Dieetleer nefrologie en geriatrie 5.2
Voeding en diëtetiek
2018/2019
Inhoud
Hoorcollege 1.........................................................................................................................................2
Je kent de verschillende nierstenen Je geef voedingsadvies bij diverse nierstenen......................2
Je legt uit wat nierschade is............................................................................................................3
Je noemt voedingsstofen die meespelen bij de (voedings)behandeling van nierschade...............6
Doel behandeling............................................................................................................................7
Hoorcollege 2.....................................................................................................................................9
Je legt uit wat nierschade (of de fase vóór start van dialyse) voor invloed heef op de te
gebruiken voeding..........................................................................................................................9
Je benoemt verschillende methoden van nierfunctevervanging.................................................10
Je geef voedingsadvies bij verschillende methoden van nierfunctevervanging.........................12
Je weet prioriteiten te stellen in de dieetbehandeling.................................................................13
Hoorcollege 3...................................................................................................................................15
Je omschrijf wat wordt verstaan onder de geriatrische patint..................................................16
Je benoemt diverse oorzaken van het voorkomen van ondervoeding bij de geriatrische patint
......................................................................................................................................................17
Je onderbouwt het ontstaan van complicates ten gevolge van voedseltekorten bij de
geriatrische patint.......................................................................................................................17
Je behandelt voedingsgerelateerde problemen/ziektebeelden zover mogelijk behandelen in
samenwerking met overige disciplines.........................................................................................19
Hoorcollege 4...................................................................................................................................22
Je kan verschillende dialysevormen benoemen...........................................................................22
Je kent nierfunctevervangende therapiein en de dieetbehandeling daarbij..............................25
Je weet waar in het dieetadvies rekening mee gehouden moet worden bij andere
voedingspatronen.........................................................................................................................30
Je kan aandachtspunten benoemen in het voedingsadvies bij nierkanker en deze toepassen in
de behandeling.............................................................................................................................31
Je kan geriatrische ziektebeelden herkennen, prioriteiten stellen en behandelen......................31
,Hoorcollege 1
Je kent de verschillende nierstenen Je geeft voedingsadvies bij diverse nierstenen
Urinewegstenen
Uitleg Teveel van oplosbare stofen (zouten/mineralen) in de urine die
neerslaan in kristallen in de urinewegen:
-Kunnen voorkomen in nierbekken, urineafvoerwegen en blaas:
-Kan obstructes opleveren.
Oorzaken Tekort urineproductee
Voeding
-Veel dierlijk eiwit en kcal
-Weinig vocht
Zuurgraad urinee
Tekort aan citraat en magnesium (kristalgroeiremmend)e
Gebruik van zoute
Gebruik van bepaalde medicatee
Afwijkingen urinewegen/urineweginfectese
Familair etc.
Factoren die Geografie/klimaate
meespelen Drink- en leefgewoontene
Zittend beroepe
Mobiliteite
Familaire
Etnisch.
Algemeen Vocht: 2,5-3 liter per dag
voedingsadvies -Urineproducte 2 liter/dag.
Vocht goed verdelen over de dag.
Bij eten ook drinkene
Voor het slapen gaan drinkene
Eventueel nog ’s nachts wat drinken.
Doel: afvalstofconcentrate in de urine verlagen.
Nierstenen Uitleg Advies
Calciumstenen (85%) Calcium 950 mg, oude aanbeveling 1000-
1100 mg/dag.
Oxaalzuurrijke producten vermijden (o.a.
spinazie, rabarber etc.)
0,8-1 g E/kg/dag
-Voorkomen grote hoeveelheid dierlijk
eiwite
-Evt. purinebeperkt.
Max 6g NaCI/dag of 5 g bij
thiazidegebruike
Kalium 200 mg/dag
, Vezels: 25-30 g/dag of 3,4g/MJe
Citraat: d.m.v. citrusproducten bij
hypocitraturiee
Vitamine C en D volgens aanbevelinge
Verlagen bij BMI 25.
Struvietstenen of Richtlijnen Goede Voeding
infectestenen
(ammonium-
magnesiumfosfaatstene
n 10-15%)
Urinezuurstenen (5%) Purinerijke producten beperkene
Vitamine C: ADH <1000 mge
RGV
Cystnestenen (1%) Zout maximaal 6 gram/dage
RGV.
Je legt uit wat nierschade is
Uitleg Chronische nierinsufciinte: nierschade en/of verminderde nierfuncte die
gedurende 3 maanden bestaat.
Kan worden gediagnostceerd onafankelijk van de onderliggende oorzaak.
Verschillende Matg verhoog risico op nierfalen
risico’s Meestal onder behandeling van een huisarts.
Hoog risico op nierfalen
Onder behandeling van huisarts en/of nefroloog.
Sterk verhoogd risico op nierfalen
Meestal onder behandeling van nefroloog.
Oorzaken Hoge bloeddruk
Door te hoge bloeddruk kunnen de bloedvaten beschadigd raken.
Mensen met nierschade een grotere kans op hoge bloeddruk
DM
door DM beschadigen kleine aanvoerende bloedvaatjes in de nier en
nierfilters, waardoor nierschade ontstaat.
Nierziekten
Zoals cystenieren, ziekte van Alport etc.
Nierziekten soms erfelijk. Meeste erfelijke nierziekten zeldzaam.
Erfelijke ziekte
Zoals ziekte van Alport of cystenieren.
Nierstenen
Als ze vast komen zitten, veroorzaken ze mogelijk een verstopping.
Urine hoopt op in de nier en kan de nier beschadigen.
Nierfilter ontsteking (glomerulonefrits)
Nierfilters beschadigd, daardoor bloed niet meer zuiveren. Kan komen
door ziekte in de nieren, of door ziekte elders in het lichaam.
Slagaderverkalking
Nauwer en stugger worden van slagaders. Kan ook gebeuren met de
slagaders die de nieren voorzien. Slagaders slibben langzaam dicht en
nieren krijgen geen bloed aangevoerd, kan leiden tot nierschade.
, 10-20% oorzaak onbekend
Nierbekkenonsteking (pyeolonefrits)
Kan ontstaan door terugstroming urine vanuit blaas naar nierbekken.
Wanneer dit gebeurt kan er chronische nierschade ontstaan.
Leefstjlfactoren Hoge zoutnname
Zoutgebruik verhoogd bloeddruk en daarmee risico op hvz.
Zout ook schadelijk efect op nieren, hiervan los.
Daarnaast kan overmatg zoutgebrek leiden tot minder efecteve
werking van medicate bij de behandeling van hoge bloeddruk en
nierschade.
Roken
Kan de bloedvaten in en naar de nieren beschadigen.
Overgewicht
Verhoogde bloedstroming nier, waardoor nier overbelast wordt
(hyperfiltrate), wat vervolgens leidt tot nierschade.
Overgewicht onafankelijke risicofactor voor het ontwikkelen van
verlies van eiwit.
Medicate
-NSAID’s kunnen bij langdurig gebruik chronische nierschade
veroorzaken.
-Sommige bloeddrukverlagende medicijnen.
-bepaalde antbiotca kunnen schadelijk efect hebben op nieren.
Leefijd
Met stjgen van leefijd neemt nierfuncte geleidelijk af, net zoals dat
met andere functes gebeurt.
Rekening houden bij bv. bepaalde medicate.
Dosisaanpassing is nodig om deze middelen veilig te kunnen
gebruiken.
genetsche factoren
Aanwezigheid nierziekten in familie geef verhoogd risico op
ontwikkelen.
vrouwen met familiegeschiedenis met nierschade is het risico meer
dan 2 keer, en bij mannen meer dan 3 keer zo groot.
Acute nierschade nier kan plotseling niet meer voldoende afvalstofen uit het lichaam
verwijderen via urinee
oorzaken:
-Stuwing in de nier van urine
Verstopte afvoerwegen door nierstenen
Tumor
-Infecte bv. glomerulonefrits of pyelonefrits
-Auto-immuunziekte bv. SLE
-Groot bloedverlies waardoor druk in nierfilters verlaagt en werking
afneemt.
Klachten: moeheid, jeuk, eetlust, gewichtsvermindering.
Chronische Nier kan steeds minder goed voldoende afvalstofen uit het lichaam
nierschade (CNF of verwijderen via urine, vaak geen klachten (sluimerend proces)
CNI) Oorzaken:
Ziekte van de nier zelf o.a.:
-Glomerulonefrits
-Nefrotsch syndroom
-Familair oorzaken (cystenieren) etc.
Voeding en diëtetiek
2018/2019
Inhoud
Hoorcollege 1.........................................................................................................................................2
Je kent de verschillende nierstenen Je geef voedingsadvies bij diverse nierstenen......................2
Je legt uit wat nierschade is............................................................................................................3
Je noemt voedingsstofen die meespelen bij de (voedings)behandeling van nierschade...............6
Doel behandeling............................................................................................................................7
Hoorcollege 2.....................................................................................................................................9
Je legt uit wat nierschade (of de fase vóór start van dialyse) voor invloed heef op de te
gebruiken voeding..........................................................................................................................9
Je benoemt verschillende methoden van nierfunctevervanging.................................................10
Je geef voedingsadvies bij verschillende methoden van nierfunctevervanging.........................12
Je weet prioriteiten te stellen in de dieetbehandeling.................................................................13
Hoorcollege 3...................................................................................................................................15
Je omschrijf wat wordt verstaan onder de geriatrische patint..................................................16
Je benoemt diverse oorzaken van het voorkomen van ondervoeding bij de geriatrische patint
......................................................................................................................................................17
Je onderbouwt het ontstaan van complicates ten gevolge van voedseltekorten bij de
geriatrische patint.......................................................................................................................17
Je behandelt voedingsgerelateerde problemen/ziektebeelden zover mogelijk behandelen in
samenwerking met overige disciplines.........................................................................................19
Hoorcollege 4...................................................................................................................................22
Je kan verschillende dialysevormen benoemen...........................................................................22
Je kent nierfunctevervangende therapiein en de dieetbehandeling daarbij..............................25
Je weet waar in het dieetadvies rekening mee gehouden moet worden bij andere
voedingspatronen.........................................................................................................................30
Je kan aandachtspunten benoemen in het voedingsadvies bij nierkanker en deze toepassen in
de behandeling.............................................................................................................................31
Je kan geriatrische ziektebeelden herkennen, prioriteiten stellen en behandelen......................31
,Hoorcollege 1
Je kent de verschillende nierstenen Je geeft voedingsadvies bij diverse nierstenen
Urinewegstenen
Uitleg Teveel van oplosbare stofen (zouten/mineralen) in de urine die
neerslaan in kristallen in de urinewegen:
-Kunnen voorkomen in nierbekken, urineafvoerwegen en blaas:
-Kan obstructes opleveren.
Oorzaken Tekort urineproductee
Voeding
-Veel dierlijk eiwit en kcal
-Weinig vocht
Zuurgraad urinee
Tekort aan citraat en magnesium (kristalgroeiremmend)e
Gebruik van zoute
Gebruik van bepaalde medicatee
Afwijkingen urinewegen/urineweginfectese
Familair etc.
Factoren die Geografie/klimaate
meespelen Drink- en leefgewoontene
Zittend beroepe
Mobiliteite
Familaire
Etnisch.
Algemeen Vocht: 2,5-3 liter per dag
voedingsadvies -Urineproducte 2 liter/dag.
Vocht goed verdelen over de dag.
Bij eten ook drinkene
Voor het slapen gaan drinkene
Eventueel nog ’s nachts wat drinken.
Doel: afvalstofconcentrate in de urine verlagen.
Nierstenen Uitleg Advies
Calciumstenen (85%) Calcium 950 mg, oude aanbeveling 1000-
1100 mg/dag.
Oxaalzuurrijke producten vermijden (o.a.
spinazie, rabarber etc.)
0,8-1 g E/kg/dag
-Voorkomen grote hoeveelheid dierlijk
eiwite
-Evt. purinebeperkt.
Max 6g NaCI/dag of 5 g bij
thiazidegebruike
Kalium 200 mg/dag
, Vezels: 25-30 g/dag of 3,4g/MJe
Citraat: d.m.v. citrusproducten bij
hypocitraturiee
Vitamine C en D volgens aanbevelinge
Verlagen bij BMI 25.
Struvietstenen of Richtlijnen Goede Voeding
infectestenen
(ammonium-
magnesiumfosfaatstene
n 10-15%)
Urinezuurstenen (5%) Purinerijke producten beperkene
Vitamine C: ADH <1000 mge
RGV
Cystnestenen (1%) Zout maximaal 6 gram/dage
RGV.
Je legt uit wat nierschade is
Uitleg Chronische nierinsufciinte: nierschade en/of verminderde nierfuncte die
gedurende 3 maanden bestaat.
Kan worden gediagnostceerd onafankelijk van de onderliggende oorzaak.
Verschillende Matg verhoog risico op nierfalen
risico’s Meestal onder behandeling van een huisarts.
Hoog risico op nierfalen
Onder behandeling van huisarts en/of nefroloog.
Sterk verhoogd risico op nierfalen
Meestal onder behandeling van nefroloog.
Oorzaken Hoge bloeddruk
Door te hoge bloeddruk kunnen de bloedvaten beschadigd raken.
Mensen met nierschade een grotere kans op hoge bloeddruk
DM
door DM beschadigen kleine aanvoerende bloedvaatjes in de nier en
nierfilters, waardoor nierschade ontstaat.
Nierziekten
Zoals cystenieren, ziekte van Alport etc.
Nierziekten soms erfelijk. Meeste erfelijke nierziekten zeldzaam.
Erfelijke ziekte
Zoals ziekte van Alport of cystenieren.
Nierstenen
Als ze vast komen zitten, veroorzaken ze mogelijk een verstopping.
Urine hoopt op in de nier en kan de nier beschadigen.
Nierfilter ontsteking (glomerulonefrits)
Nierfilters beschadigd, daardoor bloed niet meer zuiveren. Kan komen
door ziekte in de nieren, of door ziekte elders in het lichaam.
Slagaderverkalking
Nauwer en stugger worden van slagaders. Kan ook gebeuren met de
slagaders die de nieren voorzien. Slagaders slibben langzaam dicht en
nieren krijgen geen bloed aangevoerd, kan leiden tot nierschade.
, 10-20% oorzaak onbekend
Nierbekkenonsteking (pyeolonefrits)
Kan ontstaan door terugstroming urine vanuit blaas naar nierbekken.
Wanneer dit gebeurt kan er chronische nierschade ontstaan.
Leefstjlfactoren Hoge zoutnname
Zoutgebruik verhoogd bloeddruk en daarmee risico op hvz.
Zout ook schadelijk efect op nieren, hiervan los.
Daarnaast kan overmatg zoutgebrek leiden tot minder efecteve
werking van medicate bij de behandeling van hoge bloeddruk en
nierschade.
Roken
Kan de bloedvaten in en naar de nieren beschadigen.
Overgewicht
Verhoogde bloedstroming nier, waardoor nier overbelast wordt
(hyperfiltrate), wat vervolgens leidt tot nierschade.
Overgewicht onafankelijke risicofactor voor het ontwikkelen van
verlies van eiwit.
Medicate
-NSAID’s kunnen bij langdurig gebruik chronische nierschade
veroorzaken.
-Sommige bloeddrukverlagende medicijnen.
-bepaalde antbiotca kunnen schadelijk efect hebben op nieren.
Leefijd
Met stjgen van leefijd neemt nierfuncte geleidelijk af, net zoals dat
met andere functes gebeurt.
Rekening houden bij bv. bepaalde medicate.
Dosisaanpassing is nodig om deze middelen veilig te kunnen
gebruiken.
genetsche factoren
Aanwezigheid nierziekten in familie geef verhoogd risico op
ontwikkelen.
vrouwen met familiegeschiedenis met nierschade is het risico meer
dan 2 keer, en bij mannen meer dan 3 keer zo groot.
Acute nierschade nier kan plotseling niet meer voldoende afvalstofen uit het lichaam
verwijderen via urinee
oorzaken:
-Stuwing in de nier van urine
Verstopte afvoerwegen door nierstenen
Tumor
-Infecte bv. glomerulonefrits of pyelonefrits
-Auto-immuunziekte bv. SLE
-Groot bloedverlies waardoor druk in nierfilters verlaagt en werking
afneemt.
Klachten: moeheid, jeuk, eetlust, gewichtsvermindering.
Chronische Nier kan steeds minder goed voldoende afvalstofen uit het lichaam
nierschade (CNF of verwijderen via urine, vaak geen klachten (sluimerend proces)
CNI) Oorzaken:
Ziekte van de nier zelf o.a.:
-Glomerulonefrits
-Nefrotsch syndroom
-Familair oorzaken (cystenieren) etc.
