in een context
→ we moeten kijken naar de
● professionele context
● organisationele context
● historisch-maatschappelijke context
professionele context organisationele context historisch-maatschappelijke
context
werken met diversiteit v werkcontext: ontwikkeling vd
mensen: - doelgroep verzorgingsstaat
kinderen, jongeren, - cultuur
volwassenen, mensen met - regels
beperking, ouderen, daklozen, - collega’s
addicts, vluchtelingen, in - …
armoede,...
⇒ vraagt diversiteit v
vaardigheiden:
luisteren, praten, rapporteren
(respectvol) , op je handen
zitten (niets doen),...
belang vd professional:
→ uitdaging vr alle pedagogen:
● menselijke relaties kunnen onder druk staan (bv dr discussie over digitalisering,
managerialisme,...)
managerialisme= overtuiging dat we dr beter management (meer regels, structuren,
procedures, …) de praktijk vd pedagogiek zullen verbeteren & zo economische &
sociale problemen oplossen
● verzorgingsstaat & dus solidariteit staat onder druk (bv dr discussie over
besparingen, eigen schuld,...)
5
hoofdstuk 2: de geschiedenis vh sociaal werk................................................................... 6
Middeleeuwen (500-1500)..................................................................................................7
Humanistische benadering (16e-17e eeuw).......................................................................7
Industriële revolutie (18e-19e eeuw).................................................................................. 8
interbellum & periode na WOII......................................................................................... 10
naar nieuwe sociale kwestie.............................................................................................11
hedendaagse ontwikkelingen........................................................................................... 11
nieuwe sociale risico’s......................................................................................................13
uitdagingen vr sociaal werk.............................................................................................. 13
hoofdstuk 3: ontwikkelingen in de verzorgingsstaat....................................................... 13
van nachtwakerstaat….....................................................................................................14
naar ontwikkeling verzorgingsstaat.................................................................................. 14
link met kapitalisme.......................................................................................................... 14
kapitalisme....................................................................................................................... 15
basistechnieken................................................................................................................15
hoofdstuk 4: sterk sociaal werk..........................................................................................18
oprichting ve sociaalwerk platform:.................................................................................. 22
besluit:.............................................................................................................................. 22
hoofdstuk 5: armoede als sociaal probleem..................................................................... 23
armoede als complex probleem....................................................................................... 23
materiaal, immaterieel, cumulatief....................................................................................25
beleid................................................................................................................................26
rol vh sociaal werk............................................................................................................26
besluit............................................................................................................................... 28
hoofdstuk 6: mensenrechten.............................................................................................. 28
genese vd mensenrechten............................................................................................... 28
rechten als kader van sociaal werk interventies...............................................................30
verschillende lezingen van rechten.................................................................................. 31
een praktijk vol paradoxen............................................................................................... 39
besluit............................................................................................................................... 40
hoofdstuk 7: duurzaamheid & sociaal werk...................................................................... 41
een belangrijk vraagstuk.................................................................................................. 41
uitdaging vr sociale professionals.................................................................................... 41
enkele belangrijke stappen...............................................................................................42
meer dan een milieuvraagstuk......................................................................................... 43
een hevig & complex debat.............................................................................................. 43
uitdaging...........................................................................................................................44
hoofdstuk 8: sociaal werk & digitalisering........................................................................ 45
online hulpverlening......................................................................................................... 45
toename digitalisering...................................................................................................... 45
uitdagingen voor sterk sociaal werk................................................................................. 46
hoofdstuk 9: sociaal werk en migratie............................................................................... 49
1
, territoriale & sociale premissen van de welvaartsstaat.................................................... 49
sociaal werk in een transnationale migratierealiteit: 5 keer anders......................51
5 P’s vr sociaal werk in superdiversiteit............................................................................56
sociaal werker als “bricoleur”: welfare bricolage”............................................................. 63
werkcollege...........................................................................................................................64
sociaal werk als actor:...................................................................................................... 65
verschillende lezingen v sociale problemen:.................................................................... 65
2
,sociale agogiek
hoofdstuk 1: inleiding
sociale agogiek: omvat wet. studie v systematische & intentionele pedagogische
interventies → ondersteunen v indi & groepen in hun welzijn
→ theoretische onderbouw v sociaal werk
→ zeer diverse praktijken
● Eur. regelgeving
● Federaal (wetten)
● Gemeenschappen/gewesten (decreten)
● Vlaams
● Lokaal
verschillende juridische organisatievormen: meeste zijn VZW’s
● publieke dienstverlening (georganiseerd door een overheid, bv OCMW)
● privaat initiatief (vrl VZW’s; mogelijks met subsidies vanuit een overheid)
● commerciële initiatieven (met winstoogmerk, bv G4S, Sodexo,..)
formele dienstverlening informele dienstverlening
zorg verleend dr professionals dr individuele burgers (familie,
vrijwilligers,...)
bv mantelzorg
individueel aanbod collectief aanbod
social casework group- & community work
een opdeling in lijnen:
● nulde lijn: bv zelfzorg, mantelzorg, zelfhulpgroep
● eerste lijn: bv centra algemeen welzijnswerk (CAW), OCMW,..
● tweede lijn: bv centra voor geestelijke gezondheidszorg (CGGZ)
● derde lijn: bv residentiële instelling bijzondere jeugdzorg
● vierde lijn: bv psychiatrisch ziekenhuis
pedagogisch tussenkomen: vertaling v sociale problemen nr pedagogische vraagstukken
bv:
● armoedeprobleem vertalen in probleem v tekort aan werkbereidheid
● delinquentieprobleem vertalen in probleem v slechte waarden & normen
● …
sociaal werk als pedagogisch handelen: intentioneel & systematisch tussenkomen ih
socialisatieproces v kind., jong. & volw. met doel dit proces te veranderen id richting v meer
welzijn
3
,socialisatie= (on)bewust aanleren v gewoonten, waarden, normen & kennis ve bep. groep
of maatschappij
intentioneel & systematisch= doordacht beïnvloeden vh socialisatieproces gericht op
welzijnsverhoging
→ gericht op kind., jong. & volw.
→ gericht op individuen, families, groepen, buurten,...
pedagogisch handelen is niet neutraal:
● roept vragen op → voorwerp v debat
bv waarom komen we tussen? ten aanzien van wie komen we tussen? met welk doel? hoe
moeten deze interventies eruit zien?..
● vertrekt vanuit specifieke opvattingen over SL & opvoeding
bv wat is ‘goede’ opvoeding? ‘goede’ burger?
● krijgt vorm binnen & geeft vorm aan relatie tss ‘private’ & ‘publieke’
tussengebied tss ‘private’ & ‘publieke’: meerdere posities → of ervan uitgaan dat mensen zich
moeten aanpassen aan verwachting v SL, of ervan uitgaan dat SL niet altijd goed in elkaar zit
& moet veranderen
● geeft mee vorm aan soc. problemen
bv spijbelen
● bestaande orde bevestigen of veranderen
→ kijken we kritisch naar de samenleving of gaan we hier in mee?
⇒ vraag naar verantwoording: waar zetten we als sociaal werk op in?
⇒ globale definitie v sociaal werk als internationaal ankerpunt
globale definitie sociaal werk= op praktijk gebaseerd beroep & academische discipline die
sociale verandering & ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment & bevrijding v mensen
bevordert
→ centrale principes: sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale
verantwoordelijkheid & respect vr vormen v diversiteit
→ onderbouwd dr sociaalwerktheorieën, sociale- & menswetenschappen, lokale vormen v
kennis → soc. werk engageert mensen & structuren om problemen aan te pakken & welzijn
te bevorderen
sociaal werk niet perse positief
→ nood aan aandacht vr reflectie over de wijze waarop interventies ingrijpen op de
leefsituatie & -wereld v mensen → sociale agogiek
→ in de soc. agogiek denken we dus na over SW als intentionele pedagogische interventies
in maatschappelijke context, vanuit de vragen:
● hoe deze zijn ontstaan
● vanuit welke ideëen
● welke vorm deze krijgen
● wat bedoelde en onbedoelde effecten zijn
● of deze rechtvaardig zijn
● hoe we goede praktijken kunnen ontwikkelen
4
, orthopedagogiek: focus op behandeling v diverse groepen in context
sociologie: focus op analyse v sociale processen maar zonder aandacht op interventies
criminologie: focus op (preventie v) criminaliteit
psychologie: focus op individu-gezin & vrl intra-psychische processen
onderwijskunde: focus op pedagogische processen in relatie tot onderwijs
sociale agogiek/sociaal werk: focus op pedagogisch handelen met steeds kijk naar spanning
tss mens & omgeving
als sociaal werker werk je in een context
→ we moeten kijken naar de
● professionele context
● organisationele context
● historisch-maatschappelijke context
professionele context organisationele context historisch-maatschappelijke
context
werken met diversiteit v werkcontext: ontwikkeling vd
mensen: - doelgroep verzorgingsstaat
kinderen, jongeren, - cultuur
volwassenen, mensen met - regels
beperking, ouderen, daklozen, - collega’s
addicts, vluchtelingen, in - …
armoede,...
⇒ vraagt diversiteit v
vaardigheiden:
luisteren, praten, rapporteren
(respectvol) , op je handen
zitten (niets doen),...
belang vd professional:
→ uitdaging vr alle pedagogen:
● menselijke relaties kunnen onder druk staan (bv dr discussie over digitalisering,
managerialisme,...)
managerialisme= overtuiging dat we dr beter management (meer regels, structuren,
procedures, …) de praktijk vd pedagogiek zullen verbeteren & zo economische &
sociale problemen oplossen
● verzorgingsstaat & dus solidariteit staat onder druk (bv dr discussie over
besparingen, eigen schuld,...)
5
