Samenvatting Ziekteleerboek
Digestie
Inhoud
Slikproblemen, braken, regurgiteren en diarree....................................................................................4
Slikproblemen....................................................................................................................................4
Braken en regurgiteren......................................................................................................................4
Pathofysiologie van braken................................................................................................................5
Diarree...............................................................................................................................................6
Pathofysiologie van diarree...........................................................................................................6
Reacties van de darmmucosa......................................................................................................11
Mond en Keel......................................................................................................................................12
Aangeboren afwijkingen..................................................................................................................12
Palatoschisis.................................................................................................................................12
Aandoeningen van het gebit............................................................................................................13
Occlusieproblemen: malocclusie.................................................................................................13
Problemen bij het wisselen/dentitie............................................................................................13
Neoplasiën van het gebit en ondersteunende weefsels..............................................................14
Specifieke gebitsproblemen bij gezelschapsdieren......................................................................14
Parodontitis.................................................................................................................................15
Specifieke gebitsproblemen bij het paard...................................................................................15
Trauma.............................................................................................................................................17
Wonden en fracturen van de aangezichtsschedel bij de hond en de kat.....................................17
Kaakfracturen bij het paard en het rund......................................................................................17
Corpora aliena.............................................................................................................................18
Ontsteking.......................................................................................................................................19
Stomatitis.....................................................................................................................................19
Faryngitis.....................................................................................................................................19
Ontstekingsprocessen in de keel bij hond en kat.........................................................................19
Infectieuze aandoeningen............................................................................................................19
Hyperplasieën en neoplasieën bij hond en kat............................................................................23
Overige aandoeningen.................................................................................................................23
Slokdarm en krop.................................................................................................................................24
Slokdarmproblemen........................................................................................................................24
, Slokdarmobstructie......................................................................................................................24
Slokdarmvernauwing...................................................................................................................24
Slokdarmverwijding.....................................................................................................................25
Oesofagitis.......................................................................................................................................25
Kropinfecties bij vogels....................................................................................................................25
Slokdarmtumoren............................................................................................................................25
Voormagen..........................................................................................................................................26
Tympanie.........................................................................................................................................26
Voedingsstoornissen bij het rund....................................................................................................26
Pensacidose.................................................................................................................................26
Pensalkalose en pensvervuiling...................................................................................................27
Recidiverende kalvertympanie....................................................................................................27
Pensdrinkers................................................................................................................................27
Traumatische reticuloperitonitis (scherp in)....................................................................................27
Neoplasieën – cardiapapillomen bij het rund..................................................................................28
Maag....................................................................................................................................................28
Liggingsveranderingen en dilatatie van de maag.............................................................................28
Lebmaagdislocatie bij het rund....................................................................................................28
Maagdilatatie-volvulus bij de hond (MDV)..................................................................................29
Maagdilatatie-volvulus bij het varken..........................................................................................30
Maagoverlading bij het paard......................................................................................................30
Lebmaagimpactie bij het rund.....................................................................................................30
Vertraagde maaglediging.................................................................................................................30
Voorste en achterste stenose bij het rund...................................................................................30
Pylorusstenose bij de hond..........................................................................................................33
Hypomotiliteit van de maag bij het konijn...................................................................................33
Kliermaag dilatatieziekte bij de papegaai....................................................................................33
Grass sickness bij het paard.........................................................................................................33
Corpora aliena.................................................................................................................................34
Lebmaagbloeding bij het rund.........................................................................................................34
Maagtumoren..................................................................................................................................34
Neoplasieën bij hond en kat........................................................................................................34
Reactiviteit van maagslijmvlies en en maagonstekingen.................................................................35
Gastritis........................................................................................................................................35
Maagulcera..................................................................................................................................35
Worminfecties van het maag-darmkanaal bij landbouwhuisdieren............................................36
, Overige aandoeningen.....................................................................................................................37
Braakziekte of ‘vomiting en wasting disease’ bij het varken........................................................37
Dunne darm.........................................................................................................................................37
Aandoeningen die gepaard gaan met een darmafsluiting (ileus).....................................................37
Pathofysiologie van de ileus.........................................................................................................38
Eenvoudige mechanische ileus....................................................................................................38
Strangulerende ileus....................................................................................................................39
Aandoeningen die gepaard gaan met diarree..................................................................................41
Virusinfecties...............................................................................................................................41
Bacteriële infecties......................................................................................................................45
Clostridium infecties....................................................................................................................47
Parasitaire infecties.....................................................................................................................49
Worminfecties bij zoogdieren......................................................................................................52
Worminfecties bij vogels..............................................................................................................55
Voedingsstoornissen en enteropathieën.....................................................................................56
Dikke darm...........................................................................................................................................57
Dilatatie en liggingsveranderingen..................................................................................................57
Dilatatie en torsievan caecum en ansa proximalis bij het rund....................................................57
Meteorismus van de dikke darm bij het paard............................................................................57
Liggingsveranderingen van het colon bij het paard.....................................................................58
Invaginatie van het caecum bij het paard....................................................................................58
Idiopathisch megacolon bij de kat...............................................................................................58
Obstipatie en constipatie.................................................................................................................59
Obstipatie van het colon en caecum bij het paard.......................................................................59
Aandoeningen die gepaard gaan met diarree..................................................................................59
Bacteriële infecties......................................................................................................................59
Clostridum infecties.....................................................................................................................63
Parasitaire infecties.....................................................................................................................64
Worminfecties.............................................................................................................................65
Overige aandoeningen.................................................................................................................66
Buikholte..............................................................................................................................................67
Hernia’s............................................................................................................................................67
Aandoeningen van het peritoneum.................................................................................................68
Peritonitis.....................................................................................................................................68
Rectum en anus...................................................................................................................................69
Aangeboren afwijkingen..................................................................................................................69
, Atresia ani et recti........................................................................................................................69
Trauma.............................................................................................................................................69
Rectumprolaps.............................................................................................................................69
Cloacaprolaps..............................................................................................................................70
Rectumverwondingen en rupturen..............................................................................................70
Darmkneuzingen en rupturen als gevolg van een abnormale partus..........................................70
Neoplasieën.....................................................................................................................................70
Neoplasieën van het rectum bij de hond.....................................................................................70
Papillomen van de cloaca bij vogels.............................................................................................71
Infectieuze aandoeningen...............................................................................................................71
Anaalzakontsteking bij hond en kat.............................................................................................71
Perianale fistels en anale furunculose bij de hond.......................................................................71
Infecties met aarsmaden.............................................................................................................72
Slikproblemen, braken, regurgiteren en diarree
Slikproblemen
Moeite of pijn hebben met slikken heet dysfagie. De oorzaak van een slikstoornis ligt meestal in de
orofarynx of slokdarm. Symptomen zijn: speekselen, kokhalzen, overdreven slikbewegingen (+
afwijkend eetgedrag), meerdere slikpogingen per voedselbrok, voedsel-verlies uit de mond,
regurgiteren tijdens of direct na het eten, pijnlijk slikken, neusuitvloeiing (voedsel) en hoesten bij
verslikken.
Diagnose is macroscopisch vaak lastig bij functionele afwijkingen, maar grotere tumoren, leasies,
ontstekingsprocessen en eventueel corpora aliena zijn goed te zien (onder sedatie bij GD!).
Functionele afwijkingen worden vastgesteld met EMG en slikfilms.
Bij slokdarmverstopping (vaak bij: rund en paard) kan palpatie bij diagnose helpen stellen, en soms
ook de verstopping te verwijderen. Verdere diagnose kan met röntgendiagnostieke en daarna
endoscopisch onderzoek. Endoscopie wordt ook gebruikt om het object te verwijderen. Bij GD is hier
spoed bij door achteruitgang van de slokdarm.
Braken en regurgiteren
Braken is actief retrograad opgeven van de maaginhoud. Hierbij komt ook kokhalzen voor. Door
krachtig inademen met gesloten stemspleet ontstaat er een sterk negatieve druk in de thorax en in
combinatie met samentrekking van de buikspieren wordt het braakreflex opgeroepen waarbij de
cardiasfincter ontspant in de maag en de inhoud naar boven komt. Er kan ook sprake zijn van
retrograde peristaltiek van het duodenum.
Regurgiteren is ook retrograad opgeven van opgenomen voedsel of water, maar dan zonder actieve
braakbewegingen. Dit kan voorkomen als de aflsluitspier onvoldoende functioneert, of overvulling.
Het kan ook plaatsvinden vanuit de farynx of slokdarm bij anatomische afwijkingen of functionele
afwijkingen. Regurgiteren wekt niet een sluiting van de epiglottis op en overvalt de patiënt,
waardoor verslikking geregeld voorkomt.
Digestie
Inhoud
Slikproblemen, braken, regurgiteren en diarree....................................................................................4
Slikproblemen....................................................................................................................................4
Braken en regurgiteren......................................................................................................................4
Pathofysiologie van braken................................................................................................................5
Diarree...............................................................................................................................................6
Pathofysiologie van diarree...........................................................................................................6
Reacties van de darmmucosa......................................................................................................11
Mond en Keel......................................................................................................................................12
Aangeboren afwijkingen..................................................................................................................12
Palatoschisis.................................................................................................................................12
Aandoeningen van het gebit............................................................................................................13
Occlusieproblemen: malocclusie.................................................................................................13
Problemen bij het wisselen/dentitie............................................................................................13
Neoplasiën van het gebit en ondersteunende weefsels..............................................................14
Specifieke gebitsproblemen bij gezelschapsdieren......................................................................14
Parodontitis.................................................................................................................................15
Specifieke gebitsproblemen bij het paard...................................................................................15
Trauma.............................................................................................................................................17
Wonden en fracturen van de aangezichtsschedel bij de hond en de kat.....................................17
Kaakfracturen bij het paard en het rund......................................................................................17
Corpora aliena.............................................................................................................................18
Ontsteking.......................................................................................................................................19
Stomatitis.....................................................................................................................................19
Faryngitis.....................................................................................................................................19
Ontstekingsprocessen in de keel bij hond en kat.........................................................................19
Infectieuze aandoeningen............................................................................................................19
Hyperplasieën en neoplasieën bij hond en kat............................................................................23
Overige aandoeningen.................................................................................................................23
Slokdarm en krop.................................................................................................................................24
Slokdarmproblemen........................................................................................................................24
, Slokdarmobstructie......................................................................................................................24
Slokdarmvernauwing...................................................................................................................24
Slokdarmverwijding.....................................................................................................................25
Oesofagitis.......................................................................................................................................25
Kropinfecties bij vogels....................................................................................................................25
Slokdarmtumoren............................................................................................................................25
Voormagen..........................................................................................................................................26
Tympanie.........................................................................................................................................26
Voedingsstoornissen bij het rund....................................................................................................26
Pensacidose.................................................................................................................................26
Pensalkalose en pensvervuiling...................................................................................................27
Recidiverende kalvertympanie....................................................................................................27
Pensdrinkers................................................................................................................................27
Traumatische reticuloperitonitis (scherp in)....................................................................................27
Neoplasieën – cardiapapillomen bij het rund..................................................................................28
Maag....................................................................................................................................................28
Liggingsveranderingen en dilatatie van de maag.............................................................................28
Lebmaagdislocatie bij het rund....................................................................................................28
Maagdilatatie-volvulus bij de hond (MDV)..................................................................................29
Maagdilatatie-volvulus bij het varken..........................................................................................30
Maagoverlading bij het paard......................................................................................................30
Lebmaagimpactie bij het rund.....................................................................................................30
Vertraagde maaglediging.................................................................................................................30
Voorste en achterste stenose bij het rund...................................................................................30
Pylorusstenose bij de hond..........................................................................................................33
Hypomotiliteit van de maag bij het konijn...................................................................................33
Kliermaag dilatatieziekte bij de papegaai....................................................................................33
Grass sickness bij het paard.........................................................................................................33
Corpora aliena.................................................................................................................................34
Lebmaagbloeding bij het rund.........................................................................................................34
Maagtumoren..................................................................................................................................34
Neoplasieën bij hond en kat........................................................................................................34
Reactiviteit van maagslijmvlies en en maagonstekingen.................................................................35
Gastritis........................................................................................................................................35
Maagulcera..................................................................................................................................35
Worminfecties van het maag-darmkanaal bij landbouwhuisdieren............................................36
, Overige aandoeningen.....................................................................................................................37
Braakziekte of ‘vomiting en wasting disease’ bij het varken........................................................37
Dunne darm.........................................................................................................................................37
Aandoeningen die gepaard gaan met een darmafsluiting (ileus).....................................................37
Pathofysiologie van de ileus.........................................................................................................38
Eenvoudige mechanische ileus....................................................................................................38
Strangulerende ileus....................................................................................................................39
Aandoeningen die gepaard gaan met diarree..................................................................................41
Virusinfecties...............................................................................................................................41
Bacteriële infecties......................................................................................................................45
Clostridium infecties....................................................................................................................47
Parasitaire infecties.....................................................................................................................49
Worminfecties bij zoogdieren......................................................................................................52
Worminfecties bij vogels..............................................................................................................55
Voedingsstoornissen en enteropathieën.....................................................................................56
Dikke darm...........................................................................................................................................57
Dilatatie en liggingsveranderingen..................................................................................................57
Dilatatie en torsievan caecum en ansa proximalis bij het rund....................................................57
Meteorismus van de dikke darm bij het paard............................................................................57
Liggingsveranderingen van het colon bij het paard.....................................................................58
Invaginatie van het caecum bij het paard....................................................................................58
Idiopathisch megacolon bij de kat...............................................................................................58
Obstipatie en constipatie.................................................................................................................59
Obstipatie van het colon en caecum bij het paard.......................................................................59
Aandoeningen die gepaard gaan met diarree..................................................................................59
Bacteriële infecties......................................................................................................................59
Clostridum infecties.....................................................................................................................63
Parasitaire infecties.....................................................................................................................64
Worminfecties.............................................................................................................................65
Overige aandoeningen.................................................................................................................66
Buikholte..............................................................................................................................................67
Hernia’s............................................................................................................................................67
Aandoeningen van het peritoneum.................................................................................................68
Peritonitis.....................................................................................................................................68
Rectum en anus...................................................................................................................................69
Aangeboren afwijkingen..................................................................................................................69
, Atresia ani et recti........................................................................................................................69
Trauma.............................................................................................................................................69
Rectumprolaps.............................................................................................................................69
Cloacaprolaps..............................................................................................................................70
Rectumverwondingen en rupturen..............................................................................................70
Darmkneuzingen en rupturen als gevolg van een abnormale partus..........................................70
Neoplasieën.....................................................................................................................................70
Neoplasieën van het rectum bij de hond.....................................................................................70
Papillomen van de cloaca bij vogels.............................................................................................71
Infectieuze aandoeningen...............................................................................................................71
Anaalzakontsteking bij hond en kat.............................................................................................71
Perianale fistels en anale furunculose bij de hond.......................................................................71
Infecties met aarsmaden.............................................................................................................72
Slikproblemen, braken, regurgiteren en diarree
Slikproblemen
Moeite of pijn hebben met slikken heet dysfagie. De oorzaak van een slikstoornis ligt meestal in de
orofarynx of slokdarm. Symptomen zijn: speekselen, kokhalzen, overdreven slikbewegingen (+
afwijkend eetgedrag), meerdere slikpogingen per voedselbrok, voedsel-verlies uit de mond,
regurgiteren tijdens of direct na het eten, pijnlijk slikken, neusuitvloeiing (voedsel) en hoesten bij
verslikken.
Diagnose is macroscopisch vaak lastig bij functionele afwijkingen, maar grotere tumoren, leasies,
ontstekingsprocessen en eventueel corpora aliena zijn goed te zien (onder sedatie bij GD!).
Functionele afwijkingen worden vastgesteld met EMG en slikfilms.
Bij slokdarmverstopping (vaak bij: rund en paard) kan palpatie bij diagnose helpen stellen, en soms
ook de verstopping te verwijderen. Verdere diagnose kan met röntgendiagnostieke en daarna
endoscopisch onderzoek. Endoscopie wordt ook gebruikt om het object te verwijderen. Bij GD is hier
spoed bij door achteruitgang van de slokdarm.
Braken en regurgiteren
Braken is actief retrograad opgeven van de maaginhoud. Hierbij komt ook kokhalzen voor. Door
krachtig inademen met gesloten stemspleet ontstaat er een sterk negatieve druk in de thorax en in
combinatie met samentrekking van de buikspieren wordt het braakreflex opgeroepen waarbij de
cardiasfincter ontspant in de maag en de inhoud naar boven komt. Er kan ook sprake zijn van
retrograde peristaltiek van het duodenum.
Regurgiteren is ook retrograad opgeven van opgenomen voedsel of water, maar dan zonder actieve
braakbewegingen. Dit kan voorkomen als de aflsluitspier onvoldoende functioneert, of overvulling.
Het kan ook plaatsvinden vanuit de farynx of slokdarm bij anatomische afwijkingen of functionele
afwijkingen. Regurgiteren wekt niet een sluiting van de epiglottis op en overvalt de patiënt,
waardoor verslikking geregeld voorkomt.
