Samenvatting
Aardrijkskunde 5
1
,Inhoudstafel
1 Vakdidactiek.................................................................................................................................. 4
1.1 Herhaling MT1........................................................................................................................ 4
1.1.1 Inleiding............................................................................................................................ 4
1.1.2 Onderwijskundige driehoek..............................................................................................4
1.1.3 Wat is aardrijkskunde?....................................................................................................4
1.1.4 Geografisch besef............................................................................................................ 4
1.1.5 Geografische kubus.........................................................................................................5
1.1.6 Aardrijkskundig stappenplan.............................................................................................5
1.1.7 Big Ideas.......................................................................................................................... 5
1.2 Organisatie van een dagexcursie...........................................................................................6
1.2.1 Voorbereiding bij een excursie.........................................................................................6
1.2.2 Soorten excursies.............................................................................................................6
1.3 Ontwikkeling van het kaartbeeld bij jongeren.........................................................................7
1.3.1 Leerlijn voor ruimtelijke oriëntatie en kaartvaardigheden in de basisschool......................7
1.4 Evaluatie................................................................................................................................ 8
1.4.1 Soorten kennis................................................................................................................. 8
1.4.2 Beheersingsniveau’s........................................................................................................ 8
1.4.3 Goed toetsen.................................................................................................................... 8
1.4.4 Meerkeuzevragen............................................................................................................. 8
1.5 Geo-ICT................................................................................................................................. 9
2 Ontwikkelingseducatie................................................................................................................. 10
2.1 Wereldburgerschap............................................................................................................... 10
2.2 Hoe ontwikkelingseducatie toepassen?................................................................................10
2.2.1 Didactische uitgangspunten...........................................................................................10
2.2.2 Aandachtspunten bij brongebruik...................................................................................10
2.2.3 Bestaansdimensies........................................................................................................ 10
2.2.4 Voorbeelden................................................................................................................... 10
3 Globalisering................................................................................................................................ 11
3.1 Economische globalisering....................................................................................................11
3.1.1 Verschillende fasen.........................................................................................................11
3.1.2 Huidige Belgische situatie..............................................................................................12
3.1.3 Factoren die de globalisering mogelijk maken................................................................12
3.1.4 Belangrijke economische verschuivingen op wereldvlak................................................13
2
, 3.1.5 Knooppunten en netwerken............................................................................................13
3.1.6 Gevolgen van de globalisering van de economie...........................................................13
3.1.7 Economische globalisering heeft tegenstanders............................................................14
3.2 Politieke globalisering........................................................................................................... 15
3.2.1 Verbinding politiek – economie.......................................................................................15
3.2.2 Politieke globalisering en mondiaal bestuur....................................................................15
3.3 Culturele globalisering.......................................................................................................... 16
3.3.1 Cultuur en media............................................................................................................ 16
3.3.2 Globalisering van talen...................................................................................................16
3.4 Ecologische dimensie van globalisering................................................................................16
3.4.1 Oorzaken........................................................................................................................ 16
3.4.2 Problemen...................................................................................................................... 16
3.5 Globaliseringsideologieën.....................................................................................................17
3.6 Gevolgen van globalisering...................................................................................................18
3.6.1 Gevolgen van de economische globalisering.................................................................18
3.6.2 Ruimtelijke verschillen in de welvaartsevolutie...............................................................18
3.7 Van hyperglobalisering naar slowbalisering..........................................................................19
3.8 Reportage: duurzaam op papier...........................................................................................22
4 Geopolitiek.................................................................................................................................. 25
4.1 Geopolitieke architectuur en geschiedenis............................................................................26
4.2 Territorium............................................................................................................................. 26
4.2.1 Grootte van het territorium..............................................................................................26
4.2.2 Vorm van het territorium.................................................................................................26
4.2.3 Organisatie van het territorium.......................................................................................26
4.3 Relatieve lokalisatie.............................................................................................................. 27
4.4 Grenzen................................................................................................................................ 27
4.4.1 Maritimiteit...................................................................................................................... 27
4.5 Staat en natie........................................................................................................................ 28
4.6 Geopolitiek wereldpatroon....................................................................................................28
4.6.1 Staatkundige indeling.....................................................................................................28
4.6.2 NIC’s en BRIC’s.............................................................................................................. 28
4.7 Mondiale blokken.................................................................................................................. 29
5 Casus Oekraïne: link met geopolitiek en globalisering................................................................37
3
, 1 Vakdidactiek
1.1 Herhaling MT1
1.1.1 Inleiding
vandaag de dag weinig ruimtelijk besef
maar aardrijkskunde begint meer en meer een grotere maatschappelijke relevantie te krijgen
educatie:
- geeft een breed maatschappelijk vraagstuk
- veelzijdige informatie
- aandacht geven aan cultuurgebonden en algemene waarden en normen
hoofd = systeemdenken en nieuwe kennis integreren
hart = eigen mening
handen = actie ondernemen
1.1.2 Onderwijskundige driehoek
pedagogiek = welke leerlingen zitten in mijn klas?
didactiek = hoe aanleren?
inhoud
allemaal wisselwerking met elkaar, soms
meer pedagogiek en didactiek dan inhoud
1.1.3 Wat is aardrijkskunde?
- natuurlijke elementen (bv. rivier)
- menselijke elementen (bv. snelweg)
- verticale relaties (in één gebied)
- horizontale relaties (over brede regio)
- ruimtelijk systeem (= netwerk van elementen die onderling verbonden zijn door relaties)
- ruimtelijke processen (= op elkaar inwerkende systemen die veranderingen ondergaan)
= De geografie bestudeert verschijnselen, systemen en processen die gebonden zijn aan het
aardoppervlak en voor hun verwezenlijking ruimte opeisen. Het is een systeemwetenschap, ze legt
de nadruk op de verbanden tussen de verschijnselen.
1.1.4 Geografisch besef
uitgangspunt bij de beschrijving van aardrijkskunde
drie kerncompetenties:
- verwerven geografisch wereldbeeld
- verwerven van kennis en inzicht in ruimtelijke vraagstukken
- geografische benadering:
geografische vragen stellen
geografische werkwijze hanteren
met geografische informatie kunnen omgaan en onderzoek uitvoeren
4
Aardrijkskunde 5
1
,Inhoudstafel
1 Vakdidactiek.................................................................................................................................. 4
1.1 Herhaling MT1........................................................................................................................ 4
1.1.1 Inleiding............................................................................................................................ 4
1.1.2 Onderwijskundige driehoek..............................................................................................4
1.1.3 Wat is aardrijkskunde?....................................................................................................4
1.1.4 Geografisch besef............................................................................................................ 4
1.1.5 Geografische kubus.........................................................................................................5
1.1.6 Aardrijkskundig stappenplan.............................................................................................5
1.1.7 Big Ideas.......................................................................................................................... 5
1.2 Organisatie van een dagexcursie...........................................................................................6
1.2.1 Voorbereiding bij een excursie.........................................................................................6
1.2.2 Soorten excursies.............................................................................................................6
1.3 Ontwikkeling van het kaartbeeld bij jongeren.........................................................................7
1.3.1 Leerlijn voor ruimtelijke oriëntatie en kaartvaardigheden in de basisschool......................7
1.4 Evaluatie................................................................................................................................ 8
1.4.1 Soorten kennis................................................................................................................. 8
1.4.2 Beheersingsniveau’s........................................................................................................ 8
1.4.3 Goed toetsen.................................................................................................................... 8
1.4.4 Meerkeuzevragen............................................................................................................. 8
1.5 Geo-ICT................................................................................................................................. 9
2 Ontwikkelingseducatie................................................................................................................. 10
2.1 Wereldburgerschap............................................................................................................... 10
2.2 Hoe ontwikkelingseducatie toepassen?................................................................................10
2.2.1 Didactische uitgangspunten...........................................................................................10
2.2.2 Aandachtspunten bij brongebruik...................................................................................10
2.2.3 Bestaansdimensies........................................................................................................ 10
2.2.4 Voorbeelden................................................................................................................... 10
3 Globalisering................................................................................................................................ 11
3.1 Economische globalisering....................................................................................................11
3.1.1 Verschillende fasen.........................................................................................................11
3.1.2 Huidige Belgische situatie..............................................................................................12
3.1.3 Factoren die de globalisering mogelijk maken................................................................12
3.1.4 Belangrijke economische verschuivingen op wereldvlak................................................13
2
, 3.1.5 Knooppunten en netwerken............................................................................................13
3.1.6 Gevolgen van de globalisering van de economie...........................................................13
3.1.7 Economische globalisering heeft tegenstanders............................................................14
3.2 Politieke globalisering........................................................................................................... 15
3.2.1 Verbinding politiek – economie.......................................................................................15
3.2.2 Politieke globalisering en mondiaal bestuur....................................................................15
3.3 Culturele globalisering.......................................................................................................... 16
3.3.1 Cultuur en media............................................................................................................ 16
3.3.2 Globalisering van talen...................................................................................................16
3.4 Ecologische dimensie van globalisering................................................................................16
3.4.1 Oorzaken........................................................................................................................ 16
3.4.2 Problemen...................................................................................................................... 16
3.5 Globaliseringsideologieën.....................................................................................................17
3.6 Gevolgen van globalisering...................................................................................................18
3.6.1 Gevolgen van de economische globalisering.................................................................18
3.6.2 Ruimtelijke verschillen in de welvaartsevolutie...............................................................18
3.7 Van hyperglobalisering naar slowbalisering..........................................................................19
3.8 Reportage: duurzaam op papier...........................................................................................22
4 Geopolitiek.................................................................................................................................. 25
4.1 Geopolitieke architectuur en geschiedenis............................................................................26
4.2 Territorium............................................................................................................................. 26
4.2.1 Grootte van het territorium..............................................................................................26
4.2.2 Vorm van het territorium.................................................................................................26
4.2.3 Organisatie van het territorium.......................................................................................26
4.3 Relatieve lokalisatie.............................................................................................................. 27
4.4 Grenzen................................................................................................................................ 27
4.4.1 Maritimiteit...................................................................................................................... 27
4.5 Staat en natie........................................................................................................................ 28
4.6 Geopolitiek wereldpatroon....................................................................................................28
4.6.1 Staatkundige indeling.....................................................................................................28
4.6.2 NIC’s en BRIC’s.............................................................................................................. 28
4.7 Mondiale blokken.................................................................................................................. 29
5 Casus Oekraïne: link met geopolitiek en globalisering................................................................37
3
, 1 Vakdidactiek
1.1 Herhaling MT1
1.1.1 Inleiding
vandaag de dag weinig ruimtelijk besef
maar aardrijkskunde begint meer en meer een grotere maatschappelijke relevantie te krijgen
educatie:
- geeft een breed maatschappelijk vraagstuk
- veelzijdige informatie
- aandacht geven aan cultuurgebonden en algemene waarden en normen
hoofd = systeemdenken en nieuwe kennis integreren
hart = eigen mening
handen = actie ondernemen
1.1.2 Onderwijskundige driehoek
pedagogiek = welke leerlingen zitten in mijn klas?
didactiek = hoe aanleren?
inhoud
allemaal wisselwerking met elkaar, soms
meer pedagogiek en didactiek dan inhoud
1.1.3 Wat is aardrijkskunde?
- natuurlijke elementen (bv. rivier)
- menselijke elementen (bv. snelweg)
- verticale relaties (in één gebied)
- horizontale relaties (over brede regio)
- ruimtelijk systeem (= netwerk van elementen die onderling verbonden zijn door relaties)
- ruimtelijke processen (= op elkaar inwerkende systemen die veranderingen ondergaan)
= De geografie bestudeert verschijnselen, systemen en processen die gebonden zijn aan het
aardoppervlak en voor hun verwezenlijking ruimte opeisen. Het is een systeemwetenschap, ze legt
de nadruk op de verbanden tussen de verschijnselen.
1.1.4 Geografisch besef
uitgangspunt bij de beschrijving van aardrijkskunde
drie kerncompetenties:
- verwerven geografisch wereldbeeld
- verwerven van kennis en inzicht in ruimtelijke vraagstukken
- geografische benadering:
geografische vragen stellen
geografische werkwijze hanteren
met geografische informatie kunnen omgaan en onderzoek uitvoeren
4
