, Als opvoeden niet vanzelf gaat
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogiek?
1.1 Als opvoeden niet vanzelf gaat:
Opvoedingsimpasse: als opvoeden niet vanzelf gaat, als de ontwikkeling van het kind
stagneert en het tot spanning leidt binnen of buiten het gezin.
Het proces van een opvoedingsimpasse loopt als volgt:
1. Opvoeder constateert voor tijdstip 1 ontwikkeling van kind loopt niet in de dor hem
gewenste richting.
2. Opvoeder heeft geprobeerd ontwikkeling van kind toch in die richting te krijgen.
3. Op tijdstip 1 is de opvoeder van mening hier niet in te zijn geslaagd.
4. Opvoeder ziet geen bevredigende middelen meer om het kind in de gewenste richting
te krijgen.
5. De opvoeder geloofd niet om zelfstandig of in samenspraak met medeopvoeder een
bevredigend middel te vinden in acceptabele tijd.
6. Dit gaat gepaard met een pijnlijke emotie voor de opvoeder.
Een opvoedingsimpasse kan zelf door ouders worden geconstateerd of door
buitenstaanders. Mocht het laatste het geval zijn dan is het van belang om het probleem ook
met hulp van buitenaf op te lossen.
1.2 Opvoeden:
Kok beschrijft opvoeden als een wezenlijk aspect van het menselijke bestaan, waarmee
mensen hun humane bestaan mogelijk maken. Er kan niet zozeer een eenduidige betekenis
worden gegeven aan opvoeding omdat het te maken heeft met tijdsgeest, cultuur en
wetenschappelijke opvattingen. Van Dale hangt er de volgende definitie aan: lichamelijke en
geestelijk vormen; grootbrengen. Dit wordt als te eenzijdig gezien, opvoeden is een
dynamisch proces (Kok) waarbij het kind ook invloed uitoefent op de opvoeder en niet alleen
andersom. De winter zegt dat er tegenwoordig een verkeerd beeld wordt geschept door
bijvoorbeeld ‘supernanny’. Het is niet alleen gedragsregulering maar ook vorming van de
persoonlijkheid, ontdekken van de identiteit, zin van het bestaan en plek in de samenleving.
Wijsheid, gezag, moed, geduld en ervaring zijn belangrijker dan simpele behavioristisch
conditioneringsbegrippen.
Volgens Kok is opvoeding: het in relatie staan van opvoeders en opvoedeling, waarin de
opvoeder zich als persoon, zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat creëert dat
persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituatie zo hanteert dat deze optimale kansen biedt
voor zelfontplooiing. Het valt op dat er GEEN opvoedingsdoelen worden geformuleerd. Dat
doen ze tegenwoordig expres, de kwaliteit van de relatie is belangrijker geworden dan een
daadwerkelijk doel. Je ziet wel dat er 2 dingen voorop staan. In de westerse wereld is
autonomie ontzettend belangrijk en in niet-westerse landen is conformiteit (= voldoen aan de
eisen van de omgeving) er belangrijk. I.p.v. te spreken over een doel van opvoeden heeft
Kok het over een ‘perspectief.
- Ouderperspectief: hoop en verwachting op een toekomst > waar vervuld gaat worden wat
er nog niet is.
- Kindperspectief: datgene wat “stimulerend in het jonge kind” aanwezig is en in de loop van
de ontwikkeling steeds meer gaat “ontwaken. Een concreet eindpunt (hoe het kind zich
ontwikkelt) is van opvoeding is van tevoren niet te bepalen.
2|Pagina
,Als er dan toch over een doel moet worden gesproken van de opvoeders (Kok) dan is dit het
optimaliseren van de opvoedingsrelatie, opvoedingsklimaat en opvoedingssituaties waar het
kind zich in ontwikkelt.
Functioneel karakter van opvoeden: onderlinge betrokkenheid (relatie) van de deelnemers
aan het opvoedingsproces en omgang (interactie).
Intentionele (doelgerichte) karakter van opvoeden: kleine doelen bereiken (denk aan kamer
opruimen).
De Winter: sociale kwaliteit van een wijk en sterke sociale netwerken > waarin ook anderen
dan ouders zich verantwoordelijk voelen voor het opgroeien van jeugdigen = civil society.
Van Strien Er zijn 3 niveaus van omgaan moet opvoeding problemen die elkaar beïnvloeden:
- Niveau 1- alledaagse problemen & ervaringskennis: resulterend in handelen naar
standaardvoorbeelden (hoe ouders, leerkrachten en andere opvoeders nadenken
over opvoeding en gedrag).
- Niveau 2 – praktijk gerichte theorie: ontwikkeld door de professionele opvoeder,
via systematisch handelen en reflectie daarop (verbindende schakel tussen 1 en 3).
- Niveau 3 – niveau van wetenschap, systematisch proces van denken en
handelen: gebruik maken van wetenschappelijk ontwikkelde instrumenten en
procedures.
Het is van belang om het gedrag van kinderen te kunnen lezen om op die manier goed in te
springen op hetgeen dat zij nodig hebben. Het klinkt makkelijker dan het is, vooral voor
ouders. Het betekend dat jij je eigen gevoel even aan de kant moet kunnen zetten.
1.4 Orthopedagogiek:
= de wetenschap die zich bezighoudt met bijzonder of specifieke opvoeding en het in
ontwikkeling belemmerde kind. Het focust zich voornamelijk op opvoedingsproblemen en dit
is ook het uitgangspunt. Het richt zich niet alleen op beschrijven en verklaren maar ook op
daadwerkelijke verandering, deze is dus zowel gericht op kind én ouders. Orthopedagogiek
is ook een interventiewetenschap = richt zich op voorkomen of terugdringen van problemen
bij het opvoeden. Nadruk bij orthopedagogiek wordt gelegd als (be)handelingswetenschap.
De orthopedagogiek streeft in feite naar herstel van de gewone opvoeding.
Vaak wordt afgevraagd waarom orthopedagogiek op zich staand is, het kan makkelijk
worden onderverdeeld in bijvoorbeeld ontwikkelingspsychologie. Waarom zijn deze vragen
er nou? Omdat:
- Het niet in heel veel landen bekend is als aparte discipline.
- Het reeds wordt beschouwd als een soort mengelmoes van andere wetenschappen.
- Het werkveld ontzettend divers is.
Bleidick: “Pädagogik der Behinderten” organische, psychische en sociale beschadigingen.
De 4 paradigma’s – gezichtspunten op de problemen die de orthopedagogiek bestudeert:
- Individueel theoretisch paradigma: de medische kant van het verhaal stoornissen,
defecten, biologische tekorten.
- Interactioneel theoretisch paradigma: handicap is een etiket label opgeplakt
- Systeemtheoretisch paradigma: handicap wordt gezien als consequentie van de eisen
van een (pedagogisch) systeem.
- Maatschappijtheoretisch paradigma: handicap is een product van de samenleving
maatschappelijk veroorzaakt de handicap.
- Wilhelmina Bladergroen: richtte zich primair op de tekorten van het kind. Haar definitie van
orthopedagogiek (Jaren 70) = “de leer van de opvoeding aan het afwijkende kind”.
3|Pagina
, - Vliegenthart (opvoedingsbelemmeringen) geeft op zijn beurt verschillende eisen waarvan
hij denkt wanneer orthopedagogische hulp nodig is:
- De aard en de ernst van de stoornis?: deze moeten een langere tijd invloed
hebben op de ontwikkeling en de opvoeding
- Of het nodig is om speciale hulpmiddelen of technieken te gebruiken om de
stoornis te boven te komen?
- Heeft het kind hulp nodig om met zijn stoornis te kunnen leven?
- De Ruyter: orthopedagogiek = ‘de wetenschap van het hulpverlenen aan betrokken in een
stagnerende opvoeding’. Hij is van mening dat vanuit het perspectief van de opvoeding geen
afwijkende kinderen bestaan > het is de opvoeder die moeite kan hebben met het juiste
antwoord geven op die opvoedingsvraag.
- Ten horst introduceerde de problematische opvoeding situatie (POS) >
Situatie tussen opvoeders en kind (perspectiefloos) - waarbij men er niet meer in slaagt om
die situatie perspectief beidend te maken zonder hulp van buitenaf.
- Roggen: orthopedagogische werkterrein:
- Kind met een specifieke vraagstelling.
- Opvoeder die antwoord wil op het gedrag van het kind.
- De opvoeding wordt gekenmerkt door handelingsverlegenheid van de ouders
waardoor de omgeving ook invloed krijgt op de opvoeding.
*kan ook gaan over kinderen zonder problemen of handicap.
- Kok: nadruk op de opvoeding. Opvoeden = een proces, waar opvoeder en kind actief in
participeren. Orthopedagogiek – de wetenschap van specifiek opvoeden >
opvoedingsproces optimaliseren. Orthopedagogische vraagstelling = gaat om wat het kind
vraagt en niet om wat het heeft.
- Rispens: geen voorstander van de ontwikkeling van Kok. Hij pleit om terug te keren naar
het voormalige object van de orthopedagogiek > het kind met ontwikkelingsproblemen
meer objectieve beschrijving mogelijk. Geloof in ontwikkelingskansen vormt de kern > het
gaat niet meer om het problematische of de impasse, maar om de taxatie van
ontwikkelingskansen.
- Van Acker: richt zich vooral op de ontwikkeling van pedagogische strategieën om
opvoeders bij hun taak bij te staan.
In de praktijk van de orthopedagogiek zijn er 2 tendensen:
- Verschuivingen in het grensgebied tussen pedagogiek en orthopedagogiek.
- Verschuivingen in het grensgebied tussen orthopedagogiek en kinder-en
jeugdpsychiatrie.
Het gaat samen met maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van opvoeden.
Deskundigheidsmodel Van nadruk op beperkingen, wat is er aan de hand naar...
Ondersteuningsmodel … Kinderen en hun opvoeders zo normaal mogelijk, zo dicht
mogelijk bij huis, en zo kort mogelijk helpen met nadruk op eigen kracht en empowerment.
Hiermee kan de suggestie gewekt worden dat opvoeden ondergeschikt wordt aan
behandelingen.
4|Pagina
Hoofdstuk 1: Wat is orthopedagogiek?
1.1 Als opvoeden niet vanzelf gaat:
Opvoedingsimpasse: als opvoeden niet vanzelf gaat, als de ontwikkeling van het kind
stagneert en het tot spanning leidt binnen of buiten het gezin.
Het proces van een opvoedingsimpasse loopt als volgt:
1. Opvoeder constateert voor tijdstip 1 ontwikkeling van kind loopt niet in de dor hem
gewenste richting.
2. Opvoeder heeft geprobeerd ontwikkeling van kind toch in die richting te krijgen.
3. Op tijdstip 1 is de opvoeder van mening hier niet in te zijn geslaagd.
4. Opvoeder ziet geen bevredigende middelen meer om het kind in de gewenste richting
te krijgen.
5. De opvoeder geloofd niet om zelfstandig of in samenspraak met medeopvoeder een
bevredigend middel te vinden in acceptabele tijd.
6. Dit gaat gepaard met een pijnlijke emotie voor de opvoeder.
Een opvoedingsimpasse kan zelf door ouders worden geconstateerd of door
buitenstaanders. Mocht het laatste het geval zijn dan is het van belang om het probleem ook
met hulp van buitenaf op te lossen.
1.2 Opvoeden:
Kok beschrijft opvoeden als een wezenlijk aspect van het menselijke bestaan, waarmee
mensen hun humane bestaan mogelijk maken. Er kan niet zozeer een eenduidige betekenis
worden gegeven aan opvoeding omdat het te maken heeft met tijdsgeest, cultuur en
wetenschappelijke opvattingen. Van Dale hangt er de volgende definitie aan: lichamelijke en
geestelijk vormen; grootbrengen. Dit wordt als te eenzijdig gezien, opvoeden is een
dynamisch proces (Kok) waarbij het kind ook invloed uitoefent op de opvoeder en niet alleen
andersom. De winter zegt dat er tegenwoordig een verkeerd beeld wordt geschept door
bijvoorbeeld ‘supernanny’. Het is niet alleen gedragsregulering maar ook vorming van de
persoonlijkheid, ontdekken van de identiteit, zin van het bestaan en plek in de samenleving.
Wijsheid, gezag, moed, geduld en ervaring zijn belangrijker dan simpele behavioristisch
conditioneringsbegrippen.
Volgens Kok is opvoeding: het in relatie staan van opvoeders en opvoedeling, waarin de
opvoeder zich als persoon, zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat creëert dat
persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituatie zo hanteert dat deze optimale kansen biedt
voor zelfontplooiing. Het valt op dat er GEEN opvoedingsdoelen worden geformuleerd. Dat
doen ze tegenwoordig expres, de kwaliteit van de relatie is belangrijker geworden dan een
daadwerkelijk doel. Je ziet wel dat er 2 dingen voorop staan. In de westerse wereld is
autonomie ontzettend belangrijk en in niet-westerse landen is conformiteit (= voldoen aan de
eisen van de omgeving) er belangrijk. I.p.v. te spreken over een doel van opvoeden heeft
Kok het over een ‘perspectief.
- Ouderperspectief: hoop en verwachting op een toekomst > waar vervuld gaat worden wat
er nog niet is.
- Kindperspectief: datgene wat “stimulerend in het jonge kind” aanwezig is en in de loop van
de ontwikkeling steeds meer gaat “ontwaken. Een concreet eindpunt (hoe het kind zich
ontwikkelt) is van opvoeding is van tevoren niet te bepalen.
2|Pagina
,Als er dan toch over een doel moet worden gesproken van de opvoeders (Kok) dan is dit het
optimaliseren van de opvoedingsrelatie, opvoedingsklimaat en opvoedingssituaties waar het
kind zich in ontwikkelt.
Functioneel karakter van opvoeden: onderlinge betrokkenheid (relatie) van de deelnemers
aan het opvoedingsproces en omgang (interactie).
Intentionele (doelgerichte) karakter van opvoeden: kleine doelen bereiken (denk aan kamer
opruimen).
De Winter: sociale kwaliteit van een wijk en sterke sociale netwerken > waarin ook anderen
dan ouders zich verantwoordelijk voelen voor het opgroeien van jeugdigen = civil society.
Van Strien Er zijn 3 niveaus van omgaan moet opvoeding problemen die elkaar beïnvloeden:
- Niveau 1- alledaagse problemen & ervaringskennis: resulterend in handelen naar
standaardvoorbeelden (hoe ouders, leerkrachten en andere opvoeders nadenken
over opvoeding en gedrag).
- Niveau 2 – praktijk gerichte theorie: ontwikkeld door de professionele opvoeder,
via systematisch handelen en reflectie daarop (verbindende schakel tussen 1 en 3).
- Niveau 3 – niveau van wetenschap, systematisch proces van denken en
handelen: gebruik maken van wetenschappelijk ontwikkelde instrumenten en
procedures.
Het is van belang om het gedrag van kinderen te kunnen lezen om op die manier goed in te
springen op hetgeen dat zij nodig hebben. Het klinkt makkelijker dan het is, vooral voor
ouders. Het betekend dat jij je eigen gevoel even aan de kant moet kunnen zetten.
1.4 Orthopedagogiek:
= de wetenschap die zich bezighoudt met bijzonder of specifieke opvoeding en het in
ontwikkeling belemmerde kind. Het focust zich voornamelijk op opvoedingsproblemen en dit
is ook het uitgangspunt. Het richt zich niet alleen op beschrijven en verklaren maar ook op
daadwerkelijke verandering, deze is dus zowel gericht op kind én ouders. Orthopedagogiek
is ook een interventiewetenschap = richt zich op voorkomen of terugdringen van problemen
bij het opvoeden. Nadruk bij orthopedagogiek wordt gelegd als (be)handelingswetenschap.
De orthopedagogiek streeft in feite naar herstel van de gewone opvoeding.
Vaak wordt afgevraagd waarom orthopedagogiek op zich staand is, het kan makkelijk
worden onderverdeeld in bijvoorbeeld ontwikkelingspsychologie. Waarom zijn deze vragen
er nou? Omdat:
- Het niet in heel veel landen bekend is als aparte discipline.
- Het reeds wordt beschouwd als een soort mengelmoes van andere wetenschappen.
- Het werkveld ontzettend divers is.
Bleidick: “Pädagogik der Behinderten” organische, psychische en sociale beschadigingen.
De 4 paradigma’s – gezichtspunten op de problemen die de orthopedagogiek bestudeert:
- Individueel theoretisch paradigma: de medische kant van het verhaal stoornissen,
defecten, biologische tekorten.
- Interactioneel theoretisch paradigma: handicap is een etiket label opgeplakt
- Systeemtheoretisch paradigma: handicap wordt gezien als consequentie van de eisen
van een (pedagogisch) systeem.
- Maatschappijtheoretisch paradigma: handicap is een product van de samenleving
maatschappelijk veroorzaakt de handicap.
- Wilhelmina Bladergroen: richtte zich primair op de tekorten van het kind. Haar definitie van
orthopedagogiek (Jaren 70) = “de leer van de opvoeding aan het afwijkende kind”.
3|Pagina
, - Vliegenthart (opvoedingsbelemmeringen) geeft op zijn beurt verschillende eisen waarvan
hij denkt wanneer orthopedagogische hulp nodig is:
- De aard en de ernst van de stoornis?: deze moeten een langere tijd invloed
hebben op de ontwikkeling en de opvoeding
- Of het nodig is om speciale hulpmiddelen of technieken te gebruiken om de
stoornis te boven te komen?
- Heeft het kind hulp nodig om met zijn stoornis te kunnen leven?
- De Ruyter: orthopedagogiek = ‘de wetenschap van het hulpverlenen aan betrokken in een
stagnerende opvoeding’. Hij is van mening dat vanuit het perspectief van de opvoeding geen
afwijkende kinderen bestaan > het is de opvoeder die moeite kan hebben met het juiste
antwoord geven op die opvoedingsvraag.
- Ten horst introduceerde de problematische opvoeding situatie (POS) >
Situatie tussen opvoeders en kind (perspectiefloos) - waarbij men er niet meer in slaagt om
die situatie perspectief beidend te maken zonder hulp van buitenaf.
- Roggen: orthopedagogische werkterrein:
- Kind met een specifieke vraagstelling.
- Opvoeder die antwoord wil op het gedrag van het kind.
- De opvoeding wordt gekenmerkt door handelingsverlegenheid van de ouders
waardoor de omgeving ook invloed krijgt op de opvoeding.
*kan ook gaan over kinderen zonder problemen of handicap.
- Kok: nadruk op de opvoeding. Opvoeden = een proces, waar opvoeder en kind actief in
participeren. Orthopedagogiek – de wetenschap van specifiek opvoeden >
opvoedingsproces optimaliseren. Orthopedagogische vraagstelling = gaat om wat het kind
vraagt en niet om wat het heeft.
- Rispens: geen voorstander van de ontwikkeling van Kok. Hij pleit om terug te keren naar
het voormalige object van de orthopedagogiek > het kind met ontwikkelingsproblemen
meer objectieve beschrijving mogelijk. Geloof in ontwikkelingskansen vormt de kern > het
gaat niet meer om het problematische of de impasse, maar om de taxatie van
ontwikkelingskansen.
- Van Acker: richt zich vooral op de ontwikkeling van pedagogische strategieën om
opvoeders bij hun taak bij te staan.
In de praktijk van de orthopedagogiek zijn er 2 tendensen:
- Verschuivingen in het grensgebied tussen pedagogiek en orthopedagogiek.
- Verschuivingen in het grensgebied tussen orthopedagogiek en kinder-en
jeugdpsychiatrie.
Het gaat samen met maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van opvoeden.
Deskundigheidsmodel Van nadruk op beperkingen, wat is er aan de hand naar...
Ondersteuningsmodel … Kinderen en hun opvoeders zo normaal mogelijk, zo dicht
mogelijk bij huis, en zo kort mogelijk helpen met nadruk op eigen kracht en empowerment.
Hiermee kan de suggestie gewekt worden dat opvoeden ondergeschikt wordt aan
behandelingen.
4|Pagina
