Medische(bacteriologie(2(
!
GRAMPOSITIEVE(BACTERIËN(
!
Stafylokokken((EX!!!)(
!
=!Grampositieven!die!catalase!produceren!
!
!! Gramkleuring:!per!twee!of!in!groepjes/!trossen!(druiventrosaspect)!
!! onbeweeglijk!
!! geen!sporen!
!! facultatief!metabolisme!
!! belangrijke!oorzaak!van!ettervormende!infecties!
!! differentiatie!van!de!species!op!basis!van!de!coagulasetest!
!
etter,!druiventrosaspect!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
Staphylococcus(aureus(
!
15%!van!de!mensen:!Staph!aureus!op!neusslijmvlies!(nog!meer!bij!artsen,!kine,!vpk...)!
transmissie:!via!rechtstreeks!contact!of!via!voorwerpen,!dus!handhygiëne!is!zeer!belangrijk!
!
Virulentiefactoren-
!! Enzymen:!!
o! coagulase:!! fibrinogeen!H>!fibrinedraden!(onoplosbaar,!zorgt!voor!!
‘clumping’)!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
, (cf.! S.! aureus! bindt! slijmvliezen! door! fibronectineHbindende!
proteïnen)!
coagulase! is! een! virulentiefactor! want! hierdoor! wordt! een!
fibrinekapsel!(abces)!gevormd!en!wordt!fagocytosis!bemoeilijkt!
(tekening)!
!
!
!
!
o! hyaluronidase:! hydrolyseert! hyaluronzuur! (! =! bestanddeel! van! bindweefsel,!
zodat!S.!aureus!zich!snel!kan!verspreiden!in!weefsels)!
o! fibrinolysine!(stafylokinase):!lost!fibrineklonters!op!
o! penicillinase! (door! plasmide):! hierdoor! resistent! tegen! penicilline! en!
amoxicilline!
!! Productie!toxinen!(5)!
",!#:!beschadiging!van!de!spiercellen!in!de!bloedvatwand!en!toxisch!voor!verschillende!
cellen!
H>!toxic!shock!syndroom,!“tamponziekte”!!
algemeen!erytheem!+!hoge!koorts!
!
!
Infecties-
!
SSSS"syndroom!=!zuigelingen!ziekte!(S.!shoulder!skin!syndrome)!
!! andere!naam:!ziekte!van!Von!Rittershain!
!! perioraal!erytheem,!snelle!uitbreiding!over!het!hele!lichaam!
!! blaren,!kan!openbarsten!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
voedselvergiftiging"
!! S.!aureus!is!een!van!de!frequentste!oorzaken!van!voedselvergiftiging"
!! door! productie! van! enterotoxinen! (thermostabiel)! dus! geen! antibiotica,! vooral! een!
symptomatische!behandeling!gericht!op!het!voorkomen!van!dehydratatie!
!! S.!aureus!besmetting!door!de!persoon!die!het!voedsel!bereidt!(vs.!dierlijke!besmetting)!
!! symptomen! (starten! binnen! de! 4h! en! verdwijnen! binnen! de! 24h):! braken,! diarree,!
abdominale!pijn!
"
"
,Toxic"Shock"Syndroom"(TSS)"
!! cf.!tampons:!TTS!toxine!geresorbeerd!via!vaginale!slijmvlies!en!in!bloedcirculatie!
!! hoge!koorts,!huidinfecties!!
!! shocksymptomen:!hypotensie,!MOF,!algemeen!erytheem!(rash)!
!! 90%!van!de!volwassenen!hebben!AS!
"
Huidinfecties"
!! folliculitis:!infectie!van!een!haarzakje!
!! furunkel:!steenpuist!H>!karbunkel!(bij!samensmelten,!abcedatie!in!BW)!
!! impetigo:!oppervlakkige!infectie,!vooral!kindjes!
!! postoperatieve!wondinfecties!(vooral!bij!vreemd!lichaam)!
!
bacteriemie,"endocarditis"
!! frequentste! oorzaak! van! bacteriemie! (mogelijks! na! postoperatieve! wondinfectie! of!
gebruik!van!intravasculaire!katheters)"
!! bacteriemie! gaat! in! 25%! van! de! gevallen! over! naar! osteomyelitis,! endocarditis,!
pyelonefritis,!prothese!infecties!
"
pneumonie"
!! aspiratie!van!orale!secreties!of!een!hematogene!uitzaaiing!
!! bij!bejaarden,!mucoviscidose!patiënten,!influenza!
"
osteomyelitis"en"septische"arthritis"
!
!
Diagnose-
-
!! microscopisch!onderzoek!
!! cultuur!
!
!
Behandeling-
-
!! handhygiëne!-
!! ubi!pus!ibi!evacua!!
!! liefst!lokaal!behandelen!
bv.!wondzorg!
!! algemeen:!GEEN!antibiotica,!wel!bij!diepe!infecties!(karbunkels,!bacteriëmie...)!
o! 90%! van! de! isolaten! is! resistent! tegen! penicilline! en! amoxicilline! op! basis! van!
penicillinaseproductie!
o! flucoxacillline!H>!MRSA!
o! vancomycine!(glycopeptide,!celwandsynthese!verstoren)!H>!MRSA!
, !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
(
Coagulase(negatieve(stafylokokken(
!
(deze!namen!wel!kennen,!naam!afhankelijk!van!plaats!in!het!lichaam)!
!
1.! S.!epidermidis!!
!! normale!flora!van!huid!en!slijmvliezen,!zeer!frequent!bij!de!mens!
!! weinig! pathogeen! in! vergelijking! met! S.! aureus,! maar! frequente! ziekteverwekker!
(zelden!bij!gezonde!personen)!
!! transmissie!via!huidcontact!
2.! S.!haemoliticus!
3.! S.!saprophyticus!
!
weinig!virulentiefactoren:!geen!toxineproductie,!wel:!slijm!
!! adherentiefactor,!biofilm!
!! inhibeert! lymfocyten! en!
neutrofielen,! verhindert!
antibiotica!
!
Infecties-
-
IV"katheterinfecties:""
!! eigen!flora!van!de!patient!kan!in!de!circulatie!komen!via!een!insteekwonde!
!! testen:!bloedname!via!katheter/kathetercultuur!
!
, !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
prothese"infecties"
!! CNS!van!patiënt!zelf!of!van!de!chirurg,!vpk..!
!! productie!van!een!biofilm!door!de!bacterie:!afscherming!
!! zeer!moeilijke!diagnose,!meestal!door!puncties!van!het!weefsel!rond!de!prothese!
!! richtlijn:!max!0,2%!infecties!
(
Staphylococcus(saprophyticus(
!
!! vaak!op!huid!zitvlak!(perineale!huid),!adhereert!gemakkelijk!op!epitheliale!cellen!van!het!
urogenitale!slijmvlies!
!! frequente!oorzaak!(niet!heel!ernstige)!urineweginfecties!(jonge,!seksueel!actieve!vrouw),!
vaak!recidief!
!
!
!
!
(
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
, Streptokokken(
!
=!heterogene!groep!die!mens/dier!kunnen!koloniseren!of!infecteren!
!! 2!mogelijke!vormen:!per!twee!(diplokokken)!of!in!een!hoopje!
!
!! ferementeren!glucose!(anaeroob!metabolisme)!
!! de!meeste!groeien!uitsluitend!op!een!bloedbodem,!dus!moet!je!hiermee!rekening!houden!
bij!het!inzetten!van!culturen!
!
Classificatie--
!
!! volgens!hun!hemolysepatroon:!hemolyse!",!#,!$!(bepaald!na!de!groei!op!bloedagar)!
o! #:!volledig,!vooral!acute!infecties!met!ernstige!symptomen!
bloedagar:!heldere!ontkleurde!zones!
o! ":! gedeeltelijk! =! viridans! hemolyse! (viridans! streptokokken),! vooral! chronische!
infecties!
bloedagar:!vergroening!
o! $:!geen!effect!op!RBC!(geen!enzymen!voor!afbraak)!
bloedagar:!geen!kleurverandering!
!! volgens!Lancefield!groep!(volgens!koolhydraten!en!teichoïnezuren!in!de!celwand)!
(weinig!nut!voor!viridansstreptokokken)!
o! A:!S.!pyogenes!
o! B:!S.!agalactiae!
!! volgens!biochemische!kenmerken!
!
Speciesbepaling:!op!basis!van!metabole!reacties!
!
Streptococcus(pyogenes((#,(A)(
!
!! vaak!korte!ketens!
!! 15H20%!van!de!kinderen,!5%!bij!20Hplussers!
!! mondH,!keelslijmvlies!H>!aerogene!transmissie!(fijne!speekseldruppels):!spreken,!kussen,!
voorwerp!voor!mond!(kindjes)!
!! kolonisatie!door!afwezigheid!van!AL!tegen!het!MHproteine!
!
!
!
!
GRAMPOSITIEVE(BACTERIËN(
!
Stafylokokken((EX!!!)(
!
=!Grampositieven!die!catalase!produceren!
!
!! Gramkleuring:!per!twee!of!in!groepjes/!trossen!(druiventrosaspect)!
!! onbeweeglijk!
!! geen!sporen!
!! facultatief!metabolisme!
!! belangrijke!oorzaak!van!ettervormende!infecties!
!! differentiatie!van!de!species!op!basis!van!de!coagulasetest!
!
etter,!druiventrosaspect!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
Staphylococcus(aureus(
!
15%!van!de!mensen:!Staph!aureus!op!neusslijmvlies!(nog!meer!bij!artsen,!kine,!vpk...)!
transmissie:!via!rechtstreeks!contact!of!via!voorwerpen,!dus!handhygiëne!is!zeer!belangrijk!
!
Virulentiefactoren-
!! Enzymen:!!
o! coagulase:!! fibrinogeen!H>!fibrinedraden!(onoplosbaar,!zorgt!voor!!
‘clumping’)!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
, (cf.! S.! aureus! bindt! slijmvliezen! door! fibronectineHbindende!
proteïnen)!
coagulase! is! een! virulentiefactor! want! hierdoor! wordt! een!
fibrinekapsel!(abces)!gevormd!en!wordt!fagocytosis!bemoeilijkt!
(tekening)!
!
!
!
!
o! hyaluronidase:! hydrolyseert! hyaluronzuur! (! =! bestanddeel! van! bindweefsel,!
zodat!S.!aureus!zich!snel!kan!verspreiden!in!weefsels)!
o! fibrinolysine!(stafylokinase):!lost!fibrineklonters!op!
o! penicillinase! (door! plasmide):! hierdoor! resistent! tegen! penicilline! en!
amoxicilline!
!! Productie!toxinen!(5)!
",!#:!beschadiging!van!de!spiercellen!in!de!bloedvatwand!en!toxisch!voor!verschillende!
cellen!
H>!toxic!shock!syndroom,!“tamponziekte”!!
algemeen!erytheem!+!hoge!koorts!
!
!
Infecties-
!
SSSS"syndroom!=!zuigelingen!ziekte!(S.!shoulder!skin!syndrome)!
!! andere!naam:!ziekte!van!Von!Rittershain!
!! perioraal!erytheem,!snelle!uitbreiding!over!het!hele!lichaam!
!! blaren,!kan!openbarsten!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
voedselvergiftiging"
!! S.!aureus!is!een!van!de!frequentste!oorzaken!van!voedselvergiftiging"
!! door! productie! van! enterotoxinen! (thermostabiel)! dus! geen! antibiotica,! vooral! een!
symptomatische!behandeling!gericht!op!het!voorkomen!van!dehydratatie!
!! S.!aureus!besmetting!door!de!persoon!die!het!voedsel!bereidt!(vs.!dierlijke!besmetting)!
!! symptomen! (starten! binnen! de! 4h! en! verdwijnen! binnen! de! 24h):! braken,! diarree,!
abdominale!pijn!
"
"
,Toxic"Shock"Syndroom"(TSS)"
!! cf.!tampons:!TTS!toxine!geresorbeerd!via!vaginale!slijmvlies!en!in!bloedcirculatie!
!! hoge!koorts,!huidinfecties!!
!! shocksymptomen:!hypotensie,!MOF,!algemeen!erytheem!(rash)!
!! 90%!van!de!volwassenen!hebben!AS!
"
Huidinfecties"
!! folliculitis:!infectie!van!een!haarzakje!
!! furunkel:!steenpuist!H>!karbunkel!(bij!samensmelten,!abcedatie!in!BW)!
!! impetigo:!oppervlakkige!infectie,!vooral!kindjes!
!! postoperatieve!wondinfecties!(vooral!bij!vreemd!lichaam)!
!
bacteriemie,"endocarditis"
!! frequentste! oorzaak! van! bacteriemie! (mogelijks! na! postoperatieve! wondinfectie! of!
gebruik!van!intravasculaire!katheters)"
!! bacteriemie! gaat! in! 25%! van! de! gevallen! over! naar! osteomyelitis,! endocarditis,!
pyelonefritis,!prothese!infecties!
"
pneumonie"
!! aspiratie!van!orale!secreties!of!een!hematogene!uitzaaiing!
!! bij!bejaarden,!mucoviscidose!patiënten,!influenza!
"
osteomyelitis"en"septische"arthritis"
!
!
Diagnose-
-
!! microscopisch!onderzoek!
!! cultuur!
!
!
Behandeling-
-
!! handhygiëne!-
!! ubi!pus!ibi!evacua!!
!! liefst!lokaal!behandelen!
bv.!wondzorg!
!! algemeen:!GEEN!antibiotica,!wel!bij!diepe!infecties!(karbunkels,!bacteriëmie...)!
o! 90%! van! de! isolaten! is! resistent! tegen! penicilline! en! amoxicilline! op! basis! van!
penicillinaseproductie!
o! flucoxacillline!H>!MRSA!
o! vancomycine!(glycopeptide,!celwandsynthese!verstoren)!H>!MRSA!
, !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
(
Coagulase(negatieve(stafylokokken(
!
(deze!namen!wel!kennen,!naam!afhankelijk!van!plaats!in!het!lichaam)!
!
1.! S.!epidermidis!!
!! normale!flora!van!huid!en!slijmvliezen,!zeer!frequent!bij!de!mens!
!! weinig! pathogeen! in! vergelijking! met! S.! aureus,! maar! frequente! ziekteverwekker!
(zelden!bij!gezonde!personen)!
!! transmissie!via!huidcontact!
2.! S.!haemoliticus!
3.! S.!saprophyticus!
!
weinig!virulentiefactoren:!geen!toxineproductie,!wel:!slijm!
!! adherentiefactor,!biofilm!
!! inhibeert! lymfocyten! en!
neutrofielen,! verhindert!
antibiotica!
!
Infecties-
-
IV"katheterinfecties:""
!! eigen!flora!van!de!patient!kan!in!de!circulatie!komen!via!een!insteekwonde!
!! testen:!bloedname!via!katheter/kathetercultuur!
!
, !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
prothese"infecties"
!! CNS!van!patiënt!zelf!of!van!de!chirurg,!vpk..!
!! productie!van!een!biofilm!door!de!bacterie:!afscherming!
!! zeer!moeilijke!diagnose,!meestal!door!puncties!van!het!weefsel!rond!de!prothese!
!! richtlijn:!max!0,2%!infecties!
(
Staphylococcus(saprophyticus(
!
!! vaak!op!huid!zitvlak!(perineale!huid),!adhereert!gemakkelijk!op!epitheliale!cellen!van!het!
urogenitale!slijmvlies!
!! frequente!oorzaak!(niet!heel!ernstige)!urineweginfecties!(jonge,!seksueel!actieve!vrouw),!
vaak!recidief!
!
!
!
!
(
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
, Streptokokken(
!
=!heterogene!groep!die!mens/dier!kunnen!koloniseren!of!infecteren!
!! 2!mogelijke!vormen:!per!twee!(diplokokken)!of!in!een!hoopje!
!
!! ferementeren!glucose!(anaeroob!metabolisme)!
!! de!meeste!groeien!uitsluitend!op!een!bloedbodem,!dus!moet!je!hiermee!rekening!houden!
bij!het!inzetten!van!culturen!
!
Classificatie--
!
!! volgens!hun!hemolysepatroon:!hemolyse!",!#,!$!(bepaald!na!de!groei!op!bloedagar)!
o! #:!volledig,!vooral!acute!infecties!met!ernstige!symptomen!
bloedagar:!heldere!ontkleurde!zones!
o! ":! gedeeltelijk! =! viridans! hemolyse! (viridans! streptokokken),! vooral! chronische!
infecties!
bloedagar:!vergroening!
o! $:!geen!effect!op!RBC!(geen!enzymen!voor!afbraak)!
bloedagar:!geen!kleurverandering!
!! volgens!Lancefield!groep!(volgens!koolhydraten!en!teichoïnezuren!in!de!celwand)!
(weinig!nut!voor!viridansstreptokokken)!
o! A:!S.!pyogenes!
o! B:!S.!agalactiae!
!! volgens!biochemische!kenmerken!
!
Speciesbepaling:!op!basis!van!metabole!reacties!
!
Streptococcus(pyogenes((#,(A)(
!
!! vaak!korte!ketens!
!! 15H20%!van!de!kinderen,!5%!bij!20Hplussers!
!! mondH,!keelslijmvlies!H>!aerogene!transmissie!(fijne!speekseldruppels):!spreken,!kussen,!
voorwerp!voor!mond!(kindjes)!
!! kolonisatie!door!afwezigheid!van!AL!tegen!het!MHproteine!
!
!
!
