1. Inleiding
Het personenrecht Regelt de rechtspositie van een natuurlijke persoon
Het familierecht Heeft betrekking op de rechtsverhoudingen tussen natuurlijke personen
op het terrein van families en relaties.
2. Europees en internationaal familierecht
Een familierechtelijke relatie is niet alleen met Nederland verbonden, maar ook
internationale aspecten De regels moeten van het eigen internationale privaatrecht
worden geraadpleegd. In dat geval moet namelijk eerst worden vastgesteld of de
Nederlandse rechter rechtsmacht heeft en welk familierecht van toepassing is.
3 Procesrecht
Voor de personen- en familierechtprocedures gelden de algemene procesbeginselen van
artikel 6 EVRM.
Belangrijke ontwikkelingen
De ‘maatschappelijke effectieve rechtspraak’ werd door de Raad voor de rechtspraak eind
2016 geïntroduceerd, waarbij de aanpak van complexe scheidingen een van de vier
speerpunten is.
Een andere belangrijke ontwikkeling was de opkomt van mediation in familiezaken. Sinds
2005 bestaat voor gerechten de mogelijkheid om partijen naar mediation te verwijzen. In
2009 is dit ook in de wet vastgelegd. De Hoge Raad heeft bepaald dat het partijen te allen
tijde vrij staat hun medewerking aan mediation te beëindigen.
Het ouderschapsplan is in 2009 ingevoerd. De regeling verplicht ouders immers de gevolgen
van de scheiding voor hun minderjarige kinderen in onderling overleg te regelen.
Internationaal recht
Krachtens artikel 12 IVRK hebben kinderen het recht om gehoord te worden. Het criterium is
dat het kind in staat is zijn eigen mening te vormen.
De rechter
In personen- en familiezaken geldt voor partijen verplichte procesvertegenwoordiging door
een advocaat.
Bij procederen op toevoeging (pro deo) betaalt de partij slechts een eigen bijdrage en
ontvangt de advocaat van de overheid een forfaitaire vergoeding voor de verleende
diensten.
Absoluut bevoegd in eerste aanleg is de rechtbank en daarbinnen is de sector civiel recht
sectoraal bevoegd.
Relatief bevoegd is de rechter van de woonplaats van verzoeker of van een van de in het
verzoekschrift genoemde belanghebbende.
Procesverloop bij zaken zonder tegenspraak
- Verzoekschrift ingediend door de advocaat van verzoeker
, - Het is de rechter duidelijk dat er geen verweer gevoerd zal worden het verzoek
aanstonds toewijzen er volgt meteen een beschikking.
Ook in zaken zonder tegenspraak moeten kinderen in de gelegenheid gesteld worden om
gehoord te worden door de rechter krachtens artikel 809 Rv.
Procesverloop bij zaken op tegenspraak
Contentieuze zaken: Er is sprake van een geschil tussen partijen.
Artikel 789 Rv De belanghebbende is degene op wiens rechten of verplichtingen de zaak
rechtstreeks betrekking heeft. (Dit kan dus de wederpartij zijn.)
Een belanghebbende heeft procedurele rechten:
- Recht op het indienden van verweerschrift
- Recht op inzage en afschrift van processtukken
- Recht om voor de mondelinge behandeling te worden opgeroepen
- Recht om hoger beroep in te stellen
Iemand die door de rechter niet als belanghebbende wordt aangemerkt, maar wiens
verklaring in verband met de beoordeling van het verzoek van betekenis kan zijn, kan door
de rechter als informant gehoord worden.
Schriftelijke ronde
Er wordt een verzoekschrift ingediend met eventuele bescheiden die tot bewijs kunnen
dienen. De rechtbank zendt vervolgens het verzoekschrift met eventuele bescheiden naar de
belanghebbende(n) waarbij deze voor de zitting wordt opgeroepen.
Artikel 22b Rv Krachtens deze bepaling kan de rechter door partijen verschafte gegevens
en bescheiden buiten beschouwing laten indien zij op zijn verzoek niet aangeven ter
toelichting of staving van welke stelling de gegevens of bescheiden zijn bedoeld en welk
onderdeel daartoe van belang is.
Mondelinge behandeling
Deze vindt in beginsel achter gesloten deuren plaats. Tijdens de zitting kan de rechter in
direct gesprek met de partijen het geschil aan de orde stellen en de mogelijkheden
onderzoeken van een oplossing in onderling overleg. Ook kan de rechter met instemming
van partijen naar mediation verwijzen.
Partijen mogen in persoon of bij advocaat verschijnen. De verplichte
procesvertegenwoordiging geldt niet voor de mondelinge behandeling.
Krachtens artikel 809lid 1 Rv moeten kinderen van 12 jaar en ouder en in
kinderalimentatiezaken van 16 jaar en ouder in de gelegenheid worden gesteld om door de
rechter te worden gehoord. Onder deze leeftijd mag het ook, maar is het niet verplicht.
Artikel 146 Rv De bepalingen over onder meer de bewijslastverdeling, schriftelijk bewijs,
getuigenverhoor en deskundigenonderzoek.
,Beschikking
Krachtens artikel 289 Rv kan de rechter in een verzoekschriftprocedure een
proceskostenveroordeling uitspreken maar hoeft hij dit niet te doen. In familiezaken worden
de proceskosten in beginsel gecompenseerd.
Procesverloop van scheidingszaken op gemeenschappelijk verzoek
Een advocaat dient voor partijen het gemeenschappelijk verzoekschrift in bij de rechter, die
gemiddeld vier tot zes weken later de echtscheiding uitspreekt.
Kinderen dienen ook gelegenheid tot gehoor te krijgen.
In de scheidingsbeschikking kan de rechter op verzoek van partijen ook de gemaakte
afspraken van partijen over de gevolgen opnemen.
Procesverloop van scheidingszaken op eenzijdig verzoek
Voorlopige voorzieningen
Voor, tijdens en zelfs na (tot inschrijving van de scheidingsbeschikking) de
scheidingsprocedure kunnen partijen de rechter verzoeken voorlopige voorzieningen te
treffen.
Schriftelijke ronde
Het wisselen van het verzoekschrift en het verweerschrift.
Het verzoekschrift bevat in ieder geval het verzoek tot scheiding, dat doorgaans niet betwist
zal zijn. Daarnaast kunnen partijen de rechter ook verzoeken om nevenvoorzieningen voor
de gevolgen waarover ze het niet eens zijn.
Mondelinge behandeling
De verzochte nevenvoorzieningen worden zo veel mogelijk tijdens dezelfde zitting
behandeld. (Geconcentreerde behandeling)
Horen van het kind
Bewijsrecht
Beschikking
4. Personenrecht
Iedere persoon is drager van rechten en plichten. Dit geldt in beginsel pas wanneer en
persoon levend ter wereld is gekomen, maar artikel 1:2 BW maakt het mogelijk dat een kind
al voor de geboorte als rechtssubject wordt beschouwd. Zo is het mogelijk dat een kind van
wie een vrouw zwanger is mede-erfgenaam is van een familielid dat tijdens de zwangerschap
overlijdt.
Twee beperkingen:
- Het kind wordt geacht nooit te hebben bestaan als het dood ter wereld komt.
- Het kind wordt alleen als reeds geboren beschouwd als zijn belang dat vordert.
De familierechtelijke betrekking tussen foetus en erkenner ontstaat pas indien het kind
levend ter wereld komt.
Verwantschap valt uiteen in bloedverwantschap en aanverwantschap. (Artikel 1:3 BW)
, Aanverwantschap Dit ontstaat door huwelijk of geregistreerd partnerschap: tussen de
ene echtgenoot of partner en de bloedverwanten van de andere echtgenoot of partner is
sprake van aanverwantschap. Aanverwantschap eindigt niet door het eindigen van het
huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Bloedverwantschap Dit ontstaat tussen personen die juridisch van elkaar afstammen of
tussen personen die een gemeenschappelijke stamvader hebben.
Een erkenning, een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap en een adoptie worden
gelijkgesteld aan een geboorte.
Naamrecht:
De achternaam die bij het eerste kind wordt gekozen geldt voor alle kinderen.
Een belangrijk beginsel is de eenheid van familienaam: kinderen in eenzelfde gezin zouden
zo veel mogelijk dezelfde achternaam moeten hebben.
Het recht op voor- en achternaam valt binnen de werking van artikel 8 EVRM.
De keuzevrijheid voor ouders om hun kind de door hen gewenste voornamen te geven, kent
twee beperkingen:
- De ambtenaar van de Burgerlijke Stand zal geen voornamen inschrijven die ongepast
zijn of die overeenkomen met een bestaande achternaam. Dit laatste tenzij het gaat
om een geslachtnaam die tevens als voornaam wordt gebruikt.
- Indien bij de aangifte geen voornamen worden opgegeven of de opgegeven
voornamen opgepast zijn, zal de ambtenaar van de Burgerlijke Stand het kind
ambtshalve een of meer voornamen geven.
o Zijn de ouders onbekend, dan neemt de ambtenaar in de geboorteakte een
voorlopige voor- en achternaam op.
o Indien bij adoptie de voornamen van het kind niet bekend zijn, stelt de
rechter een of meer voornamen vast. Hij gaat hiertoe over nadat hij de
adoptant of adoptanten en het kind, indien het 12 jaar of ouder is, heeft
gehoord.
Artikel 1:5 BW geeft mogelijkheden voor ouders om een achternaam te kiezen en regelt
daarnaast welke achternaam het kind krijgt wanneer de ouders geen keuze maken.
- Het kind heeft slechts een juridische ouder Het kind krijgt de achternaam van deze
ouder.
- Het kind verkrijgt door erkenning of door gerechtelijke vaststelling van het
ouderschap een tweede juridische ouder. De ouders hebben samen het recht van
naamskeuze.
Is bij de erkenning een eerste naamskeuze gemaakt, dan kunnen de ouders samen
ter gelegenheid van de voltrekking van hun huwelijk of geregistreerd partnerschap
op een later moment alsnog een keuze voor de naam van de andere ouder maken.
- Het kind heeft na adoptie twee juridische ouders
Het personenrecht Regelt de rechtspositie van een natuurlijke persoon
Het familierecht Heeft betrekking op de rechtsverhoudingen tussen natuurlijke personen
op het terrein van families en relaties.
2. Europees en internationaal familierecht
Een familierechtelijke relatie is niet alleen met Nederland verbonden, maar ook
internationale aspecten De regels moeten van het eigen internationale privaatrecht
worden geraadpleegd. In dat geval moet namelijk eerst worden vastgesteld of de
Nederlandse rechter rechtsmacht heeft en welk familierecht van toepassing is.
3 Procesrecht
Voor de personen- en familierechtprocedures gelden de algemene procesbeginselen van
artikel 6 EVRM.
Belangrijke ontwikkelingen
De ‘maatschappelijke effectieve rechtspraak’ werd door de Raad voor de rechtspraak eind
2016 geïntroduceerd, waarbij de aanpak van complexe scheidingen een van de vier
speerpunten is.
Een andere belangrijke ontwikkeling was de opkomt van mediation in familiezaken. Sinds
2005 bestaat voor gerechten de mogelijkheid om partijen naar mediation te verwijzen. In
2009 is dit ook in de wet vastgelegd. De Hoge Raad heeft bepaald dat het partijen te allen
tijde vrij staat hun medewerking aan mediation te beëindigen.
Het ouderschapsplan is in 2009 ingevoerd. De regeling verplicht ouders immers de gevolgen
van de scheiding voor hun minderjarige kinderen in onderling overleg te regelen.
Internationaal recht
Krachtens artikel 12 IVRK hebben kinderen het recht om gehoord te worden. Het criterium is
dat het kind in staat is zijn eigen mening te vormen.
De rechter
In personen- en familiezaken geldt voor partijen verplichte procesvertegenwoordiging door
een advocaat.
Bij procederen op toevoeging (pro deo) betaalt de partij slechts een eigen bijdrage en
ontvangt de advocaat van de overheid een forfaitaire vergoeding voor de verleende
diensten.
Absoluut bevoegd in eerste aanleg is de rechtbank en daarbinnen is de sector civiel recht
sectoraal bevoegd.
Relatief bevoegd is de rechter van de woonplaats van verzoeker of van een van de in het
verzoekschrift genoemde belanghebbende.
Procesverloop bij zaken zonder tegenspraak
- Verzoekschrift ingediend door de advocaat van verzoeker
, - Het is de rechter duidelijk dat er geen verweer gevoerd zal worden het verzoek
aanstonds toewijzen er volgt meteen een beschikking.
Ook in zaken zonder tegenspraak moeten kinderen in de gelegenheid gesteld worden om
gehoord te worden door de rechter krachtens artikel 809 Rv.
Procesverloop bij zaken op tegenspraak
Contentieuze zaken: Er is sprake van een geschil tussen partijen.
Artikel 789 Rv De belanghebbende is degene op wiens rechten of verplichtingen de zaak
rechtstreeks betrekking heeft. (Dit kan dus de wederpartij zijn.)
Een belanghebbende heeft procedurele rechten:
- Recht op het indienden van verweerschrift
- Recht op inzage en afschrift van processtukken
- Recht om voor de mondelinge behandeling te worden opgeroepen
- Recht om hoger beroep in te stellen
Iemand die door de rechter niet als belanghebbende wordt aangemerkt, maar wiens
verklaring in verband met de beoordeling van het verzoek van betekenis kan zijn, kan door
de rechter als informant gehoord worden.
Schriftelijke ronde
Er wordt een verzoekschrift ingediend met eventuele bescheiden die tot bewijs kunnen
dienen. De rechtbank zendt vervolgens het verzoekschrift met eventuele bescheiden naar de
belanghebbende(n) waarbij deze voor de zitting wordt opgeroepen.
Artikel 22b Rv Krachtens deze bepaling kan de rechter door partijen verschafte gegevens
en bescheiden buiten beschouwing laten indien zij op zijn verzoek niet aangeven ter
toelichting of staving van welke stelling de gegevens of bescheiden zijn bedoeld en welk
onderdeel daartoe van belang is.
Mondelinge behandeling
Deze vindt in beginsel achter gesloten deuren plaats. Tijdens de zitting kan de rechter in
direct gesprek met de partijen het geschil aan de orde stellen en de mogelijkheden
onderzoeken van een oplossing in onderling overleg. Ook kan de rechter met instemming
van partijen naar mediation verwijzen.
Partijen mogen in persoon of bij advocaat verschijnen. De verplichte
procesvertegenwoordiging geldt niet voor de mondelinge behandeling.
Krachtens artikel 809lid 1 Rv moeten kinderen van 12 jaar en ouder en in
kinderalimentatiezaken van 16 jaar en ouder in de gelegenheid worden gesteld om door de
rechter te worden gehoord. Onder deze leeftijd mag het ook, maar is het niet verplicht.
Artikel 146 Rv De bepalingen over onder meer de bewijslastverdeling, schriftelijk bewijs,
getuigenverhoor en deskundigenonderzoek.
,Beschikking
Krachtens artikel 289 Rv kan de rechter in een verzoekschriftprocedure een
proceskostenveroordeling uitspreken maar hoeft hij dit niet te doen. In familiezaken worden
de proceskosten in beginsel gecompenseerd.
Procesverloop van scheidingszaken op gemeenschappelijk verzoek
Een advocaat dient voor partijen het gemeenschappelijk verzoekschrift in bij de rechter, die
gemiddeld vier tot zes weken later de echtscheiding uitspreekt.
Kinderen dienen ook gelegenheid tot gehoor te krijgen.
In de scheidingsbeschikking kan de rechter op verzoek van partijen ook de gemaakte
afspraken van partijen over de gevolgen opnemen.
Procesverloop van scheidingszaken op eenzijdig verzoek
Voorlopige voorzieningen
Voor, tijdens en zelfs na (tot inschrijving van de scheidingsbeschikking) de
scheidingsprocedure kunnen partijen de rechter verzoeken voorlopige voorzieningen te
treffen.
Schriftelijke ronde
Het wisselen van het verzoekschrift en het verweerschrift.
Het verzoekschrift bevat in ieder geval het verzoek tot scheiding, dat doorgaans niet betwist
zal zijn. Daarnaast kunnen partijen de rechter ook verzoeken om nevenvoorzieningen voor
de gevolgen waarover ze het niet eens zijn.
Mondelinge behandeling
De verzochte nevenvoorzieningen worden zo veel mogelijk tijdens dezelfde zitting
behandeld. (Geconcentreerde behandeling)
Horen van het kind
Bewijsrecht
Beschikking
4. Personenrecht
Iedere persoon is drager van rechten en plichten. Dit geldt in beginsel pas wanneer en
persoon levend ter wereld is gekomen, maar artikel 1:2 BW maakt het mogelijk dat een kind
al voor de geboorte als rechtssubject wordt beschouwd. Zo is het mogelijk dat een kind van
wie een vrouw zwanger is mede-erfgenaam is van een familielid dat tijdens de zwangerschap
overlijdt.
Twee beperkingen:
- Het kind wordt geacht nooit te hebben bestaan als het dood ter wereld komt.
- Het kind wordt alleen als reeds geboren beschouwd als zijn belang dat vordert.
De familierechtelijke betrekking tussen foetus en erkenner ontstaat pas indien het kind
levend ter wereld komt.
Verwantschap valt uiteen in bloedverwantschap en aanverwantschap. (Artikel 1:3 BW)
, Aanverwantschap Dit ontstaat door huwelijk of geregistreerd partnerschap: tussen de
ene echtgenoot of partner en de bloedverwanten van de andere echtgenoot of partner is
sprake van aanverwantschap. Aanverwantschap eindigt niet door het eindigen van het
huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Bloedverwantschap Dit ontstaat tussen personen die juridisch van elkaar afstammen of
tussen personen die een gemeenschappelijke stamvader hebben.
Een erkenning, een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap en een adoptie worden
gelijkgesteld aan een geboorte.
Naamrecht:
De achternaam die bij het eerste kind wordt gekozen geldt voor alle kinderen.
Een belangrijk beginsel is de eenheid van familienaam: kinderen in eenzelfde gezin zouden
zo veel mogelijk dezelfde achternaam moeten hebben.
Het recht op voor- en achternaam valt binnen de werking van artikel 8 EVRM.
De keuzevrijheid voor ouders om hun kind de door hen gewenste voornamen te geven, kent
twee beperkingen:
- De ambtenaar van de Burgerlijke Stand zal geen voornamen inschrijven die ongepast
zijn of die overeenkomen met een bestaande achternaam. Dit laatste tenzij het gaat
om een geslachtnaam die tevens als voornaam wordt gebruikt.
- Indien bij de aangifte geen voornamen worden opgegeven of de opgegeven
voornamen opgepast zijn, zal de ambtenaar van de Burgerlijke Stand het kind
ambtshalve een of meer voornamen geven.
o Zijn de ouders onbekend, dan neemt de ambtenaar in de geboorteakte een
voorlopige voor- en achternaam op.
o Indien bij adoptie de voornamen van het kind niet bekend zijn, stelt de
rechter een of meer voornamen vast. Hij gaat hiertoe over nadat hij de
adoptant of adoptanten en het kind, indien het 12 jaar of ouder is, heeft
gehoord.
Artikel 1:5 BW geeft mogelijkheden voor ouders om een achternaam te kiezen en regelt
daarnaast welke achternaam het kind krijgt wanneer de ouders geen keuze maken.
- Het kind heeft slechts een juridische ouder Het kind krijgt de achternaam van deze
ouder.
- Het kind verkrijgt door erkenning of door gerechtelijke vaststelling van het
ouderschap een tweede juridische ouder. De ouders hebben samen het recht van
naamskeuze.
Is bij de erkenning een eerste naamskeuze gemaakt, dan kunnen de ouders samen
ter gelegenheid van de voltrekking van hun huwelijk of geregistreerd partnerschap
op een later moment alsnog een keuze voor de naam van de andere ouder maken.
- Het kind heeft na adoptie twee juridische ouders
