,INHOUDSOPGAVE
een schets van de criminologische psychologie ................................................................................................ 5
de ontwikkeling van de criminologische psychologie .......................................................................................... 5
De leuvense traditie ........................................................................................................................................ 5
verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie ........................................................ 6
wat is criminologische psychologie ................................................................................................................. 7
criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de criminologische
psychologie ..................................................................................................................................................... 7
verklaringsmodellen voor criminaliteit ........................................................................................................... 8
biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit ..................................................................... 8
het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als verklaring voor crimineel
gedrag ................................................................................................................................................................. 8
biologische factoren ............................................................................................................................................ 8
de aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt I ........................................................................... 8
de aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt ii .......................................................................... 8
een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen ............................................ 9
kritische kanttekeningen bij de aandacht voor biologische factoren ........................................................... 10
een dwarsdoorsnede van de biologische factoren ....................................................................................... 10
psychologische factoren .................................................................................................................................... 16
de aandacht voor psychologische factoren: uitgangspunt ........................................................................... 16
een dwarsdoorsnede van de psychologische factoren ................................................................................. 16
sociale factoren ................................................................................................................................................. 23
de aandacht voor sociale factoren: uitgangspunten ..................................................................................... 23
de familiale omgeving ................................................................................................................................... 23
het blijven plegen van criminaliteit vs. het stopzetten van de criminele carrière ........................................... 26
intro: een pad naar recidive of desistance? .................................................................................................. 26
wat is recidive? .................................................................................................................................................. 28
recidive als containerbegrip .......................................................................................................................... 28
verschillende vormen van recidive ............................................................................................................... 28
recidivisten & veelplegers (tekst in reader) .................................................................................................. 28
prevalentie .................................................................................................................................................... 29
specifieke misdrijven & recidive ................................................................................................................... 29
van nothing works naar what works? ............................................................................................................... 31
van nothing works… ...................................................................................................................................... 31
… naar what works? ...................................................................................................................................... 31
wat is desistance? ............................................................................................................................................. 32
welke factoren dragen bij aan recidive dan wel desistance? ............................................................................ 32
criminogene factoren .................................................................................................................................... 32
protectieve factoren ..................................................................................................................................... 33
Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders ................................................................. 34
, uitgangspunten ............................................................................................................................................. 34
op recidive en desistance gerichte interventies: what works? .......................................................................... 37
uitgangspunten ............................................................................................................................................. 37
het voorspellen van crimineel gedrag ............................................................................................................ 38
risicotaxatie: wat is het en waarom wordt het gebruikt? ................................................................................. 38
risico .............................................................................................................................................................. 38
risicotaxatie ................................................................................................................................................... 39
HET RISICOTAXATIEPROCES .......................................................................................................................... 41
kritrische kanttekeningen bij risicotaxatie .................................................................................................... 42
dreigingsanalyse ............................................................................................................................................... 43
begrip: wat is dreigingsanalyse ..................................................................................................................... 43
doel ............................................................................................................................................................... 43
actoren .......................................................................................................................................................... 43
achtergrond ................................................................................................................................................... 43
uitgangspunten ............................................................................................................................................. 44
hoe? .............................................................................................................................................................. 44
SPECIFIEKE TOEPASSING 1: BRANDSTICHTING ................................................................................................. 45
concept en fenomeen ................................................................................................................................... 45
prevalentie .................................................................................................................................................... 45
theoretische verklaringsmodellen: enkelvoudig ........................................................................................... 46
theoretische verklaringsmodellen: meervoudig ........................................................................................... 46
theoretische verklaringsmodellen: recent .................................................................................................... 46
karakteristieken van volwassen brandstichters ............................................................................................ 47
risicofactoren voor recidive .......................................................................................................................... 48
risicotaxatie en behandeling ......................................................................................................................... 48
SPECIFIEKE TOEPASSING 2: SCHOOL SHOOTINGS ............................................................................................. 48
concept en fenomeen ................................................................................................................................... 49
prevalentie .................................................................................................................................................... 49
karaktristieken van school shootings ............................................................................................................ 50
typologieën van school shootings ................................................................................................................. 50
pad tot school shooting: strain als verklaringsmodel ................................................................................... 51
preventie ....................................................................................................................................................... 51
dreigingsanalyse bij school shootings ........................................................................................................... 52
De doorverwerking van criminologisch-psycholopgische inzichten bij de opsporing en vervolging van
misdrijven ...................................................................................................................................................... 52
Daderprofilering ................................................................................................................................................ 52
wat is daderprofilering? ................................................................................................................................ 52
verschillende benaderingen en methoden ................................................................................................... 55
evaluatie: in welke mate werkt het? ............................................................................................................. 60
het bekomen van informatie van verdachten: verhoorstijlen en hun impact ................................................. 60
de centrale rol van verdachten en hun verklaringen ......................................................................................... 61
verschillende verhoorstijlen en hun impact ....................................................................................................... 61
beschuldigende verhoorstijl .......................................................................................................................... 61
informatieverzamelende verhoorstijl ........................................................................................................... 61
, de Méndez prinviples: oorsprong, uitgangspunten en principes .................................................................. 61
de kwetsbaarheid van verdachten als complexe problematiek ........................................................................ 62
een complex en veelzijdig probleem ............................................................................................................. 62
risicofactoren ................................................................................................................................................ 62
de mogelijke onwenselijke gevolgen van kwetsbaarheid ............................................................................. 64
op zoek naar de waarheid: leugendetectie ..................................................................................................... 66
concept .............................................................................................................................................................. 66
leugens, waarheden en waarachtigheden .................................................................................................... 66
verschillende leugendetectietechnieken ...................................................................................................... 66
1) fysiologische technieken: de polygraaf ................................................................................................. 67
algemene principes ....................................................................................................................................... 67
twee soorten vraagtechnieken ..................................................................................................................... 67
accuraatheid.................................................................................................................................................. 67
2) verbale leugendetectietechnieken ........................................................................................................ 68
verchillende methoden: uitgangspunt .......................................................................................................... 68
verschillende methoden: soorten ................................................................................................................. 68
verschillende methoden: accuraatheid ......................................................................................................... 69
3) non-verbale leugendetectietechnieken ................................................................................................. 69
de myhte van Pinokkio’s neus ....................................................................................................................... 69
een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering ........................................................................................ 69
het concept: veinzen en overdrijven .................................................................................................................. 69
motieven voor malingering ............................................................................................................................... 69
Het stimuleren van een stoornis ........................................................................................................................ 69
Het detecteren van malingering ........................................................................................................................ 70
observatie ..................................................................................................................................................... 70
atypische kenmerken .................................................................................................................................... 70
collaterale informatie .................................................................................................................................... 70
speciale tests ................................................................................................................................................. 70
geheugenverlies voor een delict? ...................................................................................................................... 70
organische amnesie ...................................................................................................................................... 70
dissociatieve amnesie ................................................................................................................................... 70
gestimuleerde amnesie ................................................................................................................................. 71
gerechtelijke dwalingen ................................................................................................................................. 72
wat is een gerechtelijke dwaling? ..................................................................................................................... 72
de prevalentie van gerechtelijke dwalingen wereldwijd ................................................................................... 72
de afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België .................................................................... 72
oorzaken van gerechtelijke dwalingen .............................................................................................................. 73
het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen ............................................................................... 75
mythes ........................................................................................................................................................... 75
een schets van de criminologische psychologie ................................................................................................ 5
de ontwikkeling van de criminologische psychologie .......................................................................................... 5
De leuvense traditie ........................................................................................................................................ 5
verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie ........................................................ 6
wat is criminologische psychologie ................................................................................................................. 7
criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de criminologische
psychologie ..................................................................................................................................................... 7
verklaringsmodellen voor criminaliteit ........................................................................................................... 8
biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit ..................................................................... 8
het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als verklaring voor crimineel
gedrag ................................................................................................................................................................. 8
biologische factoren ............................................................................................................................................ 8
de aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt I ........................................................................... 8
de aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt ii .......................................................................... 8
een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen ............................................ 9
kritische kanttekeningen bij de aandacht voor biologische factoren ........................................................... 10
een dwarsdoorsnede van de biologische factoren ....................................................................................... 10
psychologische factoren .................................................................................................................................... 16
de aandacht voor psychologische factoren: uitgangspunt ........................................................................... 16
een dwarsdoorsnede van de psychologische factoren ................................................................................. 16
sociale factoren ................................................................................................................................................. 23
de aandacht voor sociale factoren: uitgangspunten ..................................................................................... 23
de familiale omgeving ................................................................................................................................... 23
het blijven plegen van criminaliteit vs. het stopzetten van de criminele carrière ........................................... 26
intro: een pad naar recidive of desistance? .................................................................................................. 26
wat is recidive? .................................................................................................................................................. 28
recidive als containerbegrip .......................................................................................................................... 28
verschillende vormen van recidive ............................................................................................................... 28
recidivisten & veelplegers (tekst in reader) .................................................................................................. 28
prevalentie .................................................................................................................................................... 29
specifieke misdrijven & recidive ................................................................................................................... 29
van nothing works naar what works? ............................................................................................................... 31
van nothing works… ...................................................................................................................................... 31
… naar what works? ...................................................................................................................................... 31
wat is desistance? ............................................................................................................................................. 32
welke factoren dragen bij aan recidive dan wel desistance? ............................................................................ 32
criminogene factoren .................................................................................................................................... 32
protectieve factoren ..................................................................................................................................... 33
Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders ................................................................. 34
, uitgangspunten ............................................................................................................................................. 34
op recidive en desistance gerichte interventies: what works? .......................................................................... 37
uitgangspunten ............................................................................................................................................. 37
het voorspellen van crimineel gedrag ............................................................................................................ 38
risicotaxatie: wat is het en waarom wordt het gebruikt? ................................................................................. 38
risico .............................................................................................................................................................. 38
risicotaxatie ................................................................................................................................................... 39
HET RISICOTAXATIEPROCES .......................................................................................................................... 41
kritrische kanttekeningen bij risicotaxatie .................................................................................................... 42
dreigingsanalyse ............................................................................................................................................... 43
begrip: wat is dreigingsanalyse ..................................................................................................................... 43
doel ............................................................................................................................................................... 43
actoren .......................................................................................................................................................... 43
achtergrond ................................................................................................................................................... 43
uitgangspunten ............................................................................................................................................. 44
hoe? .............................................................................................................................................................. 44
SPECIFIEKE TOEPASSING 1: BRANDSTICHTING ................................................................................................. 45
concept en fenomeen ................................................................................................................................... 45
prevalentie .................................................................................................................................................... 45
theoretische verklaringsmodellen: enkelvoudig ........................................................................................... 46
theoretische verklaringsmodellen: meervoudig ........................................................................................... 46
theoretische verklaringsmodellen: recent .................................................................................................... 46
karakteristieken van volwassen brandstichters ............................................................................................ 47
risicofactoren voor recidive .......................................................................................................................... 48
risicotaxatie en behandeling ......................................................................................................................... 48
SPECIFIEKE TOEPASSING 2: SCHOOL SHOOTINGS ............................................................................................. 48
concept en fenomeen ................................................................................................................................... 49
prevalentie .................................................................................................................................................... 49
karaktristieken van school shootings ............................................................................................................ 50
typologieën van school shootings ................................................................................................................. 50
pad tot school shooting: strain als verklaringsmodel ................................................................................... 51
preventie ....................................................................................................................................................... 51
dreigingsanalyse bij school shootings ........................................................................................................... 52
De doorverwerking van criminologisch-psycholopgische inzichten bij de opsporing en vervolging van
misdrijven ...................................................................................................................................................... 52
Daderprofilering ................................................................................................................................................ 52
wat is daderprofilering? ................................................................................................................................ 52
verschillende benaderingen en methoden ................................................................................................... 55
evaluatie: in welke mate werkt het? ............................................................................................................. 60
het bekomen van informatie van verdachten: verhoorstijlen en hun impact ................................................. 60
de centrale rol van verdachten en hun verklaringen ......................................................................................... 61
verschillende verhoorstijlen en hun impact ....................................................................................................... 61
beschuldigende verhoorstijl .......................................................................................................................... 61
informatieverzamelende verhoorstijl ........................................................................................................... 61
, de Méndez prinviples: oorsprong, uitgangspunten en principes .................................................................. 61
de kwetsbaarheid van verdachten als complexe problematiek ........................................................................ 62
een complex en veelzijdig probleem ............................................................................................................. 62
risicofactoren ................................................................................................................................................ 62
de mogelijke onwenselijke gevolgen van kwetsbaarheid ............................................................................. 64
op zoek naar de waarheid: leugendetectie ..................................................................................................... 66
concept .............................................................................................................................................................. 66
leugens, waarheden en waarachtigheden .................................................................................................... 66
verschillende leugendetectietechnieken ...................................................................................................... 66
1) fysiologische technieken: de polygraaf ................................................................................................. 67
algemene principes ....................................................................................................................................... 67
twee soorten vraagtechnieken ..................................................................................................................... 67
accuraatheid.................................................................................................................................................. 67
2) verbale leugendetectietechnieken ........................................................................................................ 68
verchillende methoden: uitgangspunt .......................................................................................................... 68
verschillende methoden: soorten ................................................................................................................. 68
verschillende methoden: accuraatheid ......................................................................................................... 69
3) non-verbale leugendetectietechnieken ................................................................................................. 69
de myhte van Pinokkio’s neus ....................................................................................................................... 69
een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering ........................................................................................ 69
het concept: veinzen en overdrijven .................................................................................................................. 69
motieven voor malingering ............................................................................................................................... 69
Het stimuleren van een stoornis ........................................................................................................................ 69
Het detecteren van malingering ........................................................................................................................ 70
observatie ..................................................................................................................................................... 70
atypische kenmerken .................................................................................................................................... 70
collaterale informatie .................................................................................................................................... 70
speciale tests ................................................................................................................................................. 70
geheugenverlies voor een delict? ...................................................................................................................... 70
organische amnesie ...................................................................................................................................... 70
dissociatieve amnesie ................................................................................................................................... 70
gestimuleerde amnesie ................................................................................................................................. 71
gerechtelijke dwalingen ................................................................................................................................. 72
wat is een gerechtelijke dwaling? ..................................................................................................................... 72
de prevalentie van gerechtelijke dwalingen wereldwijd ................................................................................... 72
de afwezigheid van erkende onterechte veroordelingen in België .................................................................... 72
oorzaken van gerechtelijke dwalingen .............................................................................................................. 73
het voorkomen en herstellen van gerechtelijke dwalingen ............................................................................... 75
mythes ........................................................................................................................................................... 75
