Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
05-03-2019
HC 5
Tuinen, mozaïeken en schilderingen zijn in het
Romeinse huis niet los van elkaar te zien, dit is dé
manier om een huis te versieren. Het doorkijkje
hiernaast bestaat uit een raam die uitkijkt op een kleine
tuin, uitkijkend op nog een doorkijk en een fresco. De
mozaïeken vinden we meer op de grond.
We hebben verschillende maten, zowel qua grootte als
soorten op thematisch niveau en kwaliteit. Als je arm
was had je geen mozaïek, als je iets van geld had kon
je dit wel laten maken, maar dan wel minder mooi dan
die van de rijke buurman.
Wandschilderingen/ fresco’s
Dit is de manier waarop we de Romeinse schilderkunst kennen, want er zijn geen losse schilderijen
bekend. Thematisch hebben we:
- Tuinschilderingen.
- Landschappen.
- Architectuur.
- Jachtscènes.
- Mythologische scènes.
Mythologische scènes kwamen niet heel veel voor, maar zo wel heb je schilderingen zoals de Venus
Marina uit Pompeii. Nog een heel ander beroemde set van wanschilderingen zijn de set van de Villa de
Mysterie in Pompeii. Bijzonder, uniek en een hoogtepunt.
Ook dit is een luxe object. Er zijn verschillende beter en minder geslaagde wandschilderingen
kwaliteit.
We weten niet veel over hoe men het onderwerp koos. Persoonlijke boodschap, wat iemand mooi
vind, wat in de mode is, allemaal mogelijk maar kunnen dit niet voor een specifiek huis bepalen.
De buitenkant van de huizen waren vaak wit, van binnen hadden de huizen kleur. Belangrijk, want de
huizen waren ook vaak donker van binnen. Het licht viel bij de binnenplaats naar binnen, omringt door
een zuilengang en de kamertjes er rondom waren gericht naar de binnenplaats. Als je die niet had, had
je een donker huis. Ramen naar de straat waren vaak hoog, maar vingen niet veel licht. Om te
compenseren fleurde men het huis op met wandschilderingen.
Allerlei middelen werden gebruikt, zoals het aanbrengen van architectonische elementen die er niet
waren (bijv. doorkijkjes of marmer schilderen). Alles wat binnen de financiële mogelijkheden lag om
het lichter en groter te laten lijken, want een wandschildering geeft ook diepte aan de muur.
We weten niet hoe het huren van schilders werkte, gildes, marktschilders? Wel weten we dat er een
markt was met vraag en aanbod. Ook weten we niet of er extra geliefde schilders waren. Het is
moeilijk de hand te bepalen.
Wel zien we overkoepelende stijlen in de mode.
Fresco maken (intermezzo)
Je hebt een muur, die bepleister je met fijn bepleisterwerk op een zone die je in één dag kan afwerken
niet direct hele muur. Vervolgens schilder je direct over het pleisterwerk heen wanneer het nog
vochtig is. Met een raster geef je voor jezelf aan welk deel op die dag gedaan zal worden. Verder heb
je een tekening bij je om na te maken. Met fijne pigmenten wordt het pleisterwerk opgevuld en de
fresco gemaakt. Pigmenten kunnen zijn aangemaakt met ei en water, deze kunnen duur zijn want de
pigmenten zijn natuurlijk en konden schaars zijn. Door de schilder dure pigmenten te laten gebruiken
kan je ook aantonen dat je veel geld hebt. Zo heb je een bijzondere kleur blauw die je enkel bij de
rijksten ziet.
Vitruvius verteld dat je eerst moet pleisteren en zand er overheen moet doen. Dan twee lagen nog
erover heen en eindigen met een egale laag. Dan marmerpoeder en een dunne laag pleisterwerk en zo
, Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
05-03-2019
HC 5
fijn mogelijk glad afwerken (vermijd scheuren en kleuren, mooie basis kleuren). De kleuren worden
dan niet dof, omdat de kleuren in het pleisterwerk trekken.
Stijlen
Basiskennis: Mau, negentiende-eeuwse historicus heeft vier stijlen genoteerd die vandaag relevant zijn
(er zijn er meer). Iedere muur (consistent) heeft drie zones. De onderste is de sokkel, of de dado, het
hoofdvlak en de bovenrand, die we zo noemen. De naam dado wordt in literatuur vaak gebruikt om de
sokkel aan te wijzen, vandaar dat deze ook extra vernoemd wordt.
Dit bedekte de hele muur. Het idee was niet om ergens nog een schilderij te hangen. Alles op de muur
was in de bandschildering. Praktische kant ook is dat de sokkel het meest rustige en minst
beschilderde was, waar de meubels tegen konden. Het hoofdpaneel was vaak het glorieuze centrum
van de schildering.
Aantekeningen vier stijlen: dit is een enorme simplificatie van de werkelijkheid, in verband met sub-
stijlen zoals 1b, 1c, etc., maar dit bespreken we vandaag niet.
Zo’n 80% van de schilderijen zijn in de 4e stijl in Pompeii en Herculaneum, deze was in de jaren voor
de vulkaan uitbarsting populair. De eerste drie zijn ook nog te vinden, dus niet alle wandschilderingen
werden weggedaan, maar als men iets nieuws ging maken was dit volgens de laatste mode.
Eerste stijl
Ongeveer in de tweede eeuw v. Chr. opgekomen. Dichte blokken op de muur,
orthostaten. Grote panelen in één kleur. Deze waren niet uniform in kleur, maar
allerlei verschillende kleuren. In het Huis van de Faun (Pompeii) en het Huis van
de Samnieten (Herculaneum) komen we deze stijl tegen/
Van het Huis van de Faun hebben we een nagemaakte impressie met allerlei
orthostaten op de muur met allerlei kleuren. Niet alle kleuren werden gebruikt,
voornamelijk warme kleuren als oker geel, donkergroen, helder rood en donker
blauw. Er zijn geen kleurenschema’s, de orthostaten werden willekeurig door
elkaar geplaatst.
Geen figuren, enkel kleurenvakken.
Je ziet dus dat deze muren ‘gesloten’ van aard zijn, er zijn geen doorkijkjes.
Interessant: een van de bekendste huizen (ook door Alexander mozaïek) heeft deze.
Ze hebben niet de laatste mode gevolgd, allerlei theorieën zoals de persoonlijke voorkeur van de
bewoner die het mooi vond gaan de ronde, maar hier is geen bewijs voor (Huis van de Faun).
Dr. Beerden
05-03-2019
HC 5
Tuinen, mozaïeken en schilderingen zijn in het
Romeinse huis niet los van elkaar te zien, dit is dé
manier om een huis te versieren. Het doorkijkje
hiernaast bestaat uit een raam die uitkijkt op een kleine
tuin, uitkijkend op nog een doorkijk en een fresco. De
mozaïeken vinden we meer op de grond.
We hebben verschillende maten, zowel qua grootte als
soorten op thematisch niveau en kwaliteit. Als je arm
was had je geen mozaïek, als je iets van geld had kon
je dit wel laten maken, maar dan wel minder mooi dan
die van de rijke buurman.
Wandschilderingen/ fresco’s
Dit is de manier waarop we de Romeinse schilderkunst kennen, want er zijn geen losse schilderijen
bekend. Thematisch hebben we:
- Tuinschilderingen.
- Landschappen.
- Architectuur.
- Jachtscènes.
- Mythologische scènes.
Mythologische scènes kwamen niet heel veel voor, maar zo wel heb je schilderingen zoals de Venus
Marina uit Pompeii. Nog een heel ander beroemde set van wanschilderingen zijn de set van de Villa de
Mysterie in Pompeii. Bijzonder, uniek en een hoogtepunt.
Ook dit is een luxe object. Er zijn verschillende beter en minder geslaagde wandschilderingen
kwaliteit.
We weten niet veel over hoe men het onderwerp koos. Persoonlijke boodschap, wat iemand mooi
vind, wat in de mode is, allemaal mogelijk maar kunnen dit niet voor een specifiek huis bepalen.
De buitenkant van de huizen waren vaak wit, van binnen hadden de huizen kleur. Belangrijk, want de
huizen waren ook vaak donker van binnen. Het licht viel bij de binnenplaats naar binnen, omringt door
een zuilengang en de kamertjes er rondom waren gericht naar de binnenplaats. Als je die niet had, had
je een donker huis. Ramen naar de straat waren vaak hoog, maar vingen niet veel licht. Om te
compenseren fleurde men het huis op met wandschilderingen.
Allerlei middelen werden gebruikt, zoals het aanbrengen van architectonische elementen die er niet
waren (bijv. doorkijkjes of marmer schilderen). Alles wat binnen de financiële mogelijkheden lag om
het lichter en groter te laten lijken, want een wandschildering geeft ook diepte aan de muur.
We weten niet hoe het huren van schilders werkte, gildes, marktschilders? Wel weten we dat er een
markt was met vraag en aanbod. Ook weten we niet of er extra geliefde schilders waren. Het is
moeilijk de hand te bepalen.
Wel zien we overkoepelende stijlen in de mode.
Fresco maken (intermezzo)
Je hebt een muur, die bepleister je met fijn bepleisterwerk op een zone die je in één dag kan afwerken
niet direct hele muur. Vervolgens schilder je direct over het pleisterwerk heen wanneer het nog
vochtig is. Met een raster geef je voor jezelf aan welk deel op die dag gedaan zal worden. Verder heb
je een tekening bij je om na te maken. Met fijne pigmenten wordt het pleisterwerk opgevuld en de
fresco gemaakt. Pigmenten kunnen zijn aangemaakt met ei en water, deze kunnen duur zijn want de
pigmenten zijn natuurlijk en konden schaars zijn. Door de schilder dure pigmenten te laten gebruiken
kan je ook aantonen dat je veel geld hebt. Zo heb je een bijzondere kleur blauw die je enkel bij de
rijksten ziet.
Vitruvius verteld dat je eerst moet pleisteren en zand er overheen moet doen. Dan twee lagen nog
erover heen en eindigen met een egale laag. Dan marmerpoeder en een dunne laag pleisterwerk en zo
, Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
05-03-2019
HC 5
fijn mogelijk glad afwerken (vermijd scheuren en kleuren, mooie basis kleuren). De kleuren worden
dan niet dof, omdat de kleuren in het pleisterwerk trekken.
Stijlen
Basiskennis: Mau, negentiende-eeuwse historicus heeft vier stijlen genoteerd die vandaag relevant zijn
(er zijn er meer). Iedere muur (consistent) heeft drie zones. De onderste is de sokkel, of de dado, het
hoofdvlak en de bovenrand, die we zo noemen. De naam dado wordt in literatuur vaak gebruikt om de
sokkel aan te wijzen, vandaar dat deze ook extra vernoemd wordt.
Dit bedekte de hele muur. Het idee was niet om ergens nog een schilderij te hangen. Alles op de muur
was in de bandschildering. Praktische kant ook is dat de sokkel het meest rustige en minst
beschilderde was, waar de meubels tegen konden. Het hoofdpaneel was vaak het glorieuze centrum
van de schildering.
Aantekeningen vier stijlen: dit is een enorme simplificatie van de werkelijkheid, in verband met sub-
stijlen zoals 1b, 1c, etc., maar dit bespreken we vandaag niet.
Zo’n 80% van de schilderijen zijn in de 4e stijl in Pompeii en Herculaneum, deze was in de jaren voor
de vulkaan uitbarsting populair. De eerste drie zijn ook nog te vinden, dus niet alle wandschilderingen
werden weggedaan, maar als men iets nieuws ging maken was dit volgens de laatste mode.
Eerste stijl
Ongeveer in de tweede eeuw v. Chr. opgekomen. Dichte blokken op de muur,
orthostaten. Grote panelen in één kleur. Deze waren niet uniform in kleur, maar
allerlei verschillende kleuren. In het Huis van de Faun (Pompeii) en het Huis van
de Samnieten (Herculaneum) komen we deze stijl tegen/
Van het Huis van de Faun hebben we een nagemaakte impressie met allerlei
orthostaten op de muur met allerlei kleuren. Niet alle kleuren werden gebruikt,
voornamelijk warme kleuren als oker geel, donkergroen, helder rood en donker
blauw. Er zijn geen kleurenschema’s, de orthostaten werden willekeurig door
elkaar geplaatst.
Geen figuren, enkel kleurenvakken.
Je ziet dus dat deze muren ‘gesloten’ van aard zijn, er zijn geen doorkijkjes.
Interessant: een van de bekendste huizen (ook door Alexander mozaïek) heeft deze.
Ze hebben niet de laatste mode gevolgd, allerlei theorieën zoals de persoonlijke voorkeur van de
bewoner die het mooi vond gaan de ronde, maar hier is geen bewijs voor (Huis van de Faun).
