Het is van belang regelmatig op jezelf te reflecteren als professional en zo te groeien. Dit kan
bijvoorbeeld door cliënten te vragen of ze tevreden zijn over de hulp en zo ja waarom. Op deze
manier kan ook de effectiviteit van de hulpverlening worden getoetst. Dit wordt systematische
monitoring genoemd. Coaching en supervisie draagt bij aan werktevredenheid en vermindering van
een burn-out of stress.
Bij het parallelproces wordt ervan uitgegaan dat wat hier gebeurt ook daar gebeurt. Hiervan zijn
reflectie en doelgericht oefenen onderdeel.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Wanneer je oplossingsgericht werkt ga je ervan uit dat hoe jij tegen de werkelijkheid aankijkt niet dé
waarheid is.
Uitgangspunten van deze benadering zijn:
1. Focus op oplossingen
2. Cliënten zijn in staat de oplossingen zelf vorm te geven, ze worden gezien als expert
3. Er is altijd sprake van verandering, wat benut kan worden voor kansen
4. Geslaagde gedragingen vormen de basis voor een (positieve) verandering, ook als deze
gedragingen maar heel klein zijn.
De cliënt wordt neergezet als expert door te vragen wat de cliënt wil veranderen, wat er bij de
oplossing anders zou zijn in het (dagelijks) leven en door te vragen naar positieve gebeurtenissen.
Om samen met de cliënt tot oplossingen te komen, waardoor zij zonder hulpverlening verder
kunnen, worden vijf stappen doorlopen:
1. Beschrijving van het probleem
2. Doelen opstellen
3. Uitzonderingen onderzoeken
4. Feedback geven
5. Evalueren (op de voortgang)
Daarnaast kan de achtstappendans worden ingezet binnen de oplossingsgerichte benadering, deze
bestaat uit de volgende acht stappen:
1. Contact leggen (niet-wetenhouding)
2. Context duidelijk krijgen
3. Doelen stellen (SMART en in de taal van de cliënt)
4. Krachten ontdekken
5. Complimenteren
6. Uitzonderingen zoeken
7. Schaalvragen stellen en hierdoor differentiatie aanbrengen
8. Toekomstprojecties (wondervraag)
Paragraaf 3.3
Tot de jaren vijftig was de hulpverlening gericht op het individu, daarna kwam steeds meer de
context in beeld. Hiermee kwamen de therapeuten in aanraking met de systeemtheorie, wat weer de
grondlegger voor de systeembenadering was. Bij dit laatste wordt er van uit gegaan dat ieder
individu onderdeel is van een groep individuen.
‘’Affectieve betrokkenheid, erkenning en gezien worden zijn belangrijke ‘bindmiddelen’ in een gezin
(Bolt, 2020, p. 105).’’ Dit zijn ook essentiële punten voor de hechting.
Binnen de systeembenadering wordt uitgegaan van circulaire causaliteit. Hierbij vraag je je
bijvoorbeeld af of het gedrag van moeder het gedrag van kind veroorzaakt of andersom. Dit is echter
11
, een vraag waar je het antwoord niet op weet. Bij circulaire causaliteit is dus geen oorzaak en gevolg
aan te wijzen. Daarnaast gaat systeemgericht over het evenwicht bewaren.
Bij systeemgericht werken onderzoek je welke gedragingen elkaar beïnvloeden en probeer je dit
patroon te doorbreken. Om systemen te begrijpen zijn vier concepten van belang:
1. Homeostase (evenwicht), gaat ervan uit dat elk systeem op zoek is naar een evenwicht.
2. De geïdentificeerde patiënt, dit is de persoon voor wie de hulp is ingeschakeld. Al gaat de
systeembenadering ervanuit dat het hele gezin de ‘patiënt’ is
3. Systemen en subsystemen, het gezin bestaat uit verschillende subsystemen, maar maakt ook
deel uit van een wijder systeem.
4. Het hiërarchisch systeem en coalities, hierbij wordt ervan uitgegaan dat de hiërarchie van ouders
die in stand moet blijven. Bij een coalitie vormen 2 personen een bandje tegen de derde
persoon.
Binnen de gezinstherapie werd voor het eerst het gezin als systeem benaderd. Binnen de
gezinstherapeutische benadering wordt er van gedragspatroon gesproken wanneer er geen duidelijk
oorzaak-gevolg is, maar het gedrag elkaar wel in stand houdt. Het veranderen van het gedrag van de
een heeft invloed op het gedrag van de ander. Zo kan het gedrag een kettingreactie veroorzaken.
Binnen de oplossingsgerichte benadering wordt het vinden van een oplossing voor de
interactiecontext als samenhangend gezien voor nieuw positief gedrag. Zo wordt het individu van de
drager van het probleem, de bron van de verandering. Het gaat er ook van uit dat veranderingen
onvermijdelijk zijn. Echter moet je wel gebruik maken van de veranderingen. Er wordt ingezet op de
uitzonderingen op het probleemgedrag.
Als gezinshulpverlener is het van belang met een aantal punten rekening te houden:
1. Focus op het proces en niet alleen het gedrag
2. Kijk naar de wederkerigheid en niet naar de veroorzaker
3. Ga ervan uit dat gedrag elkaar beïnvloedt
4. Probeer de hiërarchie in het gezin te herstellen
5. Richt op het verbeteren van de interacties in het gezin
6. Onderzoek, samen met het gezin, de invloed van het bredere systeem
Binnen de contextuele benadering wordt gekeken naar voorgaande generaties. Hierbij staat geven
en ontvangen centraal, waarbij de balans constructief en destructief kan zijn. Daarnaast is loyaliteit
belangrijk, wat te onderscheiden is in:
Negatieve loyaliteit; het kind vertoont (uit loyaliteit) negatief gedrag.
Verborgen loyaliteit; een individu veroordeeld zijn ouders, maar is toch loyaal in dat gedrag.
Loyaliteitsconflict; kinderen hebben het gevoel te moeten kiezen tussen beide ouders
Gespleten loyaliteit; moeten de loyaliteit voor de ene ouder bij de andere verborgen houden.
Binnen de contextuele benadering is het van belang geen kanten te kiezen, hierbij is meerzijdige
partijdigheid belangrijk. Hierbij neem je ook een ontschuldigende houding aan. Daar waar ouders
tekort schieten wordt gezien in verband met wat ze zelf tekort zijn gekomen. Ook is transparant
werken belangrijk; voortdurend uitleggen wie je bent, wat je komt doen en de waaroms achter elke
stap.
Paragraaf 3.4
Doordat je gedrag bewust verandert, leer je. Er zijn binnen de gezinshulpverlening vier leertheorieën
van belang:
1. Klassieke leertheorie; Pavlov, reactie op de psychoanalyse. Denk hierbij aan het welbekende
voorbeeld van de hond. Wanneer deze vlees (ongeconditioneerde stimulus) zag rinkelde er een
bel (geconditioneerde prikkel), hij ging dan kwijlen (respons). Na een tijdje had hij geleerd dat hij
vlees kreeg als het belletje rinkelde en ging dus ook kwijlen zonder vlees te zien.
12
bijvoorbeeld door cliënten te vragen of ze tevreden zijn over de hulp en zo ja waarom. Op deze
manier kan ook de effectiviteit van de hulpverlening worden getoetst. Dit wordt systematische
monitoring genoemd. Coaching en supervisie draagt bij aan werktevredenheid en vermindering van
een burn-out of stress.
Bij het parallelproces wordt ervan uitgegaan dat wat hier gebeurt ook daar gebeurt. Hiervan zijn
reflectie en doelgericht oefenen onderdeel.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Wanneer je oplossingsgericht werkt ga je ervan uit dat hoe jij tegen de werkelijkheid aankijkt niet dé
waarheid is.
Uitgangspunten van deze benadering zijn:
1. Focus op oplossingen
2. Cliënten zijn in staat de oplossingen zelf vorm te geven, ze worden gezien als expert
3. Er is altijd sprake van verandering, wat benut kan worden voor kansen
4. Geslaagde gedragingen vormen de basis voor een (positieve) verandering, ook als deze
gedragingen maar heel klein zijn.
De cliënt wordt neergezet als expert door te vragen wat de cliënt wil veranderen, wat er bij de
oplossing anders zou zijn in het (dagelijks) leven en door te vragen naar positieve gebeurtenissen.
Om samen met de cliënt tot oplossingen te komen, waardoor zij zonder hulpverlening verder
kunnen, worden vijf stappen doorlopen:
1. Beschrijving van het probleem
2. Doelen opstellen
3. Uitzonderingen onderzoeken
4. Feedback geven
5. Evalueren (op de voortgang)
Daarnaast kan de achtstappendans worden ingezet binnen de oplossingsgerichte benadering, deze
bestaat uit de volgende acht stappen:
1. Contact leggen (niet-wetenhouding)
2. Context duidelijk krijgen
3. Doelen stellen (SMART en in de taal van de cliënt)
4. Krachten ontdekken
5. Complimenteren
6. Uitzonderingen zoeken
7. Schaalvragen stellen en hierdoor differentiatie aanbrengen
8. Toekomstprojecties (wondervraag)
Paragraaf 3.3
Tot de jaren vijftig was de hulpverlening gericht op het individu, daarna kwam steeds meer de
context in beeld. Hiermee kwamen de therapeuten in aanraking met de systeemtheorie, wat weer de
grondlegger voor de systeembenadering was. Bij dit laatste wordt er van uit gegaan dat ieder
individu onderdeel is van een groep individuen.
‘’Affectieve betrokkenheid, erkenning en gezien worden zijn belangrijke ‘bindmiddelen’ in een gezin
(Bolt, 2020, p. 105).’’ Dit zijn ook essentiële punten voor de hechting.
Binnen de systeembenadering wordt uitgegaan van circulaire causaliteit. Hierbij vraag je je
bijvoorbeeld af of het gedrag van moeder het gedrag van kind veroorzaakt of andersom. Dit is echter
11
, een vraag waar je het antwoord niet op weet. Bij circulaire causaliteit is dus geen oorzaak en gevolg
aan te wijzen. Daarnaast gaat systeemgericht over het evenwicht bewaren.
Bij systeemgericht werken onderzoek je welke gedragingen elkaar beïnvloeden en probeer je dit
patroon te doorbreken. Om systemen te begrijpen zijn vier concepten van belang:
1. Homeostase (evenwicht), gaat ervan uit dat elk systeem op zoek is naar een evenwicht.
2. De geïdentificeerde patiënt, dit is de persoon voor wie de hulp is ingeschakeld. Al gaat de
systeembenadering ervanuit dat het hele gezin de ‘patiënt’ is
3. Systemen en subsystemen, het gezin bestaat uit verschillende subsystemen, maar maakt ook
deel uit van een wijder systeem.
4. Het hiërarchisch systeem en coalities, hierbij wordt ervan uitgegaan dat de hiërarchie van ouders
die in stand moet blijven. Bij een coalitie vormen 2 personen een bandje tegen de derde
persoon.
Binnen de gezinstherapie werd voor het eerst het gezin als systeem benaderd. Binnen de
gezinstherapeutische benadering wordt er van gedragspatroon gesproken wanneer er geen duidelijk
oorzaak-gevolg is, maar het gedrag elkaar wel in stand houdt. Het veranderen van het gedrag van de
een heeft invloed op het gedrag van de ander. Zo kan het gedrag een kettingreactie veroorzaken.
Binnen de oplossingsgerichte benadering wordt het vinden van een oplossing voor de
interactiecontext als samenhangend gezien voor nieuw positief gedrag. Zo wordt het individu van de
drager van het probleem, de bron van de verandering. Het gaat er ook van uit dat veranderingen
onvermijdelijk zijn. Echter moet je wel gebruik maken van de veranderingen. Er wordt ingezet op de
uitzonderingen op het probleemgedrag.
Als gezinshulpverlener is het van belang met een aantal punten rekening te houden:
1. Focus op het proces en niet alleen het gedrag
2. Kijk naar de wederkerigheid en niet naar de veroorzaker
3. Ga ervan uit dat gedrag elkaar beïnvloedt
4. Probeer de hiërarchie in het gezin te herstellen
5. Richt op het verbeteren van de interacties in het gezin
6. Onderzoek, samen met het gezin, de invloed van het bredere systeem
Binnen de contextuele benadering wordt gekeken naar voorgaande generaties. Hierbij staat geven
en ontvangen centraal, waarbij de balans constructief en destructief kan zijn. Daarnaast is loyaliteit
belangrijk, wat te onderscheiden is in:
Negatieve loyaliteit; het kind vertoont (uit loyaliteit) negatief gedrag.
Verborgen loyaliteit; een individu veroordeeld zijn ouders, maar is toch loyaal in dat gedrag.
Loyaliteitsconflict; kinderen hebben het gevoel te moeten kiezen tussen beide ouders
Gespleten loyaliteit; moeten de loyaliteit voor de ene ouder bij de andere verborgen houden.
Binnen de contextuele benadering is het van belang geen kanten te kiezen, hierbij is meerzijdige
partijdigheid belangrijk. Hierbij neem je ook een ontschuldigende houding aan. Daar waar ouders
tekort schieten wordt gezien in verband met wat ze zelf tekort zijn gekomen. Ook is transparant
werken belangrijk; voortdurend uitleggen wie je bent, wat je komt doen en de waaroms achter elke
stap.
Paragraaf 3.4
Doordat je gedrag bewust verandert, leer je. Er zijn binnen de gezinshulpverlening vier leertheorieën
van belang:
1. Klassieke leertheorie; Pavlov, reactie op de psychoanalyse. Denk hierbij aan het welbekende
voorbeeld van de hond. Wanneer deze vlees (ongeconditioneerde stimulus) zag rinkelde er een
bel (geconditioneerde prikkel), hij ging dan kwijlen (respons). Na een tijdje had hij geleerd dat hij
vlees kreeg als het belletje rinkelde en ging dus ook kwijlen zonder vlees te zien.
12
