Samenvatting
De student beschrijft de kenmerken per taalniveau van de fasen in de taalontwikkeling van
(meertalige) kinderen.
De student beschrijft de risicosignalering en taalstimulering ten behoeve van het respectievelijk
opsporen en voorkomen van problemen in de taalontwikkeling.
Inhoudsopgave
1. Preventieve logopedie:.......................................................................................................................3
1.1. Momenten waarop kinderen tijdig worden gesignaleerd:...........................................................3
1.2. Signaleringsinstrumenten:...........................................................................................................3
1.3. Primaire preventieve logopedie...................................................................................................4
1.4. Secundaire preventieve logopedie..............................................................................................4
2. Taalsysteem........................................................................................................................................5
2.1. Taalniveau’s:................................................................................................................................5
2.1.1. Fonologie:.............................................................................................................................5
2.1.2. Morfologie en Syntaxis.........................................................................................................6
2.1.3. Semantiek.............................................................................................................................8
2.1.4. Pragmatiek............................................................................................................................9
2.2. Taal begrip en taal productie.....................................................................................................10
2.3. Taal- vorm, Inhoud en gebruik...................................................................................................10
2.4. Nature – nurture........................................................................................................................10
3. De normale taalontwikkeling............................................................................................................11
3.1. Fasen..........................................................................................................................................11
3.2. GSM...........................................................................................................................................11
3.3. Voorwaarden.............................................................................................................................11
3.3.1. Voorwaarden voor de omgeving:.......................................................................................11
4. Taal binnen de totale ontwikkeling...................................................................................................12
4.1. Cognitief....................................................................................................................................12
4.1.1. Ontwikkelingsfasen van Piaget:..........................................................................................12
4.2. Motorisch..................................................................................................................................12
4.2.1. Fijne motoriek.....................................................................................................................12
4.2.2. Grove motoriek...................................................................................................................12
4.3. Sociaal- emotionele ontwikkeling..............................................................................................12
5. Taalstimulering.................................................................................................................................14
5.1. VAT............................................................................................................................................14
1
, 5.2. TTT.............................................................................................................................................14
6. Soorten spel......................................................................................................................................15
6.1. Functioneel spel.........................................................................................................................15
6.2. Fantasie spel..............................................................................................................................15
6.2.1. Parralel:..............................................................................................................................15
6.2.2. Associatief:..........................................................................................................................15
6.2.3. Coöperatief:........................................................................................................................15
6.3. Constructie spel.........................................................................................................................15
6.4. Competitief spel.........................................................................................................................15
7. Meertaligheid...................................................................................................................................16
7.1. Vormen van meertaligheid:.......................................................................................................16
7.1.1. Dialect:................................................................................................................................16
7.1.2. Simultane meertaligheid:....................................................................................................16
7.1.3. Successieve (of sequentiële) tweetaligheid:.......................................................................16
7.2. Wat zien we bij meertalig opgroeiende kinderen......................................................................16
7.3. Sociolinguïstische aspecten (bij successieve meertaligheid):....................................................16
7.4. Processen:..................................................................................................................................16
7.5. Stadia in Nt2 verwerving............................................................................................................17
2
, 1. Preventieve logopedie:
Bij 15% van de peuters en kleuters problemen in de spraak-taalontwikkeling
- daarmee zijn taalontwikkelingsstoornissen een van de meest voorkomende aandoeningen bij
kinderen!
- bij meertalige kinderen nog frequenter taalachterstanden.
Tijdig signaleren van spraak-taalstoornissen voorkomt o.a.:
- Uitstroom naar speciaal onderwijs
- Voortijdig schooluitval
- Gedragsproblemen
Niet inzetten logopedische zorg bij spraak-taalproblematiek kan leiden tot:
- Vertraagde / onjuiste diagnosestelling
- Ontwikkelen leesproblemen
- Ontwikkelen gedragsproblemen
- Problemen met sociale contacten
- Verminderde onderwijskansen
- Groter risico op psychische problemen
1.1. Momenten waarop kinderen tijdig worden gesignaleerd:
- Op 2-jr leeftijd door arts van het consultatiebureau (dmvvWiechenen SNEL), gevolgd indien nodig
door consult logopedisch spreekuur (Protocol taaldiagnostiek Groningen)
- Tussen 2,6 en 4,0 jarige leeftijd observatie/onderzoek op psz/vve
- Screening 5-jarigen in het reguliere basisonderwijs: sommige problemen pas na lft4jr te signaleren
(denk aan bijvoorbeeld: pragmatiek, fonologie)
1.2. Signaleringsinstrumenten:
- GMS
(zie 3. De normale taalontwikkeling)
- Lexilijsten/ Lexiconlijsten:
vroege taalontwikkeling meten adhv actieve woordenschat
- SNEL (Spraak en taal Normen Eerste Lijn):
Vragenlijst met 14 ja/nee-vragen voor ouder over de taalontwikkeling van het kind,
Gebaseerd op G-M
- NL-CDI’s:
Oudervragenlijsten gericht op de communicatieve ontwikkeling
- VTO-screeningsinstrument:
Observatie van het kind (adhv opdrachten in 3 onderdelen: woorden, spelen en
lichaamsdelen), in combinatie met vragen aan ouder.
- Taal ScreeningsIstrument(TSI) uit LSI:
Onderdeel van het Logopedisch screeningsinstrument(LSI), bestaande uit onderdelen: taal,
spraak verstaan, articulatie, stem, vloeiendheid en mondgedrag, TSI: geschikt voor kinderen
van 2;9-5;8 jaar.
- Van Wiechen – Signaleraar:
Instrument dat de taalontwikkeling beoordeelt in combinatie met de overige
ontwikkelingsdomeinen (fijne motoriek, grove motoriek, adaptie, persoonlijkheid en sociaal
gedrag).
3
De student beschrijft de kenmerken per taalniveau van de fasen in de taalontwikkeling van
(meertalige) kinderen.
De student beschrijft de risicosignalering en taalstimulering ten behoeve van het respectievelijk
opsporen en voorkomen van problemen in de taalontwikkeling.
Inhoudsopgave
1. Preventieve logopedie:.......................................................................................................................3
1.1. Momenten waarop kinderen tijdig worden gesignaleerd:...........................................................3
1.2. Signaleringsinstrumenten:...........................................................................................................3
1.3. Primaire preventieve logopedie...................................................................................................4
1.4. Secundaire preventieve logopedie..............................................................................................4
2. Taalsysteem........................................................................................................................................5
2.1. Taalniveau’s:................................................................................................................................5
2.1.1. Fonologie:.............................................................................................................................5
2.1.2. Morfologie en Syntaxis.........................................................................................................6
2.1.3. Semantiek.............................................................................................................................8
2.1.4. Pragmatiek............................................................................................................................9
2.2. Taal begrip en taal productie.....................................................................................................10
2.3. Taal- vorm, Inhoud en gebruik...................................................................................................10
2.4. Nature – nurture........................................................................................................................10
3. De normale taalontwikkeling............................................................................................................11
3.1. Fasen..........................................................................................................................................11
3.2. GSM...........................................................................................................................................11
3.3. Voorwaarden.............................................................................................................................11
3.3.1. Voorwaarden voor de omgeving:.......................................................................................11
4. Taal binnen de totale ontwikkeling...................................................................................................12
4.1. Cognitief....................................................................................................................................12
4.1.1. Ontwikkelingsfasen van Piaget:..........................................................................................12
4.2. Motorisch..................................................................................................................................12
4.2.1. Fijne motoriek.....................................................................................................................12
4.2.2. Grove motoriek...................................................................................................................12
4.3. Sociaal- emotionele ontwikkeling..............................................................................................12
5. Taalstimulering.................................................................................................................................14
5.1. VAT............................................................................................................................................14
1
, 5.2. TTT.............................................................................................................................................14
6. Soorten spel......................................................................................................................................15
6.1. Functioneel spel.........................................................................................................................15
6.2. Fantasie spel..............................................................................................................................15
6.2.1. Parralel:..............................................................................................................................15
6.2.2. Associatief:..........................................................................................................................15
6.2.3. Coöperatief:........................................................................................................................15
6.3. Constructie spel.........................................................................................................................15
6.4. Competitief spel.........................................................................................................................15
7. Meertaligheid...................................................................................................................................16
7.1. Vormen van meertaligheid:.......................................................................................................16
7.1.1. Dialect:................................................................................................................................16
7.1.2. Simultane meertaligheid:....................................................................................................16
7.1.3. Successieve (of sequentiële) tweetaligheid:.......................................................................16
7.2. Wat zien we bij meertalig opgroeiende kinderen......................................................................16
7.3. Sociolinguïstische aspecten (bij successieve meertaligheid):....................................................16
7.4. Processen:..................................................................................................................................16
7.5. Stadia in Nt2 verwerving............................................................................................................17
2
, 1. Preventieve logopedie:
Bij 15% van de peuters en kleuters problemen in de spraak-taalontwikkeling
- daarmee zijn taalontwikkelingsstoornissen een van de meest voorkomende aandoeningen bij
kinderen!
- bij meertalige kinderen nog frequenter taalachterstanden.
Tijdig signaleren van spraak-taalstoornissen voorkomt o.a.:
- Uitstroom naar speciaal onderwijs
- Voortijdig schooluitval
- Gedragsproblemen
Niet inzetten logopedische zorg bij spraak-taalproblematiek kan leiden tot:
- Vertraagde / onjuiste diagnosestelling
- Ontwikkelen leesproblemen
- Ontwikkelen gedragsproblemen
- Problemen met sociale contacten
- Verminderde onderwijskansen
- Groter risico op psychische problemen
1.1. Momenten waarop kinderen tijdig worden gesignaleerd:
- Op 2-jr leeftijd door arts van het consultatiebureau (dmvvWiechenen SNEL), gevolgd indien nodig
door consult logopedisch spreekuur (Protocol taaldiagnostiek Groningen)
- Tussen 2,6 en 4,0 jarige leeftijd observatie/onderzoek op psz/vve
- Screening 5-jarigen in het reguliere basisonderwijs: sommige problemen pas na lft4jr te signaleren
(denk aan bijvoorbeeld: pragmatiek, fonologie)
1.2. Signaleringsinstrumenten:
- GMS
(zie 3. De normale taalontwikkeling)
- Lexilijsten/ Lexiconlijsten:
vroege taalontwikkeling meten adhv actieve woordenschat
- SNEL (Spraak en taal Normen Eerste Lijn):
Vragenlijst met 14 ja/nee-vragen voor ouder over de taalontwikkeling van het kind,
Gebaseerd op G-M
- NL-CDI’s:
Oudervragenlijsten gericht op de communicatieve ontwikkeling
- VTO-screeningsinstrument:
Observatie van het kind (adhv opdrachten in 3 onderdelen: woorden, spelen en
lichaamsdelen), in combinatie met vragen aan ouder.
- Taal ScreeningsIstrument(TSI) uit LSI:
Onderdeel van het Logopedisch screeningsinstrument(LSI), bestaande uit onderdelen: taal,
spraak verstaan, articulatie, stem, vloeiendheid en mondgedrag, TSI: geschikt voor kinderen
van 2;9-5;8 jaar.
- Van Wiechen – Signaleraar:
Instrument dat de taalontwikkeling beoordeelt in combinatie met de overige
ontwikkelingsdomeinen (fijne motoriek, grove motoriek, adaptie, persoonlijkheid en sociaal
gedrag).
3
