Samenvatting 6 psychologische
stromingen en 1 cliënt
Inhoud
Hoofdstuk 3 Psychodynamische benaderingen ...................................................................................... 2
Paragraaf 3.1 ....................................................................................................................................... 2
Paragraaf 3.2 ....................................................................................................................................... 2
Paragraaf 3.3 ....................................................................................................................................... 6
Paragraaf 3.4 ....................................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 4 Cognitief-gedragstherapeutische benaderingen ................................................................ 9
Paragraaf 4.1 ....................................................................................................................................... 9
Paragraaf 4.2 ....................................................................................................................................... 9
Paragraaf 4.3 ..................................................................................................................................... 11
Paragraaf 4.6 ..................................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 5 Experiëntiële en cliëntgerichte benaderingen.................................................................. 14
Paragraaf 5.1 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.2 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.3 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.4 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.5 ..................................................................................................................................... 15
Paragraaf 5.6 ..................................................................................................................................... 15
Paragraaf 5.7 ..................................................................................................................................... 16
Paragraaf 5.8 ..................................................................................................................................... 16
Paragraaf 5.9 ..................................................................................................................................... 16
Paragraaf 5.10 ................................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 7 Systeemgerichte benaderingen ........................................................................................ 19
Paragraaf 7.1 ..................................................................................................................................... 19
Paragraaf 7.2 ..................................................................................................................................... 19
Paragraaf 7.3 ..................................................................................................................................... 20
Paragraaf 7.4 ..................................................................................................................................... 20
Paragraaf 7.5 ..................................................................................................................................... 21
Paragraaf 7.6 ..................................................................................................................................... 21
Paragraaf 7.7 ..................................................................................................................................... 22
Paragraaf 7.8 ..................................................................................................................................... 23
,Hoofdstuk 3 Psychodynamische benaderingen
Paragraaf 3.1
De psychodynamische benaderingen (PDB) vormen de oudste psychotherapeutische benaderingen
met als grondlegger Sigmund Freud. Hij ondersteunde patiënten om onbewuste zaken toe te laten in
het bewuste, waardoor het de onbewuste een deel van de ongrijpbare kracht verliest en meer
controle biedt voor de patiënt.
Tegenwoordig spreken we van psychodynamische psychotherapieën.
Overeenkomsten tussen de verschillende psychodynamische therapieën zijn: [1] patiënten weten
vaak niet waarom ze iets doen, [2] onbewuste gevoelens en wensen spelen een rol, [3] moeilijke en
angstwekkende gevoelens worden weggestopt of [4] ze worden er juist door overspoeld. Ze
proberen onbewuste en moeilijk te hanteren wensen, motieven, gevoelens en gedachten bewust te
maken en de patiënt te leren ze te hanteren.
Daarnaast worden problemen gezien als een stagnatie in de ontwikkeling. Overdracht = het herhalen
van vroegere gedragspatronen en problemen bij personen die daar niets mee te maken hebben, we
dragen iets van vroeger over op een situatie waarin we nu leven. Tijdens de therapie leert de patiënt
beangstigende en onbekende gevoelens toe te laten, ze te benoemen, te begrijpen en te hanteren =
affectregulering en mentalisering.
Paragraaf 3.2
Conversiestoornis = patiënten blokkeren zichzelf om onbegrijpelijke redenen, wat zich kan uiten in
lichamelijke uitvalsverschijnselen (blindheid, doofheid). Wanneer de patiënt leert begrijpen en
ervaren wat er aan de hand is, verdwijnen de symptomen.
Eerst gebruikte Freud hypnose, later gebruikte hij de techniek van de vrije associatie (= alles
opnoemen wat in je opkomt). Freud probeerde de betekenis van elk gedrag, elk symptoom, elke
opmerking te achterhalen. Hij geloofde dat dromen symbolen bevatten van onbewuste wensen,
gevoelens en herinneringen.
Hij ontdekte dat zijn patiënten seksuele en agressieve neigingen wegstopten waardoor ze
stoornissen ontwikkelden. Dit baseerde hij op zijn psychotherapeutische praktijk en door de
evolutietheorie van Darwin. Hij zag mensen als dieren die voortgedreven worden door
natuurkrachten, die uiteindelijk zijn gericht op overleving van de soort.
De psychoanalyse heeft 4 visies, modellen, die verschillende uitgangspunten hebben en tot
verschillende theorieën leiden:
1. Driftmodel = accent op verdrongen problemen uit de kindertijd die terugkomen als seksuele
en agressieve driften
2. Objectrelatiemodel = nadruk op de eerste relaties in de kindertijd en manier waarop deze
deel van ons zijn geworden
3. Zelfpsychologisch model = nadruk op tekorten uit de kindertijd die leiden tot zwakke
identiteit en zelfgevoel
4. Interactioneel model = nadruk op problematiek tussen mensen, wordt verklaard vanuit de
kindertijd. Sluit aan bij cognitieve benaderingen.
, 3.2.1 Het driftmodel: es, ego en superego
Dit model stelt dat de mens wordt voortgedreven door seksuele en agressieve driften. De seksuele
drift is een levensdrift die gericht is op genieten → lustprincipe = behoeftebevrediging. Wanneer de
drift wordt onderdrukt ervaren we spanning, een dof, depressief of doods gevoel. De agressieve drift
is een destructieve drift, gericht op de dood.
Driften zijn aangeboren krachten en daarom noemde hij ze ‘Es’ (het). Het hoort bij onze soort. Het
‘es’ bepaalt ons temperament en is bij de een sterker dan bij de ander. De seksuele en agressieve
behoeften die we willen bevredigen geven ons energie. Als we dit te vaak moeten blokkeren, raken
we gefrustreerd, ziek of gestoord.
Een baby leert zijn behoeften uit te stellen (mama staat niet altijd paraat), maar alleen als hij er zeker
van is dat deze behoefte wel later wordt bevredigd.
Om frustraties te leren verdragen moet het kind een ‘ik’/’ego’ hebben dat het ‘es’ de baas is. Als een
kind verwaarloosd wordt of zich onveilig voelt, leert het niet om met frustraties om te gaan.
Wanneer ouders wel goed omgaan met de frustraties, leert het kind dat grenzen en frustraties niet
levensbedreigend zijn. Hoe ontwikkelder ons ego is, hoe beter we de discipline kunnen opbrengen
om een uitgestelde behoeftebevrediging en de angsten die het oproept te verdragen.
Het ‘superego’ bevat geboden en verboden die vanuit de omgeving zijn geïnternaliseerd. Ze zijn
onderdeel van onszelf geworden. Het bevat ook ideaalbeelden van hoe wij zouden moeten zijn. Het
superego zorgt voor bestraffende maatregelen als we onze driften op een onacceptabele wijze uiten,
of als we geen rekening houden met anderen (schuldgevoel, moeheid, depressie etc). Als het
superego te weinig ontwikkeld is, ontbreekt gewetensvol handelen.
Het ego moet de impulsen en wensen uit het ‘es’ en de krachten van het superego regelen. In onze
persoonlijkheid is sprake van permanente dynamiek waarmee wij moeten kunnen omgaan, een
psychodynamische activiteit.
3.2.2 Ontwikkelingsfasen van es, ego en superego
Freud onderscheidt 5 fasen in de kindertijd:
1. Orale fase (babytijd)
• Bevrediging van driften gericht op het ontvangen via de mond (drinken, bijten etc)
• Bij te weinig ontvangen van deze behoeften ontstaan onverzadigbare behoeften en
blijven babybehoeften domineren.
2. Anale fase (peutertijd)
• Zindelijkheidstraining
• Koppigheidsfase (evenwicht tussen eigen wil en die van de ouders), ego wordt
gevormd.
• Ouders moeten het kind de ruimte geven om zelf controle te leren uitoefenen
binnen bepaalde grenzen.
3. Fallische fase (kleutertijd)
• Geslachtsverschil en Oedipuscomplex (jongen wil mama voor zichzelf, meisje wil
papa)
• Penisnijd = vrouwen zijn jaloers op mannen en willen een penis. Als ze erachter
komen dat dit niet kan willen ze juist op hun moeder lijken.
• Als deze fase niet goed gaat kun je later problemen krijgen met liefdesrelaties,
seksuele trouw en jaloezie.
stromingen en 1 cliënt
Inhoud
Hoofdstuk 3 Psychodynamische benaderingen ...................................................................................... 2
Paragraaf 3.1 ....................................................................................................................................... 2
Paragraaf 3.2 ....................................................................................................................................... 2
Paragraaf 3.3 ....................................................................................................................................... 6
Paragraaf 3.4 ....................................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 4 Cognitief-gedragstherapeutische benaderingen ................................................................ 9
Paragraaf 4.1 ....................................................................................................................................... 9
Paragraaf 4.2 ....................................................................................................................................... 9
Paragraaf 4.3 ..................................................................................................................................... 11
Paragraaf 4.6 ..................................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 5 Experiëntiële en cliëntgerichte benaderingen.................................................................. 14
Paragraaf 5.1 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.2 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.3 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.4 ..................................................................................................................................... 14
Paragraaf 5.5 ..................................................................................................................................... 15
Paragraaf 5.6 ..................................................................................................................................... 15
Paragraaf 5.7 ..................................................................................................................................... 16
Paragraaf 5.8 ..................................................................................................................................... 16
Paragraaf 5.9 ..................................................................................................................................... 16
Paragraaf 5.10 ................................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 7 Systeemgerichte benaderingen ........................................................................................ 19
Paragraaf 7.1 ..................................................................................................................................... 19
Paragraaf 7.2 ..................................................................................................................................... 19
Paragraaf 7.3 ..................................................................................................................................... 20
Paragraaf 7.4 ..................................................................................................................................... 20
Paragraaf 7.5 ..................................................................................................................................... 21
Paragraaf 7.6 ..................................................................................................................................... 21
Paragraaf 7.7 ..................................................................................................................................... 22
Paragraaf 7.8 ..................................................................................................................................... 23
,Hoofdstuk 3 Psychodynamische benaderingen
Paragraaf 3.1
De psychodynamische benaderingen (PDB) vormen de oudste psychotherapeutische benaderingen
met als grondlegger Sigmund Freud. Hij ondersteunde patiënten om onbewuste zaken toe te laten in
het bewuste, waardoor het de onbewuste een deel van de ongrijpbare kracht verliest en meer
controle biedt voor de patiënt.
Tegenwoordig spreken we van psychodynamische psychotherapieën.
Overeenkomsten tussen de verschillende psychodynamische therapieën zijn: [1] patiënten weten
vaak niet waarom ze iets doen, [2] onbewuste gevoelens en wensen spelen een rol, [3] moeilijke en
angstwekkende gevoelens worden weggestopt of [4] ze worden er juist door overspoeld. Ze
proberen onbewuste en moeilijk te hanteren wensen, motieven, gevoelens en gedachten bewust te
maken en de patiënt te leren ze te hanteren.
Daarnaast worden problemen gezien als een stagnatie in de ontwikkeling. Overdracht = het herhalen
van vroegere gedragspatronen en problemen bij personen die daar niets mee te maken hebben, we
dragen iets van vroeger over op een situatie waarin we nu leven. Tijdens de therapie leert de patiënt
beangstigende en onbekende gevoelens toe te laten, ze te benoemen, te begrijpen en te hanteren =
affectregulering en mentalisering.
Paragraaf 3.2
Conversiestoornis = patiënten blokkeren zichzelf om onbegrijpelijke redenen, wat zich kan uiten in
lichamelijke uitvalsverschijnselen (blindheid, doofheid). Wanneer de patiënt leert begrijpen en
ervaren wat er aan de hand is, verdwijnen de symptomen.
Eerst gebruikte Freud hypnose, later gebruikte hij de techniek van de vrije associatie (= alles
opnoemen wat in je opkomt). Freud probeerde de betekenis van elk gedrag, elk symptoom, elke
opmerking te achterhalen. Hij geloofde dat dromen symbolen bevatten van onbewuste wensen,
gevoelens en herinneringen.
Hij ontdekte dat zijn patiënten seksuele en agressieve neigingen wegstopten waardoor ze
stoornissen ontwikkelden. Dit baseerde hij op zijn psychotherapeutische praktijk en door de
evolutietheorie van Darwin. Hij zag mensen als dieren die voortgedreven worden door
natuurkrachten, die uiteindelijk zijn gericht op overleving van de soort.
De psychoanalyse heeft 4 visies, modellen, die verschillende uitgangspunten hebben en tot
verschillende theorieën leiden:
1. Driftmodel = accent op verdrongen problemen uit de kindertijd die terugkomen als seksuele
en agressieve driften
2. Objectrelatiemodel = nadruk op de eerste relaties in de kindertijd en manier waarop deze
deel van ons zijn geworden
3. Zelfpsychologisch model = nadruk op tekorten uit de kindertijd die leiden tot zwakke
identiteit en zelfgevoel
4. Interactioneel model = nadruk op problematiek tussen mensen, wordt verklaard vanuit de
kindertijd. Sluit aan bij cognitieve benaderingen.
, 3.2.1 Het driftmodel: es, ego en superego
Dit model stelt dat de mens wordt voortgedreven door seksuele en agressieve driften. De seksuele
drift is een levensdrift die gericht is op genieten → lustprincipe = behoeftebevrediging. Wanneer de
drift wordt onderdrukt ervaren we spanning, een dof, depressief of doods gevoel. De agressieve drift
is een destructieve drift, gericht op de dood.
Driften zijn aangeboren krachten en daarom noemde hij ze ‘Es’ (het). Het hoort bij onze soort. Het
‘es’ bepaalt ons temperament en is bij de een sterker dan bij de ander. De seksuele en agressieve
behoeften die we willen bevredigen geven ons energie. Als we dit te vaak moeten blokkeren, raken
we gefrustreerd, ziek of gestoord.
Een baby leert zijn behoeften uit te stellen (mama staat niet altijd paraat), maar alleen als hij er zeker
van is dat deze behoefte wel later wordt bevredigd.
Om frustraties te leren verdragen moet het kind een ‘ik’/’ego’ hebben dat het ‘es’ de baas is. Als een
kind verwaarloosd wordt of zich onveilig voelt, leert het niet om met frustraties om te gaan.
Wanneer ouders wel goed omgaan met de frustraties, leert het kind dat grenzen en frustraties niet
levensbedreigend zijn. Hoe ontwikkelder ons ego is, hoe beter we de discipline kunnen opbrengen
om een uitgestelde behoeftebevrediging en de angsten die het oproept te verdragen.
Het ‘superego’ bevat geboden en verboden die vanuit de omgeving zijn geïnternaliseerd. Ze zijn
onderdeel van onszelf geworden. Het bevat ook ideaalbeelden van hoe wij zouden moeten zijn. Het
superego zorgt voor bestraffende maatregelen als we onze driften op een onacceptabele wijze uiten,
of als we geen rekening houden met anderen (schuldgevoel, moeheid, depressie etc). Als het
superego te weinig ontwikkeld is, ontbreekt gewetensvol handelen.
Het ego moet de impulsen en wensen uit het ‘es’ en de krachten van het superego regelen. In onze
persoonlijkheid is sprake van permanente dynamiek waarmee wij moeten kunnen omgaan, een
psychodynamische activiteit.
3.2.2 Ontwikkelingsfasen van es, ego en superego
Freud onderscheidt 5 fasen in de kindertijd:
1. Orale fase (babytijd)
• Bevrediging van driften gericht op het ontvangen via de mond (drinken, bijten etc)
• Bij te weinig ontvangen van deze behoeften ontstaan onverzadigbare behoeften en
blijven babybehoeften domineren.
2. Anale fase (peutertijd)
• Zindelijkheidstraining
• Koppigheidsfase (evenwicht tussen eigen wil en die van de ouders), ego wordt
gevormd.
• Ouders moeten het kind de ruimte geven om zelf controle te leren uitoefenen
binnen bepaalde grenzen.
3. Fallische fase (kleutertijd)
• Geslachtsverschil en Oedipuscomplex (jongen wil mama voor zichzelf, meisje wil
papa)
• Penisnijd = vrouwen zijn jaloers op mannen en willen een penis. Als ze erachter
komen dat dit niet kan willen ze juist op hun moeder lijken.
• Als deze fase niet goed gaat kun je later problemen krijgen met liefdesrelaties,
seksuele trouw en jaloezie.
