Huberts (2005)
Integriteit en integritisme in bestuur en samenleving
Wie de schoen past…
1. Inleiding
Integriteit meer aandacht dan voorheen, toen was er alleen maar aandacht voor de techniek van het
besturen
- Wat zijn de doelen
- Welke middelen en instrumenten zijn denkbaar
- Hoe is de tijdsplanning
- Welke effecten zijn gerealiseerd
à Na deze tijd meer aandacht voor de ethiek van het besturen
2. Integriteit en Integritisme
Integriteit raakt wezen van ieder individu, iedere organisatie, iedere samenleving
Zijn zes visies te onderscheiden om uit te leggen wat integriteit nou precies inhoudt: Integriteit als…
1. Heelheid
2. Professionele verantwoordelijkheid
3. Ideaal
4. Specifieke waarde
5. Overeenstemming met regels
6. Overeenstemming met de moraal
2.1 zes visies op integriteit
Heelheid
Integriteit als
- Consistent, coherent en consequent: intact zijn, heelheid, harmonie
Je staat er voor en je gaat er voor, je zegt wat je denkt en je doet wat je zegt
Professionele verantwoordelijkheid
Medewerkers moeten in staat zijn en bereid zijn om verantwoordelijkheid overeenkomstig met hun
functie en positie te aanvaarden
- Je doet waarvoor je bent aangesteld en je staat voor wat je doet
Ideaal
Geformuleerd als ideaalbeeld
- Er zijn standards die naar waarden en idealen verwijzen
Specifieke waarde
Integriteit is onkreukbaarheid of rechtschapenheid, niet door oneigenlijke belangen laten leiden
Overeenstemming met regels en waarden
Je bent integer indien wat je doet of nalaat met daarvoor geldende normen, waarden en regels
overeenkomt. Echter staat de wet- en regelgeving soms haaks op het ‘publieke moraal’
Overeenstemming met de morele waarden, normen en regels
Meest brede wordt gebruikt in het onderzoek: Integriteit als overeenkomstigheid met geldende morele
waarde, normen en regels. Het staat voor wat moreel door de beugel kan, voor wat deugt, redenerend
1
, vanuit de morele normen en waarden (en daarvan afgeleide regels) die voor het onderwerp dat de maat
genomen wordt, geldt.
Maar wat zijn de geldende waarden, normen en regels? Basisvragen
1. Om wie of wat gaat het
2. Om welk gedrag gaat het
3. Welke vastgelegde morele waarden, normen en regels zijn relevant
4. Wiens morele waarden en normen zijn in dit geval relevant
5. Wat is de inhoud van de moraal van het relevante publiek
6. Hoe verhoudt het gedrag zich tot de relevante normen en waarden
Voorzichtig zijn met het generaliseren van morele standpunten
2.2 Geldende waarden en normen
Soms makkelijk te achterhalen wat relevante moraal is
- Internationaal geldende regels en codes
- Eigen moraal vaak niet juiste leidraad, wel de moraal van relevante publieken
Stakeholders – de betrokkenen en belanghebbenden
à echter zijn er meer publieken van belang: klanten, werknemers, buurt rondom de organisatie,
(internationale) samenleving
Integriteit is een kwaliteit van het handelen
- Integer handelen komt met gevoel voor morele dimensies van eigen handelen (+ eigen normen en
waarden) als het moraal van het publiek. Dit gevoel wordt ook wel morele antenne genoemd
Dobel (1999) – integriteit vereist de verbinding van de persoonlijke moraal, de morele vereisten van het
ambt en effectiviteit van het handelen
Relevante moraal niet altijd voor het oprapen
- Hierdoor moet er toch vaak naar eigen moraal gekeken worden in plaats van het publiek à kan
leiden tot moreel risico
Moreel risico kan leiden tot hypocrisie of opportunisme
Hypocriet – op voorhand eigen moraal laten vieren, omdat het publiek toch wel iets anders vind
Opportunist – maakt geen eigen afweging. Waait mee met morele wind die door
voorlichter/opinieonderzoek is aangereikt
Iemand met morele daadkracht (staat ervoor en weet eigen positie uit te leggen) kan op meer waardering
rekenen dan degene die niet anders doet dan zijn publiek naar de mond praten
2.3 Moraal en ethiek
Moreel – verwijst naar goed en kwaad, naar wat hoort en niet hoort
- Morele maatstaven hebben betrekking op menselijk handelen en menselijke relaties en kenmerkt
zich door bindingskracht en sociale karakter ervan
Morele oordelen gekenmerkt door
- Normatief – goed of afkeuring
- Algemeenheid – gelden steeds voor zelfde situaties
- Wekken gevoelens van schaamte en trots op
- Gaat om bewust handelen en attitudes
2
Integriteit en integritisme in bestuur en samenleving
Wie de schoen past…
1. Inleiding
Integriteit meer aandacht dan voorheen, toen was er alleen maar aandacht voor de techniek van het
besturen
- Wat zijn de doelen
- Welke middelen en instrumenten zijn denkbaar
- Hoe is de tijdsplanning
- Welke effecten zijn gerealiseerd
à Na deze tijd meer aandacht voor de ethiek van het besturen
2. Integriteit en Integritisme
Integriteit raakt wezen van ieder individu, iedere organisatie, iedere samenleving
Zijn zes visies te onderscheiden om uit te leggen wat integriteit nou precies inhoudt: Integriteit als…
1. Heelheid
2. Professionele verantwoordelijkheid
3. Ideaal
4. Specifieke waarde
5. Overeenstemming met regels
6. Overeenstemming met de moraal
2.1 zes visies op integriteit
Heelheid
Integriteit als
- Consistent, coherent en consequent: intact zijn, heelheid, harmonie
Je staat er voor en je gaat er voor, je zegt wat je denkt en je doet wat je zegt
Professionele verantwoordelijkheid
Medewerkers moeten in staat zijn en bereid zijn om verantwoordelijkheid overeenkomstig met hun
functie en positie te aanvaarden
- Je doet waarvoor je bent aangesteld en je staat voor wat je doet
Ideaal
Geformuleerd als ideaalbeeld
- Er zijn standards die naar waarden en idealen verwijzen
Specifieke waarde
Integriteit is onkreukbaarheid of rechtschapenheid, niet door oneigenlijke belangen laten leiden
Overeenstemming met regels en waarden
Je bent integer indien wat je doet of nalaat met daarvoor geldende normen, waarden en regels
overeenkomt. Echter staat de wet- en regelgeving soms haaks op het ‘publieke moraal’
Overeenstemming met de morele waarden, normen en regels
Meest brede wordt gebruikt in het onderzoek: Integriteit als overeenkomstigheid met geldende morele
waarde, normen en regels. Het staat voor wat moreel door de beugel kan, voor wat deugt, redenerend
1
, vanuit de morele normen en waarden (en daarvan afgeleide regels) die voor het onderwerp dat de maat
genomen wordt, geldt.
Maar wat zijn de geldende waarden, normen en regels? Basisvragen
1. Om wie of wat gaat het
2. Om welk gedrag gaat het
3. Welke vastgelegde morele waarden, normen en regels zijn relevant
4. Wiens morele waarden en normen zijn in dit geval relevant
5. Wat is de inhoud van de moraal van het relevante publiek
6. Hoe verhoudt het gedrag zich tot de relevante normen en waarden
Voorzichtig zijn met het generaliseren van morele standpunten
2.2 Geldende waarden en normen
Soms makkelijk te achterhalen wat relevante moraal is
- Internationaal geldende regels en codes
- Eigen moraal vaak niet juiste leidraad, wel de moraal van relevante publieken
Stakeholders – de betrokkenen en belanghebbenden
à echter zijn er meer publieken van belang: klanten, werknemers, buurt rondom de organisatie,
(internationale) samenleving
Integriteit is een kwaliteit van het handelen
- Integer handelen komt met gevoel voor morele dimensies van eigen handelen (+ eigen normen en
waarden) als het moraal van het publiek. Dit gevoel wordt ook wel morele antenne genoemd
Dobel (1999) – integriteit vereist de verbinding van de persoonlijke moraal, de morele vereisten van het
ambt en effectiviteit van het handelen
Relevante moraal niet altijd voor het oprapen
- Hierdoor moet er toch vaak naar eigen moraal gekeken worden in plaats van het publiek à kan
leiden tot moreel risico
Moreel risico kan leiden tot hypocrisie of opportunisme
Hypocriet – op voorhand eigen moraal laten vieren, omdat het publiek toch wel iets anders vind
Opportunist – maakt geen eigen afweging. Waait mee met morele wind die door
voorlichter/opinieonderzoek is aangereikt
Iemand met morele daadkracht (staat ervoor en weet eigen positie uit te leggen) kan op meer waardering
rekenen dan degene die niet anders doet dan zijn publiek naar de mond praten
2.3 Moraal en ethiek
Moreel – verwijst naar goed en kwaad, naar wat hoort en niet hoort
- Morele maatstaven hebben betrekking op menselijk handelen en menselijke relaties en kenmerkt
zich door bindingskracht en sociale karakter ervan
Morele oordelen gekenmerkt door
- Normatief – goed of afkeuring
- Algemeenheid – gelden steeds voor zelfde situaties
- Wekken gevoelens van schaamte en trots op
- Gaat om bewust handelen en attitudes
2
