CULTUUR
periodes
1. Prehistorie 3300 VC
2. Egyptische oudheid 3000 VC - 30VC (393)
3. Griekse oudheid (3500VC) 226VC - (146VC) 393
4. Romeinse oudheid 753VC - 393 (476)
5. Middeleeuwen 500 - 1500
6. Premoderne tijd 1500 - 1800
7. Moderne tijd 1800 - 1945 (1972)
8. Postmoderne tijd 1945 (1972) - heden
13,7 miljard jaar geleden: big bang
4,5 miljard jaar geleden: Zonnestelsel
3,5 miljard jaar geleden: ontstaan leven
2,5 miljoen jaar geleden: eerste mensachtige
1 miljoen jaar geleden: beheersing van het vuur
300.000 jaar geleden: eerste Homo Sapiens
70.000 jaar geleden: Homo Sapiens migreert uit Afrika
10.000 jaar geleden: Homo Sapiens overal ter wereld
7000 jaar geleden: Homo Sapiens gaat op vaste plaats wonen
3300 jaar geleden: Homo sapiens begint met schrijven
2015: Homo Naledi ontdekt
1.1 wanneer begint cultuur?
Ontwerpen van dieren Ontwerpen van mensen
Ontwerpen instinctief Ontwerpen bewust
Ontwerpen evolueren traag Ontwerpen evolueren snel
Ontwerpen zijn Louter nuttig Ontwerpen overstijgen nut (ook mooi of wijs)
Ontwerpen al miljoenen jaren Ontwerpen vanaf 30.000VC
1.2 de eerste cultuur = interieurvormgeving
1. Altamira (15.000VC): de eerst ontdekte rotstekeningen
-1879 ontdekt
- rituele functie in verloren gegane cultuur
Lascaux (15.000VC): beroemdste rotstekeningen
- 1940 ontdekt
- afgesloten voor publiek
- aangetast door adem van bezoekers
-aangetast door schimmels die bezoekers meenamen
- rituele functie in verloren gegane cultuur
2. Chauvet (30.000VC)
- 1994 ondekt
- dubbel zo oud als Lascaux
- enkel toegankelijk voor archeologen
- rituele functie in verloren gegane cultuur
- afgebeeld wat mensen zich herinneren
- louter functioneel
- tonen de drang om te scheppen en vorm te geven voorbij functie of nut
Afbeeldingen: voorstellingen of interpretaties van de waarneembare wereld
Herinneringen: op het moment dat de afbeelding gemaakt werd poseerde er geen dieren vlakbij
Mooi: subjectief, er is geen reden om de tekeningen ‘primitief’ te noemen
,1.3 de eerste beeldhouwkunst
3. Venus van Willendorf (23.000VC)
- gemaakt uit kalksteen
- gekleurd met rode oker
- 11cm groot
- vruchtbaarheidssymbool ?
- lijkt een zwangere vrouw voor te stellen
- volle borsten, uitpuilende buik, dijen, billen, prominente venusheuvel
- gezicht, voeten en armen ontbreken
- geen voetstuk
- theorie: gemaakt door de zwangere vrouw haarzelf vandaar dat het gezicht niet
uitgewerkt is en het lichaam er vreemder uitziet want er waren toen geen spiegels
4. De minnaars van Ain Sakhri (9000VC)
- 10 cm groot
- ontdekt in Israel
- gemaakt door Natu ers (= eerste volk dat vroege vorm van landbouw ontwikkelde)
- voor en achteraanzicht: omhelzing van geliefdes, vrijend koppel
- zijaanzicht: mannelijk geslachtsdeel
- boven en onderaanzicht: vrouwelijk geslachtsdeel
- vruchtbaarheidssymbool ?
- sex speeltje ?
1.4 het eerste wonen (7.500VC)
5. De vruchtbare sikkel
- na de laatste ijstijd ontstaan
-> Neolithische revolutie: de mens liet zijn bestaan van jager en verzamelaar achter en ging
aan landbouw doen en vee telen
- sinds de neolithische revolutie behoord wonen tot onze aard
Jericho
- oudste plek waar mensen gingen samen wonen
- huidige Israel
Çatalhöyük (7000VC)
- het huidige Turkije
- grootste en meest ontwikkelde nederzetting uit de Late Steentijd
- geen straten, de wegen en ingangen zijn via de daken
-> makkelijker te verdedigen tegen invallende nomaden
- arbeidsdeling: er ontstonden verschillende beroepen
- ondanks dat ze zelf aan landbouw en veeteelt deden bleven ze jagen
- keerde altijd terug naar hun nederzettingen (om bij de doden te blijven)
- doden werkden geschminkt en begraven met geschenken onder de vloeren van het huis
- Venusbeeldjes -> moedergodin
- theorie: matriarchale samenleving waar vrouwen de baas waren
Andere belangrijke moedergodinnen:
- de slapende dame van Malta
- De venus van Dolnì V stonice
- De Venus van Hohle Fels
1.5 de eerste steden (3500VC)
Arbeidsdeling
- ontstaan van beroepen
- smid, pottenbakker, politicus, kunstenaar, priester, …
- 1 jager-verzamelaar heeft 16vkm onbewerkt terrein nodig om zichzelf te voeden
- 50 mensen kunnen zich voeden met 1,6vkm bewerkt terrein
ě fi
,1.5.1 de eerste stad: Uruk (3500VC)
Uruk (3500VC)
- Mesopotamië: (=tweestromenland) door de rivieren Tigris en Eufraat
- Bagdad (huidige Irak)
- Soemerische beschaving:
- de eerste beschaving in Mesopotamië
- ontwikkelde vele technieken
- metaalbewerking (metaal, brons, goud, koper, ijzer)
- maken van glas en lampen
- weven van textiel
- wateropslag en irrigatie
- ze waren goed in wiskunde, astronomie en het meten van tijd
- 60-tallig getalstelsel -> gebruiken wij nog steeds voor sec, min en uren
- in Uruk werden de eerste belangrijke tempelcomplexen gebouwd
Ziggoerats
- een van de eerste tempelcomplexen
- gebouwd in Uruk
- monumentale trap
- complexe godsdienst
- twee tempeltorens
- Anu: god van de hemel
- Inanna: godin van liefde, voortplanting, wijsheid, oorlog en de dood
- de tempels waren ook voedselopslagplaatsen
- toren van Babel: grootste ziggoerat gebouwd in Mesopatamië
1.5.2 de eerste stad: Mohenjodaro (2600VC)
Mohenjodaro (2600VC)
- gebouwd oever Indus (huidige Pakistan)
- loodrecht snijdende straten
- gemaakt met: leem (gebakken of gedroogd in de zon) en gestut met verbrand hout
- geen tempels of pronkgebouwen
- geen verschil tussen rijk en arm
- citadel: grote publieke ruimtes met openbaar verward bad en markten
- drainagesysteem: watertoevoer naar huizen, afvoer via riolen
- minstens 7 keer verwoest en heropgebouwd
- overstroming van de Indus de reden?
- het dansende meisje: beeld
1.6 het eerste schrift (3300VC)
6. de eerste brief
- brengt slecht nieuws: priester Lu’enna schrijft aan koning Lagash dat zijn zoon
gesneuveld is
- spijkerschrift: met een rietstengel inkepingen maken op een kleitablet
- diende als geheugensteuntje voor boekhouders
- zodra mensen gaan schrijven begint de geschiedenis
1.7 de eerste monumenten (2300VC)
Stonehenge
- Engeland
- veel theorieën over het nut
- geeft zonnewende aan (langste dag en nacht)
- bedevaartsoord (voorloper Lourdes)
- gebouwd door migranten uit Turkije
Göblecke Tepe
- Turkije
- oudste tempelcomplex gebouwd voor de neolithische revolutie
, 1.8 de eerste verhalen (2100VC)
Het Gilgamesj epos (2100VC)
- oudste opgeschreven verhaal
- verteld ons dat:
- klaaglied van jager verzamelaars
- geen wilde stieren doden
- geen bomen omhakken
Het verhaal over adam en eva
- verteld ons dat:
- klaaglied van jager verzamelaars
- ze moesten zelf aan landbouw doen doordat ze uit de tuin van Eden zijn gezet
1.9 de eerste muziek (1400VC)
De oudste partituur
- gevonden in Ugarit (huidige Syrië)
- spijkerschrift
- oudste muziek is ouder dan oudste muzieknotatie
- hymne aan Nikkal: bekend muziekstuk
- oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen componeerde
2. De Egyptische oudheid (3000VC - 30VC)
Egyptische oudheid
- langst durende cultuurperiode (3000 jaar)
- verdeeld in 31 dynastieën (= regeerperiodes)
- de langste beschaving ooit
- veroverd door Alexander de Grote
- verwoesting van de bibliotheek van Alexandrië
- farao’s: koningen die afstamden van goden
- eerste farao: Narmer
- laatste farao: Ceasarion (zoon van Julius Caesar en Cleopatra)
- Cleopatra en Ceasar maakten een cruise over de Nijl en gingen piramides bezoeken die
toen al 2500 jaar oud waren
- één straat
2.1 een jaarlijks geschenk van de Nijl
Nijl
- langste rivier ter wereld
- bevat weinig zout
- overstroomd jaarlijks
- Aswandam: gebouwd om het opkomend water tegen te houden
-> de vruchtbare slip verliest door deze dam stilletjes aan zijn vruchtbaarheid
- zorgt voor de akkers aan de oever
- Kemet: het zwarte land (= zo noemde de Egyptenaren hun land en verwijst naar de donkere
kleur van de vruchtbare landbouwgrond die naast de Nijl ligt)
- Deshr: het rode land (= de woestijn waar maar een paar nomaden woonde)
- lage Nijl overstroming: te weinig bemeste grond, minder opbrengsten, hongersnood
- hoge Nijl overstroming: vernielingen aan dijken en kanalen, mensen en vee sneuvelde
periodes
1. Prehistorie 3300 VC
2. Egyptische oudheid 3000 VC - 30VC (393)
3. Griekse oudheid (3500VC) 226VC - (146VC) 393
4. Romeinse oudheid 753VC - 393 (476)
5. Middeleeuwen 500 - 1500
6. Premoderne tijd 1500 - 1800
7. Moderne tijd 1800 - 1945 (1972)
8. Postmoderne tijd 1945 (1972) - heden
13,7 miljard jaar geleden: big bang
4,5 miljard jaar geleden: Zonnestelsel
3,5 miljard jaar geleden: ontstaan leven
2,5 miljoen jaar geleden: eerste mensachtige
1 miljoen jaar geleden: beheersing van het vuur
300.000 jaar geleden: eerste Homo Sapiens
70.000 jaar geleden: Homo Sapiens migreert uit Afrika
10.000 jaar geleden: Homo Sapiens overal ter wereld
7000 jaar geleden: Homo Sapiens gaat op vaste plaats wonen
3300 jaar geleden: Homo sapiens begint met schrijven
2015: Homo Naledi ontdekt
1.1 wanneer begint cultuur?
Ontwerpen van dieren Ontwerpen van mensen
Ontwerpen instinctief Ontwerpen bewust
Ontwerpen evolueren traag Ontwerpen evolueren snel
Ontwerpen zijn Louter nuttig Ontwerpen overstijgen nut (ook mooi of wijs)
Ontwerpen al miljoenen jaren Ontwerpen vanaf 30.000VC
1.2 de eerste cultuur = interieurvormgeving
1. Altamira (15.000VC): de eerst ontdekte rotstekeningen
-1879 ontdekt
- rituele functie in verloren gegane cultuur
Lascaux (15.000VC): beroemdste rotstekeningen
- 1940 ontdekt
- afgesloten voor publiek
- aangetast door adem van bezoekers
-aangetast door schimmels die bezoekers meenamen
- rituele functie in verloren gegane cultuur
2. Chauvet (30.000VC)
- 1994 ondekt
- dubbel zo oud als Lascaux
- enkel toegankelijk voor archeologen
- rituele functie in verloren gegane cultuur
- afgebeeld wat mensen zich herinneren
- louter functioneel
- tonen de drang om te scheppen en vorm te geven voorbij functie of nut
Afbeeldingen: voorstellingen of interpretaties van de waarneembare wereld
Herinneringen: op het moment dat de afbeelding gemaakt werd poseerde er geen dieren vlakbij
Mooi: subjectief, er is geen reden om de tekeningen ‘primitief’ te noemen
,1.3 de eerste beeldhouwkunst
3. Venus van Willendorf (23.000VC)
- gemaakt uit kalksteen
- gekleurd met rode oker
- 11cm groot
- vruchtbaarheidssymbool ?
- lijkt een zwangere vrouw voor te stellen
- volle borsten, uitpuilende buik, dijen, billen, prominente venusheuvel
- gezicht, voeten en armen ontbreken
- geen voetstuk
- theorie: gemaakt door de zwangere vrouw haarzelf vandaar dat het gezicht niet
uitgewerkt is en het lichaam er vreemder uitziet want er waren toen geen spiegels
4. De minnaars van Ain Sakhri (9000VC)
- 10 cm groot
- ontdekt in Israel
- gemaakt door Natu ers (= eerste volk dat vroege vorm van landbouw ontwikkelde)
- voor en achteraanzicht: omhelzing van geliefdes, vrijend koppel
- zijaanzicht: mannelijk geslachtsdeel
- boven en onderaanzicht: vrouwelijk geslachtsdeel
- vruchtbaarheidssymbool ?
- sex speeltje ?
1.4 het eerste wonen (7.500VC)
5. De vruchtbare sikkel
- na de laatste ijstijd ontstaan
-> Neolithische revolutie: de mens liet zijn bestaan van jager en verzamelaar achter en ging
aan landbouw doen en vee telen
- sinds de neolithische revolutie behoord wonen tot onze aard
Jericho
- oudste plek waar mensen gingen samen wonen
- huidige Israel
Çatalhöyük (7000VC)
- het huidige Turkije
- grootste en meest ontwikkelde nederzetting uit de Late Steentijd
- geen straten, de wegen en ingangen zijn via de daken
-> makkelijker te verdedigen tegen invallende nomaden
- arbeidsdeling: er ontstonden verschillende beroepen
- ondanks dat ze zelf aan landbouw en veeteelt deden bleven ze jagen
- keerde altijd terug naar hun nederzettingen (om bij de doden te blijven)
- doden werkden geschminkt en begraven met geschenken onder de vloeren van het huis
- Venusbeeldjes -> moedergodin
- theorie: matriarchale samenleving waar vrouwen de baas waren
Andere belangrijke moedergodinnen:
- de slapende dame van Malta
- De venus van Dolnì V stonice
- De Venus van Hohle Fels
1.5 de eerste steden (3500VC)
Arbeidsdeling
- ontstaan van beroepen
- smid, pottenbakker, politicus, kunstenaar, priester, …
- 1 jager-verzamelaar heeft 16vkm onbewerkt terrein nodig om zichzelf te voeden
- 50 mensen kunnen zich voeden met 1,6vkm bewerkt terrein
ě fi
,1.5.1 de eerste stad: Uruk (3500VC)
Uruk (3500VC)
- Mesopotamië: (=tweestromenland) door de rivieren Tigris en Eufraat
- Bagdad (huidige Irak)
- Soemerische beschaving:
- de eerste beschaving in Mesopotamië
- ontwikkelde vele technieken
- metaalbewerking (metaal, brons, goud, koper, ijzer)
- maken van glas en lampen
- weven van textiel
- wateropslag en irrigatie
- ze waren goed in wiskunde, astronomie en het meten van tijd
- 60-tallig getalstelsel -> gebruiken wij nog steeds voor sec, min en uren
- in Uruk werden de eerste belangrijke tempelcomplexen gebouwd
Ziggoerats
- een van de eerste tempelcomplexen
- gebouwd in Uruk
- monumentale trap
- complexe godsdienst
- twee tempeltorens
- Anu: god van de hemel
- Inanna: godin van liefde, voortplanting, wijsheid, oorlog en de dood
- de tempels waren ook voedselopslagplaatsen
- toren van Babel: grootste ziggoerat gebouwd in Mesopatamië
1.5.2 de eerste stad: Mohenjodaro (2600VC)
Mohenjodaro (2600VC)
- gebouwd oever Indus (huidige Pakistan)
- loodrecht snijdende straten
- gemaakt met: leem (gebakken of gedroogd in de zon) en gestut met verbrand hout
- geen tempels of pronkgebouwen
- geen verschil tussen rijk en arm
- citadel: grote publieke ruimtes met openbaar verward bad en markten
- drainagesysteem: watertoevoer naar huizen, afvoer via riolen
- minstens 7 keer verwoest en heropgebouwd
- overstroming van de Indus de reden?
- het dansende meisje: beeld
1.6 het eerste schrift (3300VC)
6. de eerste brief
- brengt slecht nieuws: priester Lu’enna schrijft aan koning Lagash dat zijn zoon
gesneuveld is
- spijkerschrift: met een rietstengel inkepingen maken op een kleitablet
- diende als geheugensteuntje voor boekhouders
- zodra mensen gaan schrijven begint de geschiedenis
1.7 de eerste monumenten (2300VC)
Stonehenge
- Engeland
- veel theorieën over het nut
- geeft zonnewende aan (langste dag en nacht)
- bedevaartsoord (voorloper Lourdes)
- gebouwd door migranten uit Turkije
Göblecke Tepe
- Turkije
- oudste tempelcomplex gebouwd voor de neolithische revolutie
, 1.8 de eerste verhalen (2100VC)
Het Gilgamesj epos (2100VC)
- oudste opgeschreven verhaal
- verteld ons dat:
- klaaglied van jager verzamelaars
- geen wilde stieren doden
- geen bomen omhakken
Het verhaal over adam en eva
- verteld ons dat:
- klaaglied van jager verzamelaars
- ze moesten zelf aan landbouw doen doordat ze uit de tuin van Eden zijn gezet
1.9 de eerste muziek (1400VC)
De oudste partituur
- gevonden in Ugarit (huidige Syrië)
- spijkerschrift
- oudste muziek is ouder dan oudste muzieknotatie
- hymne aan Nikkal: bekend muziekstuk
- oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen componeerde
2. De Egyptische oudheid (3000VC - 30VC)
Egyptische oudheid
- langst durende cultuurperiode (3000 jaar)
- verdeeld in 31 dynastieën (= regeerperiodes)
- de langste beschaving ooit
- veroverd door Alexander de Grote
- verwoesting van de bibliotheek van Alexandrië
- farao’s: koningen die afstamden van goden
- eerste farao: Narmer
- laatste farao: Ceasarion (zoon van Julius Caesar en Cleopatra)
- Cleopatra en Ceasar maakten een cruise over de Nijl en gingen piramides bezoeken die
toen al 2500 jaar oud waren
- één straat
2.1 een jaarlijks geschenk van de Nijl
Nijl
- langste rivier ter wereld
- bevat weinig zout
- overstroomd jaarlijks
- Aswandam: gebouwd om het opkomend water tegen te houden
-> de vruchtbare slip verliest door deze dam stilletjes aan zijn vruchtbaarheid
- zorgt voor de akkers aan de oever
- Kemet: het zwarte land (= zo noemde de Egyptenaren hun land en verwijst naar de donkere
kleur van de vruchtbare landbouwgrond die naast de Nijl ligt)
- Deshr: het rode land (= de woestijn waar maar een paar nomaden woonde)
- lage Nijl overstroming: te weinig bemeste grond, minder opbrengsten, hongersnood
- hoge Nijl overstroming: vernielingen aan dijken en kanalen, mensen en vee sneuvelde
